Beyin qanaması zamanı təcili neyrocərrahi yardım nə vaxt lazımdır?

Beyin qanaması nədir?

Beyin qanaması, baş beynin daxilində və ya onu əhatə edən sahələrdə qan damarının zədələnməsi nəticəsində qanaxmanın yaranmasıdır. Bu vəziyyət beyin toxumasına təzyiq göstərə, beyində şişkinlik yarada və həyati funksiyaları poza bilər. Bəzi hallarda səbəb travma olur, bəzən isə yüksək təzyiq, damar anomaliyası, laxtalanma pozuntusu və ya digər xəstəliklər rol oynayır.

Beyin qanaması nə qədər tez tanınarsa, müalicə bir o qədər sürətli planlaşdırılır. Bu səbəbdən əlamətləri bilmək və vaxtında təcili yardım çağırmaq çox vacibdir.

Təcili neyrocərrahi yardım nə vaxt lazımdır?

Beyin qanamasından şübhələnildikdə gecikmədən təcili tibbi yardım tələb olunur. Xüsusilə aşağıdakı hallarda neyrocərrahi qiymətləndirmə təxirəsalınmazdır:

• Qəfil başlayan, çox güclü baş ağrısı
• Şüurun bulanması, yuxululuq və ya huş itkisi
• Qusma, xüsusən təkrarlanan qusma
• Bir tərəfdə zəiflik, keyimə və ya iflic
• Nitqin pozulması, sözləri tapa bilməmə
• Görmənin pisləşməsi, ikiqat görmə
• Qıcolma tutması
• Tarazlığın itməsi, yıxılma, yerimədə çətinlik

Bu əlamətlərdən biri belə varsa, xəstəni evdə müşahidə etməyə çalışmaq təhlükəli ola bilər. Beyin daxilində təzyiq sürətlə arta bilər və vəziyyət qısa müddətdə ağırlaşa bilər.

Ən çox rast gəlinən əlamətlər

Qəfil və şiddətli baş ağrısı

Bir çox insan beyin qanamasını “həyatımın ən güclü baş ağrısı” kimi təsvir edir. Bu ağrı adi miqren və ya gərginlik baş ağrısından fərqli olaraq birdən başlayır və sürətlə güclənə bilər.

Nevroloji dəyişikliklər

Əl və ya ayaqda zəiflik, üzün bir tərəfində asimmetriya, danışıqda çətinlik, qarışıqlıq və başgicəllənmə beyin qanamasının mühüm əlamətləridir. Xəstə adını, tarixini və ya ətrafdakıları düzgün dəyərləndirməyə bilər.

Şüur dəyişikliyi

Yuxululuq, cavab vermədə ləngimə, çaşqınlıq və huş itkisi ciddi xəbərdarlıq siqnallarıdır. Bu əlamətlər beyin toxumasına təzyiqin artdığını göstərə bilər.

Qusma və qıcolma

Xüsusən başqa izahı olmayan təkrarlanan qusma və ya qəfil qıcolma tutması beyin daxilində təzyiqin artması ilə bağlı ola bilər. Bu vəziyyətlər təcili hospitalizasiya tələb edir.

Beyin qanamasının əsas riskləri

Beyin qanaması təkcə qan itkisi demək deyil; əsas risk qanının beyin toxumasını sıxması və funksiyanı pozmasıdır. Bu, aşağıdakı ağır nəticələrə səbəb ola bilər:

• Beyin təzyiqinin artması
• Daimi nevroloji defisitlər
• Danışıq, hərəkət və yaddaş problemləri
• Qıcolmalar
• Komaya düşmə
• Həyati təhlükə

Risk, qanamanın yeri, həcmi, sürəti və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Kiçik görünən qanamalar belə vacib beyin mərkəzlərinə yaxın yerləşdikdə ciddi fəsadlar yarada bilər.

Kimlər daha yüksək risk altındadır?

Bəzi insanlar beyin qanaması üçün daha yüksək risk daşıyır. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Yüksək arterial təzyiqi olanlar
• Antikoaqulyant və ya qan durulaşdırıcı dərman qəbul edənlər
• Beyin damar anomaliyası olanlar
• Baş travması keçirənlər
• Laxtalanma pozuntusu olanlar
• Siqaret çəkənlər və ağır alkoqol istifadəsi olanlar

Əgər bu risklərdən biri mövcuddursa, ani simptomları daha ciddi qəbul etmək lazımdır.

