Böyrək nəqlindən sonra dərman yan təsirləri

İmmunosupressiv dərmanlar nə üçün vacibdir?

Böyrək nəqlindən sonra immunosupressiv dərmanlar yeni böyrəyin orqanizm tərəfindən “yad” kimi tanınıb rədd edilməsinin qarşısını almaq üçün təyin olunur. Bu dərmanlar immun sisteminin fəaliyyətini azaldır və transplantın uzun müddət işləməsinə kömək edir. Lakin məhz bu təsir səbəbindən bəzi yan təsirlər yarana bilər.

Yan təsirlər dərmanın növündən, dozasından, birlikdə qəbul edilən digər preparatlardan və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı ola bilər. Buna görə də transplantdan sonra müntəzəm analizlər və həkim nəzarəti çox vacibdir.

Ən çox istifadə olunan dərman qrupları

Transplant mərkəzləri fərqli sxemlər tətbiq edə bilər. Çox vaxt bir neçə preparat birlikdə verilir. Ən tanınan qruplara kalsinevrin inhibitorları, antimetabolitlər, steroidlər və bəzi hallarda mTOR inhibitorları daxildir.

• Kalsinevrin inhibitorları: takrolimus, siklosporin
• Antimetabolitlər: mikofenolat mofetil, azatioprin
• Steroidlər: prednizolon və ya oxşar preparatlar
• mTOR inhibitorları: sirolimus, everolimus

Hansı yan təsirlər ola bilər?

1. İnfeksiyalara daha həssas olmaq

İmmunosupressiv dərmanların əsas təsiri immun sistemini zəiflətməkdir. Bu səbəbdən soyuqdəymə, sidik yolu infeksiyası, ağciyər infeksiyası və digər infeksiyalar daha tez inkişaf edə bilər. Bəzən infeksiya əlamətləri zəif olur, buna görə qızdırma, öskürək, sidikdə yanma və ya ümumi halsızlıq diqqətlə izlənməlidir.

2. Qan təzyiqinin yüksəlməsi

Bəzi immunosupressiv dərmanlar, xüsusilə kalsinevrin inhibitorları, arterial təzyiqi qaldıra bilər. Baş ağrısı, üz qızarması və ya təzyiqin ev ölçmələrində yüksək çıxması buna işarə edə bilər. Təzyiqin nəzarətdə saxlanması ürək və böyrək sağlamlığı üçün önəmlidir.

3. Şəkər səviyyəsində dəyişikliklər

Takrolimus və steroidlər bəzi xəstələrdə qan şəkərinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Susuzluq, tez-tez sidiyə getmə, yorğunluq və ya qəfil aclıq hissi varsa, həkimə bildirilməlidir. Bəzən transplantdan sonra yeni yaranan şəkər pozğunluğu üçün əlavə müalicə lazım olur.

4. Böyrək funksiyasına təsir

Paradoksal olaraq, rəddin qarşısını almaq üçün verilən bəzi dərmanlar böyrək funksiyasına mənfi təsir göstərə bilər. Qan analizlərində kreatininin artması və ya sidik ifrazında dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Buna görə mütəmadi laborator nəzarət vacibdir.

5. Həzm sistemi şikayətləri

Ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, ishal və iştahasızlıq bəzi preparatlarla bağlı ola bilər. Mikofenolat xüsusilə mədə-bağırsaq şikayətlərinə səbəb ola bilər. Şikayətlər davamlı olarsa, doza tənzimlənməsi və ya dərman dəyişimi lazım gələ bilər.

6. Əl-ayaqda titrəmə və sinir sistemi təsirləri

Takrolimus və siklosporin bəzən titrəmə, baş ağrısı, yuxu pozuntusu və nadir hallarda daha ciddi nevroloji simptomlar yarada bilər. Qeyri-adi qarışıqlıq, görmə dəyişiklikləri və ya güclü baş ağrısı olduqda dərhal tibbi yardım almaq lazımdır.

7. Çəkidə artım və görünüşdə dəyişikliklər

Steroidlər iştahanı artıra, bədəndə maye yığılmasına və çəki artımına səbəb ola bilər. Üzdə dolğunlaşma, qarında piylənmə və ödem kimi dəyişikliklər də görülə bilər. Sağlam qidalanma və həkimin tövsiyə etdiyi aktivlik planı bu təsirlərin idarəsində kömək edir.

