Arıqlama əməliyyatından sonra qidalanma qaydaları

Arıqlama əməliyyatından sonra qidalanma niyə bu qədər vacibdir?

Arıqlama əməliyyatı, xüsusilə mədə kiçiltmə və ya mədənin/qida axınının dəyişdirildiyi bariatrik əməliyyatlar, qidalanma vərdişlərini köklü şəkildə dəyişir. Əməliyyatdan sonra mədənin həcmi azalır və ya qidanın həzmi fərqli şəkildə baş verir. Buna görə də qida seçimi, porsiya ölçüsü və yemək sürəti sağalma dövründə mühüm rol oynayır.

Düzgün qidalanma tikiş sahələrinin qorunmasına, susuzlaşmanın qarşısının alınmasına, kifayət qədər zülal qəbuluna və uzunmüddətli vitamin-mineral çatışmazlığının riskinin azaldılmasına kömək edir. Hər xəstənin planı əməliyyat növünə, yaşına, yanaşı xəstəliklərinə və cərrahın tövsiyələrinə uyğun olmalıdır.

Qidalanma mərhələləri necə olur?

Əməliyyatdan sonra qidalanma adətən mərhələlərlə artırılır. Dəqiq zamanlamanı mütləq sizi izləyən komanda müəyyən etməlidir, çünki əməliyyat növünə və sağalma sürətinə görə dəyişə bilər.

1. Şəffaf mayelər mərhələsi

İlk dövrdə məqsəd mədəni yormadan maye qəbulunu başlamaqdır. Su, bulyon, şəkərsiz və qazsız mayelər, həkimin icazə verdiyi elektrolit məhlulları istifadə oluna bilər. Bir dəfəyə çox içmək olmaz; kiçik qurtumlarla, gün ərzində tez-tez içmək daha uyğundur.

2. Tam maye və pürelər mərhələsi

Sonrakı mərhələdə qatıq, duru proteinli içkilər, blenderdən keçirilmiş şorbalar və yumşaq pürelər daxil edilir. Bu mərhələdə zülal qəbulu xüsusilə önəmlidir. Qida çox isti və ya çox soyuq olmamalıdır, çünki bu, narahatlıq yarada bilər.

3. Yumşaq qidalar mərhələsi

Yumşaq qaynadılmış yumurta, yaxşı bişmiş toyuq və balıq, yumşaq tərəvəzlər və bəzi meyvələr tədricən əlavə oluna bilər. Qidalar çeynəməsi asan olmalı, lifli və sərt hissələrdən təmizlənməlidir.

4. Normal, lakin nəzarətli qidalanma

Bir müddət sonra xəstə normal qidalanmaya keçə bilər, amma porsiyalar kiçik qalmalıdır. Yemək seçimi protein, tərəvəz və nəzarətli miqdarda kompleks karbohidratlara əsaslanmalıdır. Şirin, yağlı və yüksək kalorili qidalar arıqlama məqsədini zəiflədə bilər.

Gündəlik qidalanmada əsas qaydalar

• Kiçik porsiya ilə yeyin və bir dəfədə mədəyə yük verməyin.
• Yeməyi yavaş yeyin, yaxşı çeynəyin və doyma hissini izləyin.
• Mayeni yemək zamanı deyil, yeməkdən əvvəl və ya sonra qəbul edin.
• Gün ərzində kifayət qədər su için, amma birdən-birə çox içməyin.
• Hər yeməkdə protein mənbəyi olmasına çalışın.
• Vitamin və mineral əlavələrini yalnız həkiminizin göstərişi ilə istifadə edin.

Hansı qidalar daha uyğun sayılır?

Bariatrik əməliyyatdan sonra ən uyğun qidalar, adətən, həzmə yüngül və zülalla zəngin olanlardır. Məsələn:

• yumurta;
• qatıq və kefir;
• az yağlı pendir;
• toyuq, hinduşka və balıq;
• yumşaq bişmiş tərəvəzlər;
• püre halına gətirilmiş şorbalar;
• şəkərsiz protein mənbələri.

Əgər müəyyən qida diskomfort, ürəkbulanma və ya ağrı yaradırsa, onu müvəqqəti dayandırmaq və həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Hansı qidalardan uzaq durmaq lazımdır?

