Baş travmasından sonra nə vaxt neyrocərraha müraciət etməli?

Baş travmasından sonra nə zaman narahat olmaq lazımdır?

Baş travması yıxılma, zərbə, yol-nəqliyyat hadisəsi və ya idman zədəsi nəticəsində baş verə bilər. Bəzən zədə ilk baxışda yüngül görünür, amma beyin sarsıntısı, kəllə sınığı və ya beyin daxilində qanaxma kimi ciddi problemlər sonradan ortaya çıxa bilər. Ona görə də əsas sual yalnız “zədə olubmu?” deyil, “hansı əlamətlər var?” sualıdır.

Neyrocərraha müraciət ehtiyacı, baş travmasının gücündən, xəstənin yaşından, qəbul etdiyi dərmanlardan və simptomlardan asılıdır. Xüsusilə uşaqlarda, yaşlılarda və qan durulaşdırıcı dərman qəbul edənlərdə daha aşağı risk səviyyəsində belə həkim qiymətləndirməsi lazım ola bilər.

Təcili neyrocərrahi yardım tələb edən əlamətlər

Aşağıdakı hallardan hər hansı biri varsa, gözləmədən təcili yardım və ya xəstəxananın təcili şöbəsinə müraciət edin. Bu əlamətlər beyin qanaxması, kəllədaxili təzyiqin artması və ya ciddi beyin zədəsini göstərə bilər:

• Huș itkisi, hətta qısa müddətli olsa belə
• Təkrarlayan və ya güclənən qusma
• Getdikcə artan və ya çox güclü baş ağrısı
• Qıcolma və ya bədən tutulması
• Çaşqınlıq, danışıqda pozulma, yuxululuğun artması
• Əl və ya ayaqlarda zəiflik, keyimə, tarazlıq pozulması
• Görmədə pozulma, ikigörmə
• Burun və ya qulaqdan qanla qarışıq şəffaf maye gəlməsi
• Başda açıq yara ilə birlikdə dərin sümük hiss olunması
• Boyun ağrısı və ya boyun hərəkətində ciddi məhdudiyyət

Bu əlamətlər baş travmasından dərhal sonra da, bir neçə saat sonra da yarana bilər. Ona görə zədədən sonra müşahidə vacibdir.

Nə vaxt planlı neyrocərrah konsultasiyası kifayət edə bilər?

Bəzi pasiyentlərdə əlamətlər daha yüngül olur və təcili müdaxilə tələb etmir, amma yenə də həkim baxışı lazımdır. Məsələn, zərbədən sonra davam edən baş ağrısı, diqqət dağınıqlığı, yorğunluq, işığa həssaslıq və ya qısa müddətli yaddaş zəifliyi beyin sarsıntısına işarə edə bilər. Bu vəziyyətlərdə ailə həkimi, təcili yardım həkimi və ya neyrocərrah qiymətləndirməsi uyğun ola bilər.

Planlı konsultasiya aşağıdakı hallarda düşünülə bilər:

• Simptomlar yüngüldür, amma 24 saatdan çox davam edir
• Xəstənin yaşı kiçik və ya yaşlıdır
• Xəstə qan durulaşdırıcı dərmanlar qəbul edir
• Əvvəllər beyin əməliyyatı və ya kəllə-beyin travması olub
• Zədə yüksək enerjili hadisə nəticəsində baş verib

Uşaqlarda baş travması zamanı nə etməli?

Uşaqlarda baş travması xüsusi diqqət tələb edir, çünki simptomları dəqiq ifadə etmək çətin ola bilər. Uşaqda qeyri-adi yuxululuq, davamlı ağlama, qusma, oynamaqda marağın azalması, yerimədə tarazlıq pozulması və ya davranış dəyişikliyi varsa, həkimlə əlaqə saxlayın.

Uşaq yıxıldıqdan sonra qısa müddətlik sakit görünsə belə, sonradan vəziyyət dəyişə bilər. Qəbul edilən qida və mayeni saxlaya bilməmək, oyandırmaqda çətinlik, şişən yumşaq sahə və ya qıcolma təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Yaşlılarda və dərman qəbul edənlərdə risk niyə daha yüksəkdir?

