Böyrək nəqli sonrası infeksiyadan necə qorunmalı?

Böyrək nəqlindən sonra orqanizminizi infeksiyadan qorumaq xüsusi diqqət tələb edir. Bunun əsas səbəbi odur ki, orqanizmin yeni böyrəyi rədd etməməsi üçün qəbul edilən immunosupressiv dərmanlar müdafiə sistemini zəiflədə bilər. Bu, o deməkdir ki, hətta adi görünən infeksiyalar da daha tez yayıla və daha ciddi gediş ala bilər.

Yaxşı xəbər odur ki, düzgün gündəlik vərdişlərlə risk nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıla bilər. Aşağıdakı tövsiyələr transplantdan sonra özünüzü daha təhlükəsiz qorumağa kömək edir.

Niyə infeksiya riski artır?

Böyrək nəqlindən sonra qəbul edilən dərmanlar immun sisteminin həddindən artıq işləməsinin qarşısını alır. Bu, nəqli qorumaq üçün lazımdır, amma eyni zamanda bədənin bakteriya, virus və göbələk kimi mikroblara qarşı reaksiyasını zəiflədə bilər. Buna görə də transplantdan sonra infeksiyanın qarşısını almaq müalicənin ayrılmaz hissəsidir.

Gündəlik qorunma üçün əsas addımlar

1. Əl gigiyenasını ciddi saxlayın

Əllərinizi tez-tez, xüsusən yeməkdən əvvəl, tualetdən sonra, çöldən evə gələndə və dərman qəbul etməzdən öncə sabun və su ilə yuyun. Sabun və su olmadıqda spirt əsaslı əl dezinfektantı istifadə edə bilərsiniz. Əl gigiyenası ən sadə, amma ən təsirli qorunma yollarından biridir.

2. Dərmanları dəqiq qəbul edin

İmmunosupressiv dərmanları özbaşına azaltmaq, dayandırmaq və ya dozasını dəyişmək olmaz. Dərmanların düzgün qəbulu həm böyrəyi qoruyur, həm də infeksiyadan müdafiə strategiyasının bir hissəsidir. Buraxılmış doza, saat dəyişiklikləri və yan təsirlər barədə transplant həkiminizlə məsləhətləşin.

3. Xəstə insanlardan uzaq durun

Qrip, soyuqdəymə, ishal, qusma və ya digər yoluxucu xəstəliyi olan insanlarla yaxın təmasdan uzaq olun. Lazım olduqda maska taxın və sıx, qapalı məkanlarda uzun müddət qalmaqdan çəkinin. Ailə üzvlərindən kimsə xəstələnibsə, otaq paylaşımı və yaxın fiziki təmas barədə həkim tövsiyəsinə əməl edin.

4. Qidada təhlükəsizliyə diqqət edin

Yeməklərin yaxşı bişirildiyinə əmin olun. Çiy və ya az bişmiş ət, yumurta, dəniz məhsulları və pasterizə olunmamış süd məhsulları infeksiya riskini artıra bilər. Meyvə və tərəvəzləri yaxşı yuyun, açıqda qalan və ya saxlama qaydalarına uyğun olmayan qidalardan uzaq durun. Qida təhlükəsizliyi bağırsaq mənşəli infeksiyaların qarşısını almaqda vacibdir.

5. Yara yerinə və dərinizə baxın

Əməliyyat kəsiyi və kateter, stent və ya digər tibbi giriş yerləri varsa, onları təmiz və quru saxlayın. Qızartı, şişkinlik, irin, pis qoxu və ya ağrı hiss etsəniz, bunu gecikdirmədən bildirin. Kiçik dəridə cızıq və yaraları da təmiz saxlayın, çünki infeksiya dəridən başlaya bilər.

6. Su və ətraf mühit təhlükəsizliyi

Təmiz olmayan su mənbələrindən istifadə etməyin. Evdə, işdə və səfərdə içməli suyun təhlükəsizliyinə fikir verin. Bağçılıq, torpaqla işləmək və heyvan tullantıları ilə təmas zamanı əlcək istifadə etmək faydalı ola bilər. Heyvanları sığalladıqdan sonra əllərinizi yumağı unutmayın.

Həkim nəzarəti niyə vacibdir?

Transplantdan sonra müntəzəm nəzarət infeksiyanı erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir. Qan analizləri, böyrək funksiyası və dərman səviyyələri həkiminizin müalicəni təhlükəsiz tənzimləməsinə imkan verir. Planlı müayinələri qaçırmamaq çox önəmlidir.

Həmçinin, bəzi peyvəndlər böyrək nəqlindən əvvəl və ya sonra xüsusi vaxtda tövsiyə oluna bilər. Hansı peyvəndlərin uyğun olduğunu yalnız transplant komandası müəyyən etməlidir. Canlı peyvəndlər barədə qərarı özbaşına verməyin.

Hansı əlamətlərə diqqət etməlisiniz?

İnfeksiya əlamətləri hər zaman aydın olmaya bilər. Aşağıdakılardan biri və ya bir neçəsi varsa, transplant mərkəzi ilə əlaqə saxlayın:

• hərarət və ya titrətmə
• yeni yaranan öskürək, boğaz ağrısı və ya nəfəs darlığı
• sidik edərkən yanma, tez-tez sidiyə getmə və ya sidikdə dəyişiklik
• yara yerində qızartı, şiş, ağrı və ya axıntı
• izahsız halsızlıq, iştahasızlıq və ya qarın ağrısı
• qusma, ishal və ya susuzlaşma əlamətləri

Unutmayın ki, immunosupressiv müalicə zamanı bəzi infeksiyalar klassik simptomlar verməyə bilər. Özünüzü “bir az pis” hiss etməyinizi də ciddi qəbul edin.

Ev və iş həyatında nələrə fikir vermək lazımdır?

İlk dövrdə həkiminiz insanların sıx toplandığı yerlərdən uzaq durmağı tövsiyə edə bilər. Mümkünsə, xəstəlik mövsümündə əlavə ehtiyatlı olun. Evdə səthlərin təmizliyi, dəsmalların paylaşılmaması və şəxsi gigiyena vasitələrinin ayrı saxlanması da kömək edir.

İşə və gündəlik fəaliyyətlərə qayıdış barədə qərarı transplant komandanızla birgə verin. Çox fiziki təmas, tozlu mühit və ya infeksiya riski yüksək işlərdə əlavə tədbirlər lazım ola bilər.

Nə zaman təcili yardım axtarmalısınız?

Yüksək hərarət, güclü titrətmə, tənəffüs çətinliyi, qarışıqlıq, sürətlə pisləşən ümumi vəziyyət və ya sidiyin ciddi azalması kimi əlamətlər varsa, təcili tibbi yardım lazım ola bilər. Gecikmədən hərəkət etmək ağırlaşmaların qarşısını almaqda mühümdür.

Yadda saxlanmalı qısa qaydalar

• Dərmanları həmişə təyin olunduğu kimi qəbul edin.
• Əllərinizi müntəzəm yuyun.
• Xəstə insanlardan uzaq durun.
• Qidanı yaxşı bişirin və təhlükəsiz saxlayın.
• Hərarət və ya başqa xəbərdarlıq əlamətində dərhal həkimə yazın.

Böyrək nəqlindən sonra infeksiyadan qorunma, yalnız bir qaydaya deyil, gündəlik kiçik vərdişlərin davamlı icrasına bağlıdır. Özünüzü qorumaq üçün verilən təlimatlara riayət edin və sual yarandıqda transplant komandanızla əlaqə saxlayın.

FAQ

Böyrək nəqlindən sonra hərarət olanda nə etməliyəm?

Hərarəti ciddi qəbul edin və transplant komandanızla dərhal əlaqə saxlayın. İmmunosupressiv dərmanlar səbəbilə infeksiya tez pisləşə bilər.

Soyuqlamış ailə üzvü ilə eyni evdə qala bilərəm?

Bəli, amma yaxın təmasdan çəkinmək, əl gigiyenasına riayət etmək və lazım olduqda maska taxmaq vacibdir. Həkiminiz əlavə məhdudiyyətlər verə bilər.

İmmunosupressiv dərmanları özüm dayandıra bilərəm?

Xeyr. Dərmanları yalnız transplant həkiminizin göstərişi ilə dəyişmək olar. Özbaşına dayandırma həm rədd reaksiyası, həm də digər ağırlaşmalar riskini artıra bilər.

Peyvəndlər böyrək nəqlindən sonra təhlükəsizdirmi?

Bəzi peyvəndlər uyğun ola bilər, amma vaxt və növ çox önəmlidir. Hansı peyvəndlərin sizə lazım olduğunu transplant komandası müəyyən etməlidir.

Kiçik yara və cızıq üçün həkimə getməliyəm?

Yarayı təmizləyin və izləyin. Qızartı, şiş, ağrı, irin və ya qızdırma yaranarsa, həkimə müraciət edin.