Bəzi qidalar əməliyyatdan sonra mədəni qıcıqlandıra, qusma və ya “tıxanma” hissi yarada bilər. Aşağıdakı məhsulları məhdudlaşdırmaq və ya müvəqqəti olaraq tam dayandırmaq tövsiyə oluna bilər:

• qazlı içkilər;
• çox şirin içkilər və desertlər;
• qızartmalar və çox yağlı qidalar;
• sərt, quru və lifli ətlər;
• çips, fast-food və ağır souslar;
• spirtli içkilər.

Bəzi xəstələrdə süd məhsulları, paxlalılar və bəzi çiy tərəvəzlər də narahatlıq yarada bilər. Buna görə fərdi dözümlülük vacibdir.

Protein və maye nə üçün önəmlidir?

Protein əməliyyatdan sonra toxumaların bərpasına, əzələ kütləsinin qorunmasına və toxluq hissinin daha uzun sürməsinə kömək edir. Maye isə susuzlaşmanın qarşısını alır və ümumi vəziyyəti dəstəkləyir. Kiçik mədə həcminə görə həm protein, həm də su qəbulunu planlı şəkildə günə yaymaq lazımdır.

Əgər su içmək çətinləşirsə, gün ərzində xırda qurtumlarla içmək, buz parçaları və ya həkimin uyğun gördüyü maye formalarından istifadə etmək kömək edə bilər. Maye qəbulunu yeməkdən dərhal əvvəl və sonra ayırmaq da narahatlığı azalda bilər.

Vitamin və mineral əlavələri lazımdırmı?

Bir çox arıqlama əməliyyatından sonra B qrupu vitaminləri, dəmir, kalsium, D vitamini və digər əlavələr tələb oluna bilər. Bu ehtiyac əməliyyatın növündən və qan analizlərindən asılıdır. Özbaşına əlavə qəbul etmək düzgün deyil; doza və müddət həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Nə zaman həkimə müraciət etməlisiniz?

Aşağıdakı hallarda həkimlə tez əlaqə saxlamaq vacibdir:

• təkrarlayan qusma;
• maye qəbul edə bilməmək;
• güclü ağrı və ya qarnın şişməsi;
• udqunma çətinliyi;
• qızdırma;
• kəskin halsızlıq, başgicəllənmə və ya susuzlaşma əlamətləri.

Bu əlamətlər komplikasiya və ya qidalanma planına uyğunlaşma çətinliyindən xəbər verə bilər.

Uğurlu bərpa üçün praktik tövsiyələr

• Yemək gündəliyi aparın və hansı qidanın sizə uyğun olmadığını qeyd edin.
• Bir oturuşda deyil, gün ərzində kiçik porsiyalarla qidalanın.
• Doyma siqnallarını tanımağı öyrənin.
• Həkim və diyetoloqun verdiyi mərhələləri vaxtından əvvəl keçməyin.
• Müntəzəm nəzarət müayinələrini buraxmayın.

Nəticə olaraq, arıqlama əməliyyatından sonra qidalanma tələsmədən, mərhələli və fərdi yanaşma ilə qurulmalıdır. Düzgün planla siz sağalma prosesini dəstəkləyə, narahatlığı azalda və uzunmüddətli sağlam qidalanma vərdişləri formalaşdıra bilərsiniz.

FAQ

Arıqlama əməliyyatından sonra nə vaxt normal yeməyə keçmək olar?

Bu keçid əməliyyat növündən və sağalma gedişindən asılıdır. Adətən mərhələli şəkildə aparılır və yalnız cərrah və ya diyetoloqun verdiyi plana əsasən dəyişdirilməlidir.

Yemək zamanı su içmək olar?

Çox vaxt yemək zamanı maye qəbulundan çəkinmək tövsiyə edilir, çünki bu, toxluq və narahatlıq yarada bilər. Mayeni yeməkdən əvvəl və ya sonra qəbul etmək daha uyğundur.

Əməliyyatdan sonra zülal niyə vacibdir?

Zülal toxumaların bərpasına, əzələ itkisinin azalmasına və daha uzun toxluq hissinə kömək edir. Buna görə qidalanma planında əsas yer tutmalıdır.

Qazlı içkilər nə üçün məsləhət görülmür?

Qazlı içkilər mədədə köp, təzyiq və narahatlıq yarada bilər. Bəzi xəstələrdə ağrı və qusma riskini də artıra bilər.

Vitamin əlavələrini özüm ala bilərəm?

Özbaşına qəbul etmək doğru deyil. Hansı vitamin və mineralın lazım olduğunu qan analizləri və həkim qiymətləndirməsi müəyyən etməlidir.