8. Duz və minerallarda dəyişikliklər

Bəzi dərmanlar kalium, maqnezium və digər elektrolitlərin səviyyəsinə təsir edə bilər. Bu dəyişikliklər əzələ zəifliyi, ürəkdöyünmə və ya kramplar kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Analizlər bu səbəbdən mütəmadi yoxlanılır.

9. Sümük və dəri ilə bağlı təsirlər

Uzunmüddətli steroid istifadəsi sümük zəifləməsi riskini artıra, dərini nazikləşdirə və göyərməni asanlaşdıra bilər. Bəzi dərmanlar günəşə həssaslığı artırdığı üçün dəri müayinələri və günəşdən qorunma vacibdir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı əlamətlərdən biri olarsa, transplant komandasına dərhal məlumat verin:

• 38°C və ya daha yüksək qızdırma
• Sidikdə yanma, qan, pis qoxu və ya ağrı
• Nəfəs darlığı və ya davamlı öskürək
• Şiddətli titrəmə, qarışıqlıq və ya görmədə dəyişiklik
• Davamlı qusma və ya dərmanları saxlaya bilməmək
• Təzyiqin davamlı yüksəlməsi
• Qan şəkərinin nəzərəçarpacaq yüksəlməsi və ya hipoglikemiya əlamətləri

Yan təsirləri azaltmaq üçün nə etmək olar?

Yan təsirlərin çoxu nəzarət edilə bilər, amma bunun üçün dərmanlar düzgün qəbul edilməlidir. Dozanı özbaşına azaltmaq və ya dayandırmaq orqan rəddinə səbəb ola bilər. Aşağıdakı vərdişlər faydalıdır:

• Dərmanları hər gün eyni vaxtda qəbul edin.
• Buraxılmış doza ilə bağlı yalnız həkimin təlimatına əməl edin.
• Qan təzyiqi və şəkəri evdə izləyin, əgər sizə tövsiyə olunubsa.
• Müntəzəm qan analizlərini və kontrol görüşlərini qaçırmayın.
• Yeni dərman, bitki tərkibli preparat və ya əlavəni həkimlə məsləhətləşmədən başlamayın.
• Qida və su gigiyenasına diqqət edin, infeksiya riskini azaldın.

Dərman qarşılıqlı təsirlərinə diqqət

Bəzi antibiotiklər, göbələk əleyhinə dərmanlar, epilepsiya preparatları və hətta bitki mənşəli əlavələr immunosupressiv dərmanların səviyyəsini dəyişə bilər. Bu, ya yan təsirləri artıra, ya da qoruyucu təsiri azalda bilər. Ona görə transplant pasiyentinin digər həkimlərə də bu dərmanları qəbul etdiyini bildirməsi çox önəmlidir.

Nəticə

Böyrək nəqlindən sonra immunosupressiv dərmanlar müalicənin əsas hissəsidir və yeni böyrəyi qorumağa kömək edir. Bununla yanaşı, infeksiyalar, təzyiq və şəkər artımı, həzm pozuntuları, titrəmə və böyrək funksiyası dəyişiklikləri kimi yan təsirlər yarada bilər. Dəqiq nəzarət, müntəzəm analizlər və həkimlə açıq ünsiyyət bu riskləri vaxtında aşkar etməyə kömək edir.

Ən önəmlisi: dərmanları özbaşına dəyişməyin, çünki transplantdan sonra təhlükəsiz və uğurlu izləmənin əsasını həkim nəzarəti təşkil edir.

FAQ

İmmunosupressiv dərmanları özüm dayandıra bilərəmmi?

Xeyr. Bu dərmanları özbaşına dayandırmaq orqan rəddinə səbəb ola bilər. Hər dəyişiklik transplant həkiminin qərarı ilə edilməlidir.

Böyrək nəqlindən sonra qızdırma olarsa nə etməliyəm?

Qızdırma infeksiyanın əlaməti ola bilər. Transplant komandasına dərhal xəbər verin və onların göstərişlərinə əməl edin.

Steroidlər mütləq çəki artımı yaradırmı?

Hər xəstədə eyni təsir olmur. Amma steroidlər iştahanı artıra və maye yığılmasına səbəb ola bilər, buna görə çəki izlənməlidir.

Dərmanlarım qan təzyiqimi yüksəldirsə nə olacaq?

Bu, bəzi immunosupressiv preparatlarla bağlı ola bilər. Həkim dozanı tənzimləyə və ya əlavə müalicə təyin edə bilər.

Yan təsirləri azaltmaq üçün nə edə bilərəm?

Dərmanları vaxtında qəbul edin, müntəzəm analizlərə gedin və yeni dərman və ya əlavələri başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşin.