Dəri biopsiyası: nədir, necə aparılır və nə vaxt lazımdır?

Dəri biopsiyası dəridən çox kiçik bir toxuma parçasının götürülərək laboratoriyada araşdırılmasıdır. Bu prosedur həkimə səpkinin, ləkənin, yaranın və ya şübhəli törəmənin səbəbini daha dəqiq anlamağa kömək edir. Çox vaxt biopsiya diaqnozu təsdiqləmək, xəstəliyin növünü ayırd etmək və düzgün müalicə planı seçmək üçün istifadə olunur.

Dəri biopsiyası nədir?

Biopsiya sözü “canlı toxumadan nümunə almaq” deməkdir. Dəri biopsiyasında götürülən nümunə mikroskop altında qiymətləndirilir. Bəzən bu, sadə iltihabi prosesləri bir-birindən fərqləndirmək üçün kifayət edir, bəzən isə xərçəng öncəsi və ya xərçəng xarakterli dəyişiklikləri aşkar etməyə kömək edir.

Bu müayinə adətən ambulator şəraitdə, yəni xəstəxanada yatmadan aparılır. Əksər hallarda yalnız yerli keyitmə istifadə olunur, buna görə xəstə prosedur zamanı ayıq qalır.

Hansı hallarda dəri biopsiyası tələb oluna bilər?

Həkim dəridə görünən dəyişikliklərin səbəbini dəqiqləşdirmək üçün biopsiya məsləhət görə bilər. Xüsusilə aşağıdakı hallarda bu müayinə vacib ola bilər:

• uzun müddət keçməyən və ya sağalmayan yara
• rəngi, ölçüsü, forması və ya sərhədləri dəyişən xal və ya törəmə
• qanayan, qabıq bağlayan, qaşınan və ya ağrıyan şübhəli dəri lezyonu
• izah olunmayan səpkilər və ya qalınlaşmalar
• psoriaz, ekzema, vaskulit, lupus kimi iltihabi və ya autoimmun dəri xəstəliklərinə şübhə
• dəri infeksiyasının növünü dəqiqləşdirmək ehtiyacı

Biopsiya bəzən əvvəlki müayinələr kifayət qədər aydın nəticə vermədikdə seçilir. Dəriyə baxış, anamnez və digər testlər həkimə tam cavab vermədikdə toxuma nümunəsi ən dəyərli məlumatı verə bilər.

Dəri biopsiyası necə aparılır?

Prosedurdan əvvəl həkim dərini müayinə edir, lazım olduqda biopsiya ediləcək sahəni işarələyir. Sonra dəri antiseptik məhlulla təmizlənir və yerli keyitmə inyeksiyası vurulur. Keyitmə sayəsində xəstə adətən kəskin ağrı hiss etmir, yalnız iynə yerində qısa müddətli narahatlıq ola bilər.

Biopsiyanın bir neçə növü var və seçim lezyonun ölçüsündən, yerindən və şübhə olunan diaqnozdan asılıdır:

Punç biopsiyası

Xüsusi dairəvi alətlə dərinin kiçik silindrik hissəsi götürülür. Bu üsul bir çox səpkilər və iltihabi xəstəliklər üçün geniş istifadə olunur.

Şeyv biopsiyası

Dərinin səthi qatından nazik nümunə alınır. Daha çox səthi törəmələrdə və bəzi xoşxassəli dəyişikliklərdə istifadə oluna bilər.

Eksizyon biopsiyası

Şübhəli törəmə tamamilə və ya böyük hissəsi ilə çıxarılır. Bu üsul daha dərin və ya daha ciddi görünən dəyişikliklərdə seçilə bilər.

Nümunə götürüldükdən sonra sahə lazım gələrsə bir-iki tikişlə bağlanır və üzərinə sarğı qoyulur. Götürülmüş toxuma patoloji laboratoriyaya göndərilir. Nəticə analiz edildikdən sonra həkim diaqnozu izah edir və növbəti addımları planlaşdırır.

Prosedur ağrılıdırmı?

Dəri biopsiyası adətən çox ağrılı sayılmır. Yerli keyitmə səbəbilə xəstə prosedur zamanı təzyiq və ya dartılma hiss edə bilər, amma güclü ağrı gözlənilmir. Keyitmə təsiri keçəndən sonra yüngül yanma, həssaslıq və ya ağrı ola bilər. Həkim lazım olduqda sadə ağrıkəsici tədbirlər tövsiyə edə bilər.

