Böyrək transplantasiyası əməliyyatı addım-addım necə aparılır?

Böyrək transplantasiyası nədir?

Böyrək transplantasiyası son mərhələ böyrək çatışmazlığı olan bəzi xəstələrdə müalicə variantlarından biridir. Bu əməliyyatda işləməyən və ya funksiyası ciddi zəifləmiş böyrək çıxarılmadan qala bilər, onun əvəzində isə sağlam donor böyrəyi bədənə yerləşdirilir. Məqsəd qanı daha yaxşı süzmək, maye və elektrolit balansını bərpa etmək və dializ ehtiyacını azaltmaqdır.

Əməliyyatın necə aparılması xəstənin vəziyyətinə, donorun canlı və ya vəfat etmiş donor olmasına, həmçinin anatomik şərtlərə görə dəyişə bilər. Buna görə proses həmişə fərdiləşdirilir.

Əməliyyatdan əvvəl hansı hazırlıq görülür?

Transplantasiya qərarı verilməzdən əvvəl xəstə geniş qiymətləndirmədən keçir. Bu mərhələdə məqsəd əməliyyatın təhlükəsizliyini artırmaq və uyğun donor böyrəyi üçün uyğunluğu dəqiqləşdirməkdir.

• Qan qruppu və toxuma uyğunluğu yoxlanılır.
• İnfeksiyalar, ürək-damar riskləri və digər yanaşı xəstəliklər dəyərləndirilir.
• Davamlı qəbul edilən dərmanlar həkim tərəfindən nəzərdən keçirilir.
• Xəstəyə əməliyyatdan əvvəl yemək-içməyə dair göstəriş verilir.
• İmmunosupressiv dərmanların planı hazırlanır.

Canlı donordan böyrək götürüləcəksə, donor da ayrıca tibbi yoxlamadan keçir. Burada donorun ümumi sağlamlığı, böyrək funksiyası və əməliyyata yararlılığı qiymətləndirilir.

Əməliyyat addım-addım necə aparılır?

1. Anesteziya tətbiq olunur

Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır. Bu o deməkdir ki, xəstə əməliyyat zamanı yatır və ağrı hiss etmir. Əməliyyat otağında damar yolu açılır, monitorlarla təzyiq, nəbz və oksigen səviyyəsi izlənir.

2. Cərrahi kəsik edilir

Cərrah adətən aşağı qarın nahiyəsində, sağ və ya sol tərəfdə bir kəsik açır. Böyrək transplantasiyasında yeni böyrək çox vaxt çanaq nahiyəsinə yerləşdirilir. Bu yerləşim damar və sidik axarına birləşməni asanlaşdırır.

3. Donor böyrəyi hazırlanır və yerləşdirilir

Donor böyrəyi xüsusi şəkildə qorunmuş vəziyyətdə əməliyyat sahəsinə gətirilir. Cərrah böyrəyi diqqətlə yerləşdirir və onun damarlarını xəstənin damarlarına birləşdirmək üçün hazırlayır. Adətən xəstənin öz köhnə böyrəkləri yerində saxlanılır, yalnız xüsusi göstəriş olduqda çıxarılır.

4. Damarlar birləşdirilir

Donor böyrəyinin arteriyası və venası xəstənin çanaq nahiyəsindəki uyğun damarlarına tikilir. Bu mərhələ çox dəqiq aparılır, çünki yeni böyrəyin qanla təmin olunması onun işləməsi üçün vacibdir. Qan axını bərpa edildikdən sonra böyrəyin rəngi və qanlanması qiymətləndirilir.

5. Sidik axarı sidik kisəsinə birləşdirilir

Donor böyrəyindən çıxan sidik axarı sidik kisəsinə birləşdirilir. Bəzən sidik axarının qorunması üçün müvəqqəti stent yerləşdirilə bilər. Bu, sidiyin rahat axmasına kömək edir və ilk sağalma dövründə əlavə dəstək verir.

6. Yoxlama və bağlanma

Bütün birləşmələrdən sonra cərrah yeni böyrəyin qanlanmasını və sidik ifrazını yoxlayır. Əməliyyat sahəsində qanaxma nəzarət edilir, lazım gələrsə dren qoyulur və kəsik qat-qat bağlanır. Əməliyyatın sonunda xəstə reanimasiya və ya yaxından müşahidə bölməsinə köçürülə bilər.

Əməliyyatdan sonra nə baş verir?

