Bel yırtığı və oynaq ağrısını ayırd etməyin yolları

Bel ağrısı olan bir çox insan ağrının mənbəyinin bel yırtığı, yoxsa oynaq problemi olduğunu ayırd etməkdə çətinlik çəkir. Bu fərq vacibdir, çünki müalicə yanaşması səbəbə görə dəyişir. Hər iki vəziyyət ağrı, hərəkət məhdudluğu və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinlik yarada bilər, lakin ağrının xarakteri və müşayiət edən əlamətlər fərqli olur.

Bel yırtığı nədir?

Bel yırtığı onurğalar arasındakı diskin zədələnərək sinir kökünü sıxması və ya qıcıqlandırması ilə yaranır. Disk mənşəli ağrı çox vaxt yalnız beldə qalmır, ombaya, buda və ayağa yayılır. Bəzən keyimə, iynələnmə, yanma hissi və ya əzələ zəifliyi də olur.

Oynaq ağrısı necə olur?

Oynaq ağrısı daha çox diz, omba, bud-çanaq, topuq və ya digər oynaqda hiss olunur. Ağrı həmin oynağın hərəkəti ilə artır, toxunma zamanı həssaslıq verə bilər və bəzən şişkinlik, istilik, sərtlik ilə müşayiət olunur. Bu ağrı sinir boyunca yayılmaqdan çox, lokal xarakter daşıyır.

Əsas fərqlər nələrdir?

• Ağrının yayılması: Bel yırtığında ağrı beldən ayağa doğru yayılır; oynaq ağrısı isə çox vaxt bir oynaqda cəmlənir.
• Keyimə və iynələnmə: Bel yırtığında daha tipikdir; oynaq ağrısında adətən əsas əlamət deyil.
• Hərəkətlə əlaqə: Oynaq ağrısı oynaq yüklənəndə və ya hərəkət edəndə artır; bel yırtığında öskürək, asqırma, əyilmə də ağrını kəskinləşdirə bilər.
• Səhər sərtliyi: Bəzi oynaq xəstəliklərində daha ön planda ola bilər.
• Güc itkisi: Bel yırtığında ayaqda zəiflik və refleks dəyişiklikləri görülə bilər.

Ortopedik müayinə necə aparılır?

Ortopedik müayinə şikayətin mənbəyini tapmaq üçün əsas addımdır. Həkim əvvəlcə ağrının nə vaxt başladığını, harada hiss olunduğunu, nələrdən artdığını və hansı hərəkətlərin rahatlaşdırdığını soruşur. Sonra aşağıdakıları qiymətləndirə bilər:

• Hərəkət dairəsi və ağrının hansı hərəkətdə artması
• Bel, omba və aşağı ətrafların palpasiya edilməsi
• Sinir funksiyasının yoxlanılması: hissiyat, əzələ gücü, reflekslər
• Bacak qaldırma testləri kimi sinir gərginliyi testləri
• Oynaqda şiş, istilik, deformasiya və ya həssaslıq olub-olmaması

Bu müayinə ağrının beldən, oynaqdan, yoxsa hər ikisindən qaynaqlandığını ayırmağa kömək edir. Bəzən ağrı mənbəyi bir neçə strukturun birgə təsiri olur.

Görüntüləmə nə zaman lazımdır?

Hər bel ağrısında dərhal görüntüləməyə ehtiyac olmur. Ancaq güclü sinir əlamətləri, travma, uzun sürən ağrı, müalicəyə baxmayaraq keçməyən şikayətlər və ya ciddi narahatlıq yaradan hallar olduqda görüntüləmə istənə bilər. Həkim vəziyyətə uyğun olaraq rentgen, MRT və ya bəzi hallarda digər müayinələri seçə bilər.

MRT nəyi göstərir?

MRT yumşaq toxumaları, diskləri və sinir köklərini qiymətləndirmək üçün daha faydalıdır. Bel yırtığı şübhəsində, xüsusən ayağa yayılan ağrı və keyimə olduqda MRT faydalı məlumat verə bilər.

Rentgen nə üçün istifadə olunur?

Rentgen daha çox sümüklərin vəziyyətini, oynaq boşluğunu, duruş dəyişikliklərini və bəzi degenerativ dəyişiklikləri göstərir. O, disk yırtığını birbaşa göstərməsə də, digər sümük-oynaq problemlərini aşkar etməyə kömək edə bilər.

KT və digər testlər

Bəzi hallarda kompüter tomoqrafiyası və ya əlavə laborator testlər lazım ola bilər. Məsələn, iltihabi oynaq xəstəliyi, infeksiya və ya başqa sistemik səbəblər şübhəlidirsə, həkim əlavə müayinələr təyin edə bilər.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli?

• Ayaqda və ya qolda sürətlə artan zəiflik varsa
• Sidik və ya nəcisə nəzarətdə dəyişiklik yaranıbsa
• Dərin keyimə və ya qarınaltı nahiyədə hissiyat itkisi varsa
• Qızdırma, travma və ya izah olunmayan ciddi ağrı mövcuddursa
• Ağrı gecə də davam edir və istirahətlə keçmirsə

Bu əlamətlər ciddi sinir və ya başqa təcili vəziyyətlərin göstəricisi ola bilər və gecikdirmədən qiymətləndirilməlidir.

Özünüzdə nələrə diqqət edə bilərsiniz?

Ağrının haradan başladığını, hara yayıldığını və hansı hərəkətlərlə artdığını qeyd etmək həkimə kömək edir. Məsələn, ağrı yalnız dizdədirsə, pilləkən çıxanda artırsa və şişlik varsa, oynaq mənşə daha çox düşünülə bilər. Əksinə, beldən başlayıb ayağın arxasına yayılan, oturanda və əyiləndə artan ağrı bel yırtığına daha çox uyğun gələ bilər.

Nəticə

Bel yırtığı ilə oynaq ağrısını ayırd etmək üçün təkcə ağrının yerinə baxmaq kifayət deyil. Ağrının yayılması, keyimə, güc itkisi, oynaqda şişkinlik və hərəkətə bağlılıq əsas ipuclarıdır. Dəqiq diaqnoz üçün ortopedik müayinə və lazım olduqda görüntüləmə ən düzgün yoldur.

Əgər ağrınız davamlıdırsa, ayağa yayılırsa və ya gündəlik həyatınızı məhdudlaşdırırsa, ortoped və ya uyğun mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilmək vacibdir.

FAQ

Bel yırtığı ağrısı haraya yayılır?

Adətən beldən ombaya, buda və ayağa doğru yayılır. Bəzən keyimə və iynələnmə də olur.

Oynaq ağrısı ilə bel yırtığı ağrısı necə fərqlənir?

Oynaq ağrısı çox vaxt müəyyən oynaqda lokal olur və hərəkətlə artır. Bel yırtığında isə ağrı sinir boyunca ayağa yayıla bilər.

Bel yırtığı üçün hansı görüntüləmə daha uyğundur?

Sinir və disk toxumalarını qiymətləndirmək üçün MRT daha faydalı ola bilər. Seçim şikayət və müayinəyə görə edilir.

Hər bel ağrısında MRT lazımdırmı?

Xeyr. Bir çox halda əvvəlcə klinik müayinə kifayət edir. MRT yalnız müəyyən əlamətlər və ya davamlı şikayət olduqda istənilir.

Nə vaxt təcili həkimə getməliyəm?

Ayaqda gücsüzlük, sidik-nəcis nəzarətində dəyişiklik, ciddi keyimə və ya qızdırma varsa gecikmədən tibbi yardım alın.