Beyin şişi diaqnozu üçün lazım olan müayinələr

Beyin şişi diaqnozu necə başlanır?

Beyin şişi şübhəsi olan xəstədə ilk addım ətraflı həkim müayinəsidir. Şikayətlər çox müxtəlif ola bilər: davamlı baş ağrısı, qıcolma, görmə dəyişiklikləri, nitqdə çətinlik, əl-ayaqda zəiflik, tarazlıq pozulması və ya şəxsiyyət dəyişikliyi. Bu əlamətlər təkbaşına beyin şişi demək deyil, lakin həkimə hansı müayinələrin lazım olduğunu müəyyən etməyə kömək edir.

Diaqnostika yalnız bir testdən ibarət olmur. Adətən nevroloji baxış, görüntüləmə və bəzən toxuma nümunəsinin analizi birlikdə istifadə edilir. Məqsəd şişin olub-olmadığını, yerini, ölçüsünü, beyin toxumasına təsirini və mümkün növünü dəqiqləşdirməkdir.

İlkin mərhələdə hansı müayinə olunur?

Nevroloji müayinə

Nevroloq və ya neyrocərrah əvvəlcə xəstənin şikayətlərini, xəstəlik tarixçəsini və qəbul etdiyi dərmanları soruşur. Daha sonra reflekslər, əzələ gücü, hissiyat, yeriş, koordinasiya, nitq, görmə və yaddaş kimi funksiyalar yoxlanır. Bu baxış beyin daxilində hansı sahənin zədələnə biləcəyinə dair ipucu verir.

Həkim həm də qıcolma, huş dəyişiklikləri, ürəkbulanma, səhərlər artan baş ağrısı və qusma kimi “təzyiq artması” əlamətlərini qiymətləndirə bilər. Bu məlumatlar növbəti addımın təcili olub-olmadığını müəyyənləşdirir.

Əsas görüntüləmə müayinələri hansılardır?

Beyin MRT-si

Beyin şişi müayinələrində ən önəmli testlərdən biri MRT-dir. MRT yumşaq toxumaları detallı göstərir və şişin ölçüsünü, sərhədlərini, beyinin hansı hissəsində yerləşdiyini və ətraf toxumalara təsirini daha dəqiq qiymətləndirməyə kömək edir. Kontrast maddə ilə aparılan MRT bir çox hallarda əlavə məlumat verir.

MRT şişin tam xarakterini təkbaşına həmişə müəyyən etməsə də, həkimə növbəti addımı planlamaqda çox dəyərli məlumat verir. Metal implantı olan, bəzi cihazları istifadə edən və ya güclü klaustrofobiyası olan xəstələrdə alternativlər müzakirə oluna bilər.

Beyin KT-si

KT daha sürətli görüntüləmə üsuludur və təcili hallarda tez-tez seçilir. Məsələn, qəfil huş dəyişməsi, kəskin nevroloji əlamətlər və ya qanaxma şübhəsi varsa KT ilk müayinə ola bilər. KT bəzi şişləri göstərsə də, xüsusilə yumşaq toxuma detalında MRT qədər həssas deyil.

Bəzən KT MRT-yə hazırlıq mərhələsində və ya MRT mümkün olmadıqda istifadə edilir. Kontrastlı KT müəyyən hallarda damar quruluşunu və kütlənin xüsusiyyətlərini daha yaxşı göstərə bilər.

Digər görüntüləmə üsulları

Seçilmiş hallarda həkim əlavə müayinələr istəyə bilər. Bunlara MR angioqrafiya və ya angioqrafiya kimi damar görüntüləmələri, funksional MRT, perfuziya müayinələri və bəzi mərkəzlərdə PET-əsaslı testlər daxildir. Bu üsullar şişin beynin vacib sahələrinə yaxınlığını və əməliyyat planlamasını dəqiqləşdirməyə kömək edə bilər.

Biopsiya nə vaxt lazımdır?

Görüntüləmə beyində kütləni göstərə bilər, amma onun dəqiq növünü çox vaxt yalnız toxuma analizi müəyyən edir. Biopsiya zamanı şişdən kiçik nümunə götürülür və laboratoriyada mikroskop altında araşdırılır. Bu, şişin xoşxassəli və ya bədxassəli olub-olmadığını, hüceyrə tipini və bəzi hallarda müalicəyə cavabı proqnozlaşdıran xüsusiyyətləri aydınlaşdırır.

Biopsiya stereotaktik üsulla, yəni görüntüləmə nəzarəti altında aparıla bilər. Bəzi hallarda şiş çıxarılarkən əldə edilən toxuma da diaqnoz üçün kifayət edir. Həkim biopsiyanın lazım olub-olmadığına şişin yerləşməsinə, ölçüsünə və əməliyyat planına əsasən qərar verir.

