Açıq ürək əməliyyatı nə vaxt lazımdır?

Açıq ürək əməliyyatı ürəyə birbaşa müdaxilə etməyə imkan verən böyük cərrahi əməliyyatdır. Bu qərar təkcə bir testin nəticəsinə görə verilmir; xəstənin şikayətləri, ürəyin quruluşu, qan dövranı, digər müalicə üsullarının effektivliyi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilir.

Bir çox xəstədə ilkin mərhələdə dərman müalicəsi, həyat tərzi dəyişiklikləri, stent kimi kateter əsaslı prosedurlar və ya diqqətli müşahidə kifayət edə bilər. Lakin bəzi hallarda açıq ürək əməliyyatı daha uyğun və bəzən ən təhlükəsiz seçim olur.

Açıq ürək əməliyyatı nə vaxt lazım olur?

Açıq ürək əməliyyatı, ürəyin qan damarlarında, qapaqlarında və ya anadangəlmə quruluşunda ciddi problem olduqda düşünülür. Xüsusilə aşağıdakı vəziyyətlərdə gündəmə gələ bilər:

• koronar damarların çoxsaylı və ya mürəkkəb daralması/tıxanması
• ürək qapağında ciddi daralma və ya çatışmazlıq
• ürəyin anadangəlmə qüsurları
• ürək divarında və ya damarlarında təmir tələb edən problemlər
• medikamentoz müalicəyə baxmayaraq davam edən ağır simptomlar

Məsələn, koronar arter xəstəliyində bəzən stent kifayət edir, amma daralmalar çoxsaylıdırsa və ya müəyyən anatomiya səbəbilə stent uyğun deyilsə, koronar bypass əməliyyatı daha məqsədəuyğun ola bilər. Qapaq xəstəliklərində isə zədələnmiş qapağın təmiri və ya dəyişdirilməsi lazım gələ bilər.

Əməliyyata işarə edən əlamətlər

Əlamətlər təkbaşına əməliyyatın zəruri olduğunu sübut etməsə də, həkimə müraciəti gecikdirməmək vacibdir. Diqqət tələb edən əsas simptomlar bunlardır:

• sinə ağrısı və ya sinədə sıxılma hissi
• az gedişdə belə nəfəs darlığı
• tez yorulma və gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik
• ürəkdöyünmə, ritm pozuntusu hissi
• ayaqlarda və ya qarında şişkinlik
• huş itirmə və ya huş itirməyə yaxın vəziyyət

Bu əlamətlər ürəyin yük altında qaldığını göstərə bilər. Əlamətlərin güclənməsi, gecə nəfəs darlığının artması və ya gözlənilməz vəziyyətin yaranması təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Həkimlər qərarı necə verir?

Açıq ürək əməliyyatı qərarı çoxmərhələli qiymətləndirmə ilə verilir. Kardioloq və ürək cərrahı adətən aşağıdakıları nəzərdən keçirir:

• EKQ və exokardioqrafiya nəticələri
• koronar angioqrafiya və ya digər görüntüləmə müayinələri
• ürəyin pompa gücü və qapaqların işi
• simptomların şiddəti və həyat keyfiyyətinə təsiri
• dərman və digər müdaxilə üsullarının yetərliliyi
• xəstənin yaşı, yanaşı xəstəlikləri və əməliyyata dözümlülüyü

Əgər risk xeyirdən daha azdırsa, əməliyyat təklif oluna bilər. Əksinə, cərrahi risk çox yüksəkdirsə, komanda alternativ variantları dəyərləndirə bilər. Bəzən qərar ikinci rəy alındıqdan sonra da dəqiqləşdirilir.

Ən çox hansı hallarda açıq ürək əməliyyatı seçilir?

Koronar bypass əməliyyatı

Ürək damarlarının ciddi daralması zamanı ürək əzələsinə qan axınını yaxşılaşdırmaq üçün istifadə olunur. Çoxsaylı tıxanmalar, sol əsas koronar arterin daralması və ya stent üçün uyğun olmayan mürəkkəb anatomiyada daha çox düşünülür.

