Disk yırtığında neyrocərrahiyyə nə zaman lazımdır?

Disk yırtığı nədir?

Disk yırtığı onurğa fəqərələri arasındakı diskin xarici hissəsinin zədələnməsi və daxili hissəsinin sinirlərə doğru qabararaq onları qıcıqlandırması və ya sıxması ilə yaranır. Bu vəziyyət bel, boyun və ya kürək ağrısı ilə yanaşı, qola və ya ayağa yayılan ağrı, keyimə, iynəbatma hissi və zəifliyə səbəb ola bilər.

Disk yırtığı diaqnozu təkcə MRT nəticəsinə görə qoyulmur. Həkim şikayətləri, nevroloji müayinəni və görüntüləmə nəticələrini birlikdə qiymətləndirir. Çünki bəzi insanlarda yırtıq görüntüdə olsa da, ciddi simptom yaratmaya bilər.

Əksər hallarda əməliyyat ilk seçim deyil

Disk yırtığı olan bir çox xəstədə ilkin yanaşma konservativ müalicədir. Buraya ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar, fizioterapiya, hərəkət rejiminin tənzimlənməsi, yük qaldırmanın məhdudlaşdırılması və həkimin tövsiyə etdiyi məşqlər daxil ola bilər.

Bir çox hallarda simptomlar vaxtla azalır. Buna görə, şikayətlər çox ağır deyilsə və sinir zədələnməsi sürətlə irəliləmirsə, neyrocərrahiyyə dərhal tələb olunmur.

Neyrocərrahi müdaxilə hansı hallarda lazım olur?

Disk yırtığı üçün əməliyyat qərarı adətən aşağıdakı hallarda gündəmə gəlir:

• Davamlı və güclü ağrı: Dərman, fizioterapiya və digər konservativ müalicələrə baxmayaraq ağrı gündəlik həyatı ciddi məhdudlaşdırırsa.

• Sinir sıxılması əlamətləri: Ayaqda və ya qolda artan keyimə, hissiyyat azalması, əzələ gücünün zəifləməsi varsa.

• İrəliləyən nevroloji defisit: Məsələn, ayağın sürüklənməsi, barmaqları qaldıra bilməmə və ya tutma gücünün azalması kimi əlamətlər artarsa.

• Sidik və ya nəcis saxlama problemi: Bu, təcili qiymətləndirmə tələb edən ciddi xəbərdarlıq əlamətidir.

• Cauda equina sindromu şübhəsi: Beldən aşağı hissələrdə geniş keyimə, hər iki ayaqda zəiflik və sidik-nəcis pozuntuları varsa təcili yardım lazımdır.

• Uzunmüddətli yaxşılaşmama: Müəyyən müddət ərzində düzgün müalicəyə baxmayaraq simptomlar davam edirsə və həyat keyfiyyəti aşağı düşürsə.

Təcili əməliyyat tələb edən xəbərdarlıq əlamətləri

Bəzi hallar gözləmədən həkimə və ya təcili yardıma müraciət etməyi tələb edir. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Sidiyə getmədə çətinlik və ya sidiyi saxlaya bilməmək

• Nəcisi saxlaya bilməmək

• Qasıq və aralıq nahiyəsində keyimə