Hazırlıq üçün nələr bilmək vacibdir?

Adətən xüsusi və çətin hazırlıq tələb olunmur, amma həkimə istifadə etdiyiniz dərmanlar barədə məlumat vermək vacibdir. Xüsusilə qan durulaşdırıcı preparatlar, allergiyalar, əvvəlki qanaxma problemləri və dəri infeksiyaları barədə məlumat mütləq paylaşılmalıdır. Əgər biopsiya üz nahiyəsində və ya bədənin hərəkətli bölgəsində aparılacaqsa, sonradan həmin sahəyə qulluq üçün həkimin göstərişlərinə əməl etmək vacibdir.

Prosedurdan sonra sahəni təmiz və quru saxlamaq, sarğını vaxtında dəyişmək, qopartmamaq və yaraya sürtünmədən qorumaq lazımdır. Həkim tikiş qoyubsa, onların nə vaxt çıxarılacağını da izah edəcək.

Mümkün risklər və fəsadlar

Dəri biopsiyası ümumilikdə təhlükəsiz prosedur sayılır, lakin hər tibbi müdaxilədə olduğu kimi bəzi risklər mövcuddur. Bunlara yüngül qanaxma, göyərmə, infeksiya, çapıq qalması və keyitmə yerində müvəqqəti ağrı daxildir. Nadir hallarda yaranın gec sağalması və ya tikiş yerində qıcıqlanma müşahidə oluna bilər.

Aşağıdakı əlamətlər olduqda həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır:

• qanaxmanın dayanmayıb davam etməsi
• getdikcə artan qızartı, şişkinlik və ya isti hiss
• irinli axıntı
• qızdırma
• güclənən ağrı

Nəticələr nə zaman hazır olur?

Nəticənin hazır olma müddəti laboratoriyadan və araşdırılan toxumanın xüsusiyyətindən asılıdır. Həkim nəticəni aldıqdan sonra onu simptomlar və müayinə tapıntıları ilə birlikdə qiymətləndirir. Bəzən dəqiq diaqnoz üçün əlavə analizlər və ya təkrar biopsiya lazım ola bilər.

Biopsiyadan sonra nə gözləmək olar?

Çox insan prosedurdan sonra elə həmin gün adi fəaliyyətinə qayıda bilir. Amma biopsiya yerini güclü dartmaq, sürtünməyə məruz qoymaq və ya həkimin məsləhət vermədiyi qədər islatmaq düzgün deyil. Sağalma dövründə yara izinin kiçik qalması və zamanla açılması mümkündür, lakin bu, bölgədən və prosedurun növündən asılıdır.

Niyə dəri biopsiyası vacibdir?

Bəzi dəri xəstəlikləri yalnız görünüşə əsasən dəqiq təyin edilə bilmir. Dəri biopsiyası həkimə daha etibarlı diaqnoz qoymağa, lazımsız müalicədən qaçmağa və ciddi xəstəlikləri erkən aşkar etməyə kömək edir. Əgər həkiminiz bu müayinəni tövsiyə edibsə, məqsəd adətən dəri dəyişikliklərinin səbəbini aydınlaşdırmaq və sizin üçün ən uyğun müalicə yolunu seçməkdir.

FAQ

Dəri biopsiyası zamanı ümumi narkoz lazım olurmu?

Əksər hallarda ümumi narkoz lazım olmur. Prosedur yerli keyitmə ilə aparılır və xəstə ayıq qalır.

Biopsiyadan sonra iz qalırmı?

Kiçik çapıq qala bilər, amma bu, biopsiyanın növündən, sahədən və sağalma xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Biopsiya nəticəsi neçə günə çıxır?

Müddət laboratoriyadan və toxumanın analiz növündən asılıdır. Dəqiq vaxtı həkiminiz və ya laboratoriya bildirə bilər.

Dəri biopsiyası xərçəngi də göstərirmi?

Bəli, biopsiya bəzi dəri xərçənglərini və xərçəng öncəsi dəyişiklikləri aşkar etməyə kömək edə bilər.

Biopsiyadan sonra adi həyat tərzinə qayıtmaq olar?

Çox vaxt bəli. Amma yara baxımı, sarğı və fiziki yüklənmə ilə bağlı həkim göstərişlərinə əməl etmək vacibdir.