Qan analizləri və digər testlər nə üçün aparılır?

Qan analizləri beyin şişini birbaşa göstərmir, amma ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək və müalicə planını təhlükəsiz qurmaq üçün vacibdir. Məsələn, ümumi qan analizi, laxtalanma göstəriciləri, qaraciyər və böyrək funksiyaları əməliyyat və kontrast maddə istifadəsi öncəsi yoxlanıla bilər.

Bəzən hormon pozğunluqları, infeksiyalar və ya iltihabi xəstəliklər kimi başqa səbəbləri istisna etmək üçün əlavə analizlər də istənilə bilər. Əgər qıcolma olubsa, EEG kimi testlər də beyin fəaliyyətini qiymətləndirməyə kömək edə bilər.

Göz dibi müayinəsi və nevroloji əlavə testlər

Göz dibi müayinəsi kəllədaxili təzyiqin artmasına dair əlamətləri aşkar edə bilər. Görmə siniri başında şişkinlik varsa, bu, beyində təzyiq artmasının dolayı göstəricisi ola bilər. Görmə sahəsi testləri, eşitmə müayinələri, idrak qiymətləndirmələri və balans testləri də bəzi xəstələrdə istifadə olunur.

Bu testlər şişin beyin funksiyalarına təsirini anlamağa və gündəlik həyatda yaratdığı dəyişiklikləri sənədləşdirməyə kömək edir.

Müayinələr necə ardıcıllıqla seçilir?

• Əvvəlcə həkim şikayətləri və nevroloji əlamətləri qiymətləndirir.
• Təcili vəziyyətdə adətən KT ilə başlanır.
• Daha dəqiq qiymətləndirmə üçün MRT aparılır.
• Şişin növünü dəqiqləşdirmək üçün biopsiya və ya əməliyyat materialı analiz olunur.
• Lazım gəldikdə əlavə laborator və funksional testlər istənilir.

Yəni “hamıya eyni paket” müayinə tətbiq olunmur. Seçim hər xəstənin vəziyyətinə uyğun fərdiləşdirilir.

Hansı əlamətlər olduqda gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi varsa, həkimə müraciəti gecikdirməmək vacibdir: yeni başlayan və ya getdikcə güclənən baş ağrısı, səbəbi bilinməyən qıcolma, nitq pozulması, bir tərəfdə zəiflik, görmənin pisləşməsi, davamlı qusma, yuxululuq və ya davranış dəyişiklikləri. Bu əlamətlər mütləq şiş demək deyil, amma vaxtında araşdırılmalıdır.

Nəticə

Beyin şişi diaqnozu üçün əsas müayinələr nevroloji baxış, MRT və lazım olduqda KT-dir. Dəqiq diaqnoz üçün çox vaxt biopsiya və laborator analizlər də tələb olunur. Hansı müayinənin sizə uyğun olduğunu yalnız həkim şikayətləri, nevroloji tapıntıları və təcili vəziyyəti nəzərə alaraq seçə bilər.

Əgər sizdə və ya yaxınınızda beyin şişinə işarə edə bilən əlamətlər varsa, özbaşına nəticə çıxarmadan nevroloq və ya neyrocərrah müayinəsinə müraciət edin.

FAQ

Beyin şişini ən yaxşı hansı müayinə göstərir?

Əksər hallarda beyin MRT-si ən detallı görüntünü verir və şişin yerini, ölçüsünü və yayılmasını qiymətləndirməyə kömək edir.

KT ilə beyin şişi tam görünürmü?

KT bəzi şişləri göstərə bilər, amma xüsusilə yumşaq toxuma detalları üçün MRT daha dəqiqdir. KT daha çox təcili hallarda istifadə olunur.

Biopsiya mütləq lazımdırmı?

Həmişə yox. Bəzən görüntüləmə və əməliyyat zamanı götürülən toxuma kifayət edir, amma dəqiq növü müəyyən etmək üçün biopsiya lazım ola bilər.

Qan analizi beyin şişini aşkarlayırmı?

Xeyr, qan analizləri beyin şişini birbaşa göstərmir. Onlar daha çox ümumi vəziyyəti və müalicəyə hazırlığı qiymətləndirmək üçün aparılır.

Müayinələrə acqarına getmək lazımdırmı?

Bu, aparılacaq testdən asılıdır. Xüsusən kontrast maddə və ya sedasiya planlanırsa, həkim sizə əvvəlcədən hazırlıq barədə məlumat verəcək.