Böyrək transplantasiyası riskləri və fəsadları

Böyrək transplantasiyası son mərhələ böyrək çatışmazlığı olan bir çox insan üçün mühüm müalicə seçimidir. Lakin hər cərrahi müdaxilə kimi, bu əməliyyatın da riskləri var. Xəstələr və ailələr ən çox rəddetmə, infeksiya və uzunmüddətli dərman istifadəsi ilə bağlı fəsadlar barədə məlumatlı olmalıdır.

Riskləri anlamaq qorxutmaq üçün deyil, düzgün hazırlıq və vaxtında müdaxilə üçün vacibdir. Erkən əlamətləri tanımaq və transplant komandası ilə əlaqədə qalmaq ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edə bilər.

Rəddetmə nədir?

Rəddetmə, orqanizmin köçürülmüş böyrəyi yad toxuma kimi tanıyıb ona hücum etməsidir. Bu, hər zaman dərhal baş vermir; bəzən günlər, həftələr və ya aylar sonra ortaya çıxa bilər. İmmunosupressiv dərmanlar rəddetmə riskini azaltsa da, riski tamamilə aradan qaldırmır.

Rəddetmənin mümkün əlamətləri

• Sidik miqdarında azalma
• Qızdırma və ya ümumi halsızlıq
• Transplant sahəsində ağrı və ya narahatlıq
• Təzyiqin yüksəlməsi
• Qan analizlərində kreatininin artması

Bu əlamətlər başqa problemlərlə də əlaqəli ola bilər. Buna görə də hər hansı dəyişiklik olduqda həkimə xəbər vermək vacibdir.

İnfeksiya riski niyə artır?

Transplantasiyadan sonra qəbul edilən dərmanlar immun sistemini zəiflədir. Bu, köçürülmüş böyrəyi qorumağa kömək etsə də, orqanizmi bakteriya, virus və göbələk infeksiyalarına daha həssas edə bilər. İnfeksiyalar əməliyyatdan sonrakı dövrdə, eləcə də aylar sonra yarana bilər.

Tez-tez rast gəlinən infeksiyalar

• Sidik yolu infeksiyaları
• Yara və əməliyyat sahəsi infeksiyaları
• Nəfəs yolu infeksiyaları
• Virusların aktivləşməsi, məsələn, bəzi gizli virus infeksiyaları

İnfeksiya əlamətləri

• Qızdırma və titrətmə
• Öskürək, nəfəs darlığı
• Sidikdə yanma, tez-tez sidiyə getmə
• Yaranın qızarması, axıntı və ya şişkinlik
• Güclü yorğunluq və iştahasızlıq

İmmuniteti zəif olan xəstələrdə infeksiya bəzən tipik əlamətlərlə başlamaya bilər. Kiçik görünən simptomlar belə diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

Digər mümkün fəsadlar

Böyrək transplantasiyasından sonra yalnız rəddetmə və infeksiya deyil, başqa fəsadlar da ola bilər. Bunlar əməliyyat, dərmanlar və mövcud digər xəstəliklərlə bağlı inkişaf edə bilər.

Cərrahi və damar fəsadları

• Qanaxma
• Qan laxtası əmələ gəlməsi
• Damarlarda daralma və ya tıxanma
• Sidik axınının pozulması

Dərmanlara bağlı fəsadlar

• Yüksək qan təzyiqi
• Qan şəkərinin artması
• Arıqlama və ya çəki artımı
• Osteoporoz və sümük zəifləməsi
• Əl titrəməsi, baş ağrısı və mədə-bağırsaq şikayətləri

Uzunmüddətli risklər

İmmunosupressiv müalicə bəzi hallarda xərçəng riskini artıra bilər. Dəri xərçəngi və limfoproliferativ xəstəliklər kimi vəziyyətlər barədə transplant komandası xəstəni izləməlidir. Günəşdən qorunmaq və müntəzəm skrininq vacibdir.

Riskləri azaltmaq üçün nə etmək olar?

Risklərin idarə olunması transplantasiyadan sonra gündəlik diqqət tələb edir. Ən vacib addımlardan biri dərmanları həkimin təyin etdiyi kimi qəbul etməkdir. Dozanı ötürmək və ya özbaşına dəyişmək rəddetmə riskini artıra bilər.

• Dərmanları hər gün eyni saatda qəbul edin
• Nəzarət müayinələrini buraxmayın
• Qızdırma, ağrı və ya sidikdə dəyişiklik olarsa dərhal müraciət edin
• Əlləri tez-tez yuyun və infeksiya mənbələrindən uzaq durun
• Həkim icazəsi olmadan bitki tərkibli preparatlar qəbul etməyin

Qidalanma, maye qəbulu, fiziki aktivlik və yuxu rejimi də bərpa prosesinə təsir göstərir. Komanda ilə açıq ünsiyyət saxlamaq ən təhlükəsiz yanaşmadır.

Nə vaxt təcili yardım lazımdır?

Bəzi əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edir. Qəfil nəfəs darlığı, yüksək qızdırma, sidiyin kəskin azalması, güclü ağrı, huş bulanıqlığı və ya yaranın irinli axıntısı varsa gecikmədən həkimə və ya təcili yardıma müraciət edin.

Yekun

Böyrək transplantasiyası riskləri realdır, amma düzgün izlənmə ilə çox vaxt idarə oluna bilər. Rəddetmə, infeksiya və digər fəsadları erkən tanımaq, dərmanları düzgün qəbul etmək və həkimlə mütəmadi əlaqədə qalmaq yeni böyrəyin qorunmasına kömək edir.

Hər bir xəstənin vəziyyəti fərqlidir. Şəxsi riskləriniz və izləmə planınız barədə transplant nefroloqunuz və cərrahınızla danışın.

FAQ

Böyrək transplantasiyasından sonra rəddetmə həmişə olurmu?

Xeyr. Rəddetmə hər xəstədə baş vermir. İmmunosupressiv dərmanlar və müntəzəm nəzarət bu riski azaltmağa kömək edir.

İnfeksiya riski nə qədər davam edir?

Risk xüsusilə ilk aylarda daha yüksək ola bilər, amma immunosupressiv dərmanlar qəbul edildiyi müddətdə davam edə bilər.

Dərmanımı unutdumsa nə etməliyəm?

Dozanı özbaşına ikiqat artırmayın. Transplant komandanızın verdiyi təlimata uyğun hərəkət edin və ən qısa zamanda əlaqə saxlayın.

Böyrək rəddetməsinin əlamətləri nələrdir?

Sidik azalması, qızdırma, təzyiq artması, transplant sahəsində ağrı və qan analizlərində kreatinin yüksəlməsi ola bilər.

Transplantdan sonra hər qızdırma təhlükəlidirmi?

Bəli, qızdırma mütləq diqqətlə qiymətləndirilməlidir. İnfeksiya və ya digər ağırlaşmanın əlaməti ola bilər.