Beyin şişi əməliyyatı: nə vaxt lazım olur və necə aparılır?

Beyin şişi əməliyyatı nədir?

Beyin şişi əməliyyatı, beyindəki şişin tam və ya qismən çıxarılması, bəzən isə yalnız biopsiya götürülməsi üçün aparılan neyrocərrahi müdaxilədir. Bu əməliyyatın əsas məqsədi şişin beyinə yaratdığı təzyiqi azaltmaq, nevroloji simptomları yüngülləşdirmək və şişin xarakterini patoloji müayinə ilə dəqiqləşdirməkdir.

Hər beyin şişi əməliyyat tələb etmir. Bəzi kiçik, yavaş böyüyən və simptomsuz törəmələr yalnız müşahidə oluna bilər. Əməliyyat qərarı həmişə neyrocərrah, onkoloq, radioloq və digər mütəxəssislərin birgə qiymətləndirməsi ilə verilir.

Nə vaxt beyin şişi əməliyyatı tələb olunur?

Əməliyyatın vacibliyi şişin tipindən, ölçüsündən, yerləşməsindən və xəstədə yaratdığı əlamətlərdən asılıdır. Aşağıdakı hallarda cərrahi müdaxilə daha çox düşünülür:

• Şiş baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma və ya qıcolma yaradırsa
• Görmə, danışıq, hərəkət və ya yaddaşda pozulma varsa
• Şiş sürətlə böyüyürsə
• Beyin daxilində təzyiq artırsa
• Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün toxuma nümunəsi lazımdırsa
• Şiş digər müalicələrə uyğun deyilsə və ya onlarla birlikdə cərrahiyyə tələb olunursa

Bəzən əməliyyat tam çıxarmaq üçün deyil, təzyiqi azaltmaq və sonrakı müalicələrə yol açmaq üçün edilir. Bu, xüsusilə şiş həyati vacib beyin sahələrinə yaxın olduqda önəmlidir.

Əməliyyat öncəsi qiymətləndirmə necə aparılır?

Əməliyyatdan əvvəl xəstə ətraflı müayinə olunur. Neyrocərrah nevroloji vəziyyəti, simptomları və görüntüləmə nəticələrini qiymətləndirir. Ən çox istifadə olunan üsullar arasında MRT və ya KT müayinəsi var. Bəzi hallarda damarların xəritələnməsi, funksional MRT və ya xüsusi planlama müayinələri də lazım ola bilər.

Əməliyyat planı hazırlanarkən şişin beyin funksiyalarına yaxınlığı, qan damarları ilə əlaqəsi və çıxarılma təhlükəsizliyi nəzərə alınır. Xəstənin qəbul etdiyi dərmanlar, xüsusilə qan durulaşdırıcılar, əvvəlcədən dəyərləndirilir. Zərurət olarsa, müəyyən dərmanların müvəqqəti dayandırılması və ya tənzimlənməsi planlaşdırılır.

Beyin şişi əməliyyatı necə aparılır?

Əməliyyatın gedişi şişin yerləşdiyi yerə və məqsədə görə dəyişir. Ən çox istifadə olunan üsul kraniotomiya adlanır. Bu zaman kəllədə müvafiq sahədə kiçik və ya daha geniş açılış yaradılır, şişə təhlükəsiz giriş əldə edilir və törəmə çıxarılır. Daha sonra sümük hissəsi yenidən yerinə bərkidilir.

Bəzi hallarda daha az invaziv yanaşmalar və ya stereotaktik biopsiya tətbiq oluna bilər. Bu üsulda məqsəd şişin hamısını çıxarmaq deyil, onun növünü müəyyən etmək üçün kiçik toxuma nümunəsi almaqdır. Həyati əhəmiyyətli sahələrə yaxın şişlərdə neyrocərrah əməliyyat zamanı beyin funksiyalarını qorumaq üçün xüsusi monitorinqdən istifadə edə bilər.

Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır. Xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq əməliyyat zamanı sinir sistemi funksiyalarını izləyən cihazlardan istifadə edilə bilər. Bəzi seçilmiş hallarda xəstənin müəyyən mərhələlərdə oyaq saxlanıldığı “oyaq kraniotomiya” yanaşması da tətbiq oluna bilər, xüsusilə danışıq və hərəkət mərkəzlərinə yaxın şişlərdə.

Əməliyyatın məqsədləri nələrdir?

