Boğazda yad cisim hissi: səbəblər və LOR müayinəsi

Boğazda “nəsə qalıb” və ya “yad cisim var” hissi bir çox insanda rast gəlinən şikayətdir. Bu hiss həmişə həqiqi bir cismin boğazda ilişməsi demək deyil; çox vaxt selikli qişanın qıcıqlanması, reflüks, stress və ya burundan boğaza axıntı kimi səbəblərlə yaranır. Bəzən isə daha ciddi problemlərin əlaməti ola bilər.

Əsas məsələ bu hissin nə qədər davam etməsi, hansı əlavə əlamətlərlə birlikdə olması və nəfəsalma və udmaya təsir edib-etməməsidir. Bu məlumatlar LOR həkiminə düzgün qiymətləndirmə aparmağa kömək edir.

Boğazda yad cisim hissi nədən yaranır?

Bu şikayətin arxasında müxtəlif səbəblər ola bilər. Ən yayılmışları bunlardır:

• Qastroezofageal reflüks və ya laringofaringeal reflüks: Mədə turşusunun yuxarı qalxması boğazda yanma, qıcıqlanma və “topa” hissi yarada bilər.
• Postnazal axıntı: Allergiya, sinusit və ya soyuqdəymə zamanı burun ifrazatı boğazın arxasına axaraq qıcıqlanma verə bilər.
• Boğaz quruluğu: Az su içmək, quru hava, ağızla nəfəs alma və bəzi dərmanlar bu hissi gücləndirə bilər.
• Stress və gərginlik: Əzələ gərginliyi boğazda sıxılma və yad cisim hissi yarada bilər.
• İltihabi hallar: Faringit, tonzillit və digər boğaz infeksiyaları şişkinlik və narahatlıq verə bilər.
• Qida və ya kiçik cismin ilişməsi: Xüsusilə sümük, qabıq və ya sərt qida qalıqları real ilişmə hissinə səbəb ola bilər.
• Qalxanabənzər vəz böyüməsi və ya boyun nahiyəsində digər dəyişikliklər: Bəzən təzyiq hissi yarada bilər.

Daha nadir hallarda boğaz, qida borusu və ya səs telləri ilə bağlı struktural problemlər, yaxşı və ya pisxassəli törəmələr də bu şikayətin səbəbi ola bilər. Buna görə uzunmüddətli və təkrarlayan halları sadəcə “hissdir keçər” deyə qiymətləndirmək doğru deyil.

Hansı əlamətlər təhlükə siqnalıdır?

Boğazda yad cisim hissi ilə yanaşı aşağıdakı əlamətlər varsa, həkim qiymətləndirməsi gecikdirilməməlidir:

• udma zamanı ağrı və ya çətinlik
• yeməyin ilişməsi və ya boğulma hissi
• nəfəs darlığı, xırıltı və ya boğulma
• səsin batması və ya 2–3 həftədən uzun çəkən səs dəyişməsi
• qanlı tüpürcək, ağızdan qan gəlməsi
• izahsız arıqlama
• boyunda şişkinlik və ya ağrı
• qızdırma, güclü boğaz ağrısı
• şikayətin getdikcə artması

Xüsusilə kəskin balıq sümüyü, toyuq sümüyü və ya başqa bir cismin ilişdiyi düşünülürsə, özbaşına çıxarmağa cəhd etmək zədə riskini artırır. Bu halda müayinə vacibdir.

Nə vaxt LOR müayinəsi lazımdır?

LOR müayinəsi aşağıdakı hallarda məsləhətdir:

• hiss bir neçə gündən çox davam edirsə və keçmirsə
• şikayət təkrarlayırsa
• udla bağlı çətinlik, ağrı və ya boğulma hissi varsa
• səsdə dəyişiklik və ya xroniki boğaz qıcıqlanması müşahidə olunursa
• reflüks, allergiya və ya sinusit müalicəsinə baxmayaraq şikayət qalırsa
• boyunda kütlə, şişkinlik və ya təzyiq hissi varsa
• qida və ya sümük ilişməsi ehtimalı varsa

LOR həkimi boğazı, badamcıqları, burun arxasını və səs tellərini qiymətləndirə bilər. Lazım gələrsə, endoskopik baxış, laborator analizlər, görüntüləmə və ya qida borusu müayinəsi də tövsiyə oluna bilər. Bu müayinələr problemin səbəbini daha dəqiq müəyyən etməyə kömək edir.

Həkimə getməzdən əvvəl nə etmək olar?

Bəzi yüngül hallarda aşağıdakı sadə tədbirlər narahatlığı azalda bilər:

• bol su için
• quru və ədviyyatlı qidalardan uzaq durun
• yeməkdən dərhal sonra uzanmayın
• siqaretdən və qıcıqlandırıcılardan çəkinin
• otaq havasını çox qurutmayın
• boğazı tez-tez təmizləməyə çalışmayın, bu qıcıqlanmanı artıra bilər

Əgər reflüks şübhəsi varsa, gec yeməkdən qaçmaq və porsiyaları kiçiltmək faydalı ola bilər. Allergiya və ya burun axıntısı varsa, əsas səbəbin müalicəsi vacibdir. Amma simptom uzun çəkirsə, özünü müalicə ilə kifayətlənmək düzgün deyil.

Uşaqlarda və yaşlılarda nəyi fərqli düşünmək lazımdır?

Uşaqlarda yad cisim udulması daha ciddi problem ola bilər, çünki onlar şikayəti dəqiq ifadə etməyə bilər. Qəfil öskürək, ağız sulanması, yeməkdən imtina və boğulma əlamətləri varsa təcili yardım lazım ola bilər.

Yaşlılarda isə udma pozuntusu, diş problemləri, nevroloji xəstəliklər və qida borusu xəstəlikləri daha çox nəzərə alınmalıdır. Təkrarlayan “boğazda nəsə qalıb” hissi bu qrupda daha diqqətlə araşdırılmalıdır.

Yadda saxlamaq üçün

Boğazda yad cisim hissi çox vaxt ciddi olmayan səbəblərdən yaranır, amma bəzən mühüm bir xəstəliyin ilkin əlaməti də ola bilər. Şikayət davamlıdırsa, udma və nəfəsalma ilə bağlıdırsa, səs dəyişirsə və ya qanama, arıqlama kimi əlamətlər varsa, LOR həkiminə müraciət etmək lazımdır. Vaxtında müayinə düzgün səbəbi tapmağa və uyğun müalicə planlamağa kömək edir.

FAQ

Boğazda yad cisim hissi həmişə real ilişmə deməkdir?

Xeyr. Çox vaxt reflüks, stres, quruluq və ya postnazal axıntı kimi səbəblər bu hissi yaradır.

Bu hiss neçə gün keçməzsə həkimə getməliyəm?

Bir neçə gün ərzində keçmirsə və ya təkrarlanırsa, LOR müayinəsi məqsədəuyğundur.

Nəfəs darlığı varsa nə etməliyəm?

Nəfəs darlığı təcili vəziyyət ola bilər. Dərhal təcili tibbi yardım alın.

Reflüks boğazda yad cisim hissi yarada bilərmi?

Bəli. Mədə turşusunun boğaza təsiri qıcıqlanma, yanma və topa hissi verə bilər.

Özüm boğazı yoxlamağa və ya cismi çıxarmağa çalışım?

Xeyr. Özbaşına müdaxilə zədə və qanama riskini artıra bilər; müayinə daha təhlükəsizdir.