Qapaq əməliyyatları

Aorta, mitral, trikuspid və ya ağciyər qapağında ciddi daralma və ya çatışmazlıq olduqda qapağın təmiri və ya dəyişdirilməsi lazım gələ bilər. Qapaq xəstəliyi ürək çatışmazlığına səbəb olursa və ya sürətlə pisləşirsə, gecikdirmədən qiymətləndirmə vacibdir.

Anadangəlmə ürək qüsurları

Uşaqlarda və böyüklərdə bəzi doğuşdan gələn qüsurlar açıq cərrahiyyə ilə düzəldilir. Qüsurun tipi və ölçüsü, simptomlar və ürək funksiyası seçimə təsir edir.

Risklər nələrdir?

Hər böyük əməliyyat kimi, açıq ürək əməliyyatının da riskləri var. Risklər xəstənin yaşına, yanaşı xəstəliklərinə və əməliyyatın növünə görə dəyişir. Mümkün risklərə aşağıdakılar daxildir:

• qanaxma
• infeksiya
• aritmiya və ritm pozuntuları
• insult və ya emboliya
• böyrək funksiyasında müvəqqəti və ya davamlı pozulma
• uzunmüddətli reanimasiya və bərpa ehtiyacı
• narkoz və ağciyər fəsadları

Riskin olması əməliyyatın edilməyəcəyi demək deyil. Bəzən əməliyyatsız qalmaq daha böyük təhlükə yaradır. Məhz buna görə həkimlər fərdi fayda-risk balansını diqqətlə hesablayır.

Əməliyyatdan əvvəl hansı sualları vermək lazımdır?

Qərar verməzdən əvvəl həkimdən bunları soruşmaq faydalıdır:

• Əməliyyatın məqsədi nədir?
• Məndə daha az invaziv alternativ varmı?
• Əməliyyat gecikdirilsə nə olar?
• Mənim üçün əsas risklər hansılardır?
• Bərpa nə qədər çəkə bilər?
• Əməliyyatdan sonra hansı dərmanları qəbul edəcəyəm?

Bu suallar sizi prosesə daha hazır edir və qərarın səbəblərini anlamağa kömək edir.

Əməliyyat həmişə son seçimdirmi?

Çox vaxt bəli, amma həmişə deyil. Bəzi ağır anatomik və ya həyati təhlükə yaradan hallarda açıq ürək əməliyyatı ən uyğun ilk seçim ola bilər. Bəzi xəstələrdə isə əvvəlcə dərmanlar, sonra stent və ya digər prosedurlar sınaqdan keçirilir. Seçim xəstəyə xüsusi yanaşma tələb edir.

Nəticə

Açıq ürək əməliyyatı nə vaxt lazım olduğunu anlamağın ən doğru yolu simptomları, müayinə nəticələrini və həyat keyfiyyətinə təsiri birlikdə qiymətləndirməkdir. Əgər sizdə sinə ağrısı, nəfəs darlığı, yorğunluq və ya qapaq/damar xəstəliyi varsa, kardioloq və ürək cərrahı ilə vaxtında məsləhətləşin. Erkən qiymətləndirmə daha uyğun müalicə planı seçməyə kömək edə bilər.

FAQ

Açıq ürək əməliyyatı həmişə stentdən üstündürmü?

Xeyr. Seçim damarların sayı, yerləşməsi, daralmanın dərəcəsi və xəstənin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Bəzi hallarda stent kifayət edir, bəzən isə bypass daha uyğundur.

Qapaq problemi olan hər xəstə əməliyyat olunmalıdır?

Xeyr. Yüngül və ya orta dərəcəli qapaq xəstəlikləri bəzən izlənilə və dərmanla idarə oluna bilər. Əməliyyat qərarı simptomlar və ürək funksiyasına görə verilir.

Açıq ürək əməliyyatının riski necə qiymətləndirilir?

Həkimlər yaş, yanaşı xəstəliklər, ürəyin pompa gücü, ağciyər və böyrək vəziyyəti, eləcə də əməliyyatın növünü birlikdə nəzərdən keçirir.

Əməliyyatı gecikdirmək təhlükəli ola bilərmi?

Bəli, bəzi hallarda gecikdirmə ürək çatışmazlığı, infarkt və ya ritm pozuntuları riskini artıra bilər. Buna görə vaxtında müayinəyə getmək vacibdir.