Təcili yardım gələnə qədər nə etmək lazımdır?

Beyin qanamasından şübhələnildikdə əsas məqsəd vaxt itirmədən peşəkar yardım almaqdır. Təcili yardım gələnə qədər:

• 112-yə və ya yerli təcili yardıma zəng edin
• Xəstəni tək qoymayın
• Onu sakit və rahat vəziyyətdə saxlayın
• Yemək, su və ya dərman verməyin, xüsusən şüur pozulubsa
• Qusma olarsa boğulma riskini azaltmaq üçün yan çevrilməsinə kömək edin
• Qəfil hərəkətlərdən və başın zədələnməsindən qoruyun

Qan təzyiqi dərmanlarını, ağrıkəsiciləri və ya hər hansı əlavə preparatı həkim məsləhəti olmadan vermək doğru deyil. Təcili yardım briqadası vəziyyəti qiymətləndirərək xəstəni uyğun hospitala yönləndirəcək.

Diaqnoz necə qoyulur?

Stasionarda həkimlər əvvəlcə nevroloji müayinə aparır və lazım gəldikdə beyin görüntüləməsi, adətən kompüter tomoqrafiyası kimi müayinə təyin edirlər. Məqsəd qanamanın yerini, həcmini və beyin toxumasına təsirini müəyyən etməkdir. Bəzi hallarda əlavə analizlər və damar qiymətləndirilməsi də lazım ola bilər.

Müalicədə neyrocərrahiyyənin rolu

Hər beyin qanaması əməliyyat tələb etmir, amma bəzi hallarda təcili neyrocərrahi müdaxilə həyati əhəmiyyət daşıyır. Neyrocərrah qanamanın yerləşməsinə və təzyiqə görə qanamanın boşaldılması, təzyiqin azaldılması və ya səbəb olan damar probleminin aradan qaldırılması barədə qərar verə bilər. Müalicə planı fərdi şəkildə seçilir və reanimasiya, nevrologiya, neyrocərrahiyyə və digər ixtisasların əməkdaşlığını tələb edə bilər.

Gecikmənin riski nədir?

Beyin qanamasında dəqiqələrlə ölçülən gecikmə belə təhlükəli ola bilər. Gec müraciət beyində zədələnmənin artmasına, sağ qalım şansının azalmasına və qalıcı əlilliyə gətirib çıxara bilər. Buna görə “keçər” gözləntisi ilə vaxt itirmək düzgün deyil.

Nə zaman dərhal təcili yardım çağırmalısınız?

Aşağıdakı vəziyyətlərdən biri varsa, dərhal təcili yardım çağırın: qəfil güclü baş ağrısı, nitq pozulması, bir tərəfli zəiflik, şüur dəyişikliyi, qıcolma, təkrarlanan qusma, görmənin pozulması və ya baş travmasından sonra vəziyyətin pisləşməsi. Bu əlamətlər beyin qanamasının xəbərçisi ola bilər və təcili neyrocərrahi qiymətləndirmə tələb edir.

Unutmayın: beyin qanaması şübhəsində ən doğru addım vaxt itirmədən təcili tibbi yardım almaqdır.

FAQ

Beyin qanamasının ilk əlaməti nə ola bilər?

Ən çox qəfil başlayan çox güclü baş ağrısı, ardınca qusma, şüur dəyişikliyi və ya əl-ayaqda zəiflik görünə bilər.

Beyin qanaması zamanı xəstəyə su vermək olar?

Xüsusən şüuru bulanıqdırsa, su və ya yemək vermək olmaz. Bu, boğulma riskini artıra bilər.

Hər beyin qanaması əməliyyat tələb edirmi?

Xeyr. Müalicə qanamanın yerindən, ölçüsündən və xəstənin vəziyyətindən asılıdır. Bəzi hallarda dərman və müşahidə kifayət edir.

Baş travmasından sonra nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Baş travmasından sonra güclü baş ağrısı, qusma, huş dəyişikliyi, qıcolma və ya bir tərəfli zəiflik yaranarsa dərhal təcili yardım çağırın.