• Şişi mümkün qədər təhlükəsiz çıxarmaq
• Beyin təzyiqini azaltmaq
• Şikayətləri yüngülləşdirmək
• Dəqiq diaqnoz üçün toxuma əldə etmək
• Sonrakı şüa və ya dərman müalicəsini planlamaq

Hər zaman məqsəd tam çıxarma olmaya bilər. Bəzən şişin yalnız bir hissəsinin götürülməsi daha təhlükəsiz sayılır. Bu qərar beyin toxumasının qorunması baxımından çox önəmlidir.

Əməliyyatdan sonra nə gözlənilir?

Xəstə əməliyyatdan sonra adətən reanimasiya və ya yaxından izləmə bölməsində müşahidə olunur. İlk saatlar və günlərdə nevroloji vəziyyət, ağrı, təzyiq, nəbz və şüur səviyyəsi izlənir. Lazım gəldikdə əlavə görüntüləmə müayinəsi aparıla bilər.

Sağalma müddəti əməliyyatın həcminə, şişin yerləşməsinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə fərqlənir. Bəzi xəstələrdə danışıq, fiziki terapiya və ya əmək terapiyası tələb oluna bilər. Patoloji cavab hazır olduqdan sonra əlavə müalicə ehtiyacı, məsələn şüa terapiyası və ya dərman müalicəsi müzakirə edilir.

Mümkün risklər və ağırlaşmalar

Hər cərrahi əməliyyatda olduğu kimi, beyin şişi əməliyyatında da risklər mövcuddur. Bunlara qanaxma, infeksiya, qıcolma, beyin şişi, nevroloji zəiflik, danışıq və ya hərəkət dəyişiklikləri aid ola bilər. Risk dərəcəsi şişin yerindən, növündən və əməliyyatın mürəkkəbliyindən asılıdır.

Neyrocərrah əməliyyatdan əvvəl bu riskləri izah edir və gözlənilən fayda ilə mümkün ağırlaşmaları müqayisə edir. Pasiyentin sualları açıq şəkildə cavablandırılmalıdır.

Pasiyent əməliyyata necə hazırlaşmalıdır?

• Həkimin verdiyi görüntüləmə və analizləri vaxtında tamamlayın
• Qəbul etdiyiniz bütün dərmanları siyahı şəklində təqdim edin
• Qan durulaşdırıcılar barədə mütləq məlumat verin
• Siqaret və alkoqol istifadəsi varsa, həkimlə müzakirə edin
• Əməliyyat günü üçün aclıq və digər göstərişlərə əməl edin

Hazırlıq mərhələsində ailə üzvünün və ya yaxın şəxsin də iştirakı faydalı ola bilər. Bu, əməliyyatdan sonrakı məlumatların və evdə qulluq planının daha yaxşı anlaşılmasına kömək edir.

Həkimlə nə vaxt əlaqə saxlamaq lazımdır?

Beyin şişi diaqnozu varsa və yeni və ya artan baş ağrısı, qıcolma, görmə pozulması, zəiflik, danışıq çətinliyi, yuxululuq və ya davranış dəyişikliyi yaranırsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir. Təcili hallarda isə təcili yardım tələb oluna bilər.

Beyin şişi əməliyyatı fərdi planlama tələb edən ciddi bir müdaxilədir. Düzgün qiymətləndirmə, təcrübəli neyrocərrah komandasının iştirakı və əməliyyatdan sonrakı izləmə uğurlu müalicə prosesinin əsas hissələridir.

FAQ

Beyin şişi əməliyyatı həmişə lazımdırmı?

Xeyr. Bəzi kiçik və simptom yaratmayan şişlər yalnız izlənə bilər. Əməliyyat qərarı şişin növü, ölçüsü, yerləşməsi və yaratdığı əlamətlərə görə verilir.

Əməliyyat zamanı şiş tam çıxarıla bilərmi?

Bu, həmişə mümkün olmur. Şişin beyin funksiyalarına və damarlarına yaxınlığı tam çıxarılmanı məhdudlaşdıra bilər.

Əməliyyatdan sonra nə qədər xəstəxanada qalınır?

Bu müddət əməliyyatın növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Dəqiq müddəti həkim əməliyyatdan sonra bildirir.

Biopsiya ilə şiş çıxarılması eyni şeydirmi?

Xeyr. Biopsiya diaqnoz üçün kiçik toxuma götürülməsidir. Çıxarılma isə şişin tam və ya qismən təmizlənməsidir.

Əməliyyatdan sonra əlavə müalicə lazım ola bilərmi?

Bəli. Patoloji nəticədən sonra şüa terapiyası, dərman müalicəsi və ya reabilitasiya tövsiyə oluna bilər.