İlk saatlar və günlər transplantasiya üçün kritik mərhələdir. Xəstə yaxından izlənir, çünki yeni böyrəyin fəaliyyətə başlaması və orqanizmin onu qəbul etməsi diqqət tələb edir.

• Sidik çıxışı və qan təzyiqi tez-tez yoxlanılır.
• Qan analizləri ilə böyrək funksiyası izlənir.
• Ağrıya nəzarət üçün uyğun dərmanlar verilir.
• İmmunosupressiv dərmanlar vaxtında başlanır və davam etdirilir.
• İnfeksiya və orqan rəddi əlamətləri monitorinq olunur.

Bəzi xəstələrdə yeni böyrək dərhal işləməyə başlayır, bəzilərində isə müvəqqəti olaraq dializ tələb oluna bilər. Bu, həkim tərəfindən qiymətləndirilir və hər xəstədə eyni olmur.

Sağalma dövründə nələrə diqqət edilməlidir?

Evə buraxıldıqdan sonra dərmanların vaxtında qəbulu çox vacibdir. İmmunosupressiv dərmanlar orqan rəddinin qarşısını almaq üçün təyin edilir və həkim göstərişi olmadan dayandırılmamalıdır. Həmçinin müntəzəm müayinələr, qan analizləri və dərman səviyyəsinin izlənməsi tələb oluna bilər.

Xəstəyə adətən aşağıdakı tövsiyələr verilir:

• Yaranı təmiz və quru saxlamaq.
• Qızdırma, sidik azalması, şişkinlik və ya ağrı artarsa həkimə müraciət etmək.
• İnfeksiyadan qorunmaq üçün gigiyenaya diqqət etmək.
• Həkimin icazəsi olmadan dərman və ya bitki tərkibli məhsul qəbul etməmək.
• Qidalanma, duz qəbulu və maye ilə bağlı fərdi göstərişlərə əməl etmək.

Mümkün risklər hansılardır?

Hər cərrahi əməliyyatda olduğu kimi, böyrək transplantasiyasında da risklər mövcuddur. Bunlara qanaxma, infeksiya, qan laxtalanması, sidik axarı problemləri və orqan rəddi daxildir. İmmunosupressiv dərmanlar infeksiya riskini artıra bilər, buna görə müntəzəm nəzarət vacibdir.

Risklər olsa da, transplantasiya bir çox xəstə üçün həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıran vacib müalicə üsuludur. Nəticə fərdi vəziyyətdən, ümumi sağlamlıqdan və sonrakı müalicəyə riayətdən asılıdır.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

Əməliyyatdan sonra aşağıdakı əlamətlərdən biri olarsa, gecikmədən tibbi yardım almaq lazımdır: qızdırma, yara yerində qızartı və axıntı, sidiyin kəskin azalması, nəfəs darlığı, ayaqlarda şişkinlik, güclü ağrı və ya qəfil halsızlıq. Erkən müraciət fəsadların vaxtında aşkar edilməsinə kömək edir.

Nəticə

Böyrək transplantasiyası əməliyyatı diqqətli hazırlıq, dəqiq cərrahi addımlar və uzunmüddətli izləmə tələb edir. Proses donor uyğunluğunun yoxlanılmasından başlayır, yeni böyrəyin damar və sidik axarına birləşdirilməsi ilə davam edir və sağalma dövründə dərman müalicəsi ilə tamamlanır. Ən doğru məlumatı xəstənin vəziyyətinə uyğun olaraq transplantasiya komandası verir.

FAQ

Böyrək transplantasiyası zamanı köhnə böyrəklər çıxarılırmı?

Çox vaxt köhnə böyrəklər yerində saxlanılır. Onlar yalnız xüsusi tibbi səbəb olduqda çıxarılır.

Əməliyyat nə qədər çəkir?

Müddət xəstənin vəziyyətinə və donor növünə görə dəyişir. Dəqiq vaxtı transplantasiya komandası bildirir.

Yeni böyrək nə vaxt işləməyə başlayır?

Bəzi xəstələrdə dərhal, bəzilərində isə bir müddət sonra fəaliyyətə başlayır. Bu fərdi vəziyyətdən asılıdır.

Transplantasiyadan sonra dərmanlar niyə vacibdir?

İmmunosupressiv dərmanlar orqan rəddinin qarşısını almaq üçün lazımdır və həkim təlimatı ilə qəbul edilməlidir.

Əməliyyatdan sonra dializ lazım ola bilərmi?

Bəli, bəzi hallarda yeni böyrək tam fəaliyyətə başlayana qədər müvəqqəti dializ tələb oluna bilər.