Yaşlı insanlarda beyin toxuması və damarlar zədəyə daha həssas ola bilər. Qan durulaşdırıcılar, antiaqreqantlar və bəzi digər dərmanlar isə kiçik travmadan sonra belə qanaxma riskini artıra bilər. Bu səbəbdən yüngül görünən zədə belə gecikmiş qanaxma ilə nəticələnə bilər.

Əgər siz və ya yaxınınız belə dərmanlar qəbul edirsə, huşda dəyişiklik, baş ağrısı, yuxululuq və ya yerişdə qeyri-sabitlik olduqda həkimə tez müraciət edin.

Hansı suallara cavab verməyə hazır olun?

Neyrocərrah və ya təcili həkim vəziyyəti qiymətləndirərkən travmanın necə baş verdiyini, huş itkisi olub-olmadığını, simptomların nə vaxt başladığını və hansı dərmanların qəbul edildiyini soruşa bilər. Əgər mümkün olsa, aşağıdakı məlumatları öncədən hazırlayın:

• Travmanın tarixi və mexanizmi
• Huș itkisi və ya yaddaş boşluğu olub-olmaması
• Qusma, qıcolma, baş ağrısı kimi əlamətlər
• Qan durulaşdırıcı və ya digər müntəzəm dərmanlar
• Əvvəlki xəstəliklər və əməliyyatlar

Ev şəraitində nəzarət və nə zaman yenidən müraciət etməli?

Əgər həkim ciddi problem olmadığını düşünürsə, evdə istirahət və müşahidə tövsiyə oluna bilər. Amma xəstənin vəziyyəti yaxından izlənməlidir. Baş ağrısı artarsa, qusma başlarsa, yuxululuq dərinləşərsə, davranış dəyişərsə və ya yeni nevroloji əlamət yaranarsa, dərhal yenidən həkimə müraciət edin.

İlk 24-48 saat ərzində alkoqoldan uzaq durmaq, tək qalmamaq və ağır fiziki fəaliyyətdən çəkinmək daha təhlükəsiz ola bilər. Həkim məsləhəti olmadan ağrıkəsici qəbul etməyin; bəzi dərmanlar qanaxma riskinə təsir göstərə bilər.

Nəticə

Baş travmasından sonra neyrocərraha müraciət etmə vaxtı simptomlardan asılıdır. Huş itkisi, təkrarlayan qusma, güclənən baş ağrısı, qıcolma, zəiflik, çaşqınlıq və ya şəffaf maye axması kimi əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edir. Şübhə olduqda, xüsusilə uşaqlarda, yaşlılarda və qan durulaşdırıcı qəbul edənlərdə, gecikmədən tibbi yardım almaq daha təhlükəsizdir.

FAQ

Baş travmasından sonra huş itirmə olmasa da həkimə getmək lazımdırmı?

Bəli, bəzən huş itkisi olmadan da beyin sarsıntısı və ya qanaxma ola bilər. Güclü baş ağrısı, qusma, çaşqınlıq və ya davranış dəyişikliyi varsa, müayinə vacibdir.

Baş travmasından sonra nə qədər müddət müşahidə edilməlidir?

Ən riskli dövr ilk saatlar və ilk 24-48 saatdır. Simptomlar sonradan yarana biləcəyi üçün yaxın müşahidə vacibdir.

Qan durulaşdırıcı dərman qəbul edirəmsə, nə etməliyəm?

Kiçik görünən travma belə daha ciddi risk yarada bilər. Zərbədən sonra simptom olmasa belə, həkimlə əlaqə saxlamaq daha təhlükəsizdir.

Uşaq başını vurduqdan sonra yatarsa, bu normaldır?

Yatmaq həmişə problem demək deyil, amma oyandırmaq çətinləşirsə, yuxululuq artarsa və ya qusma baş verərsə, təcili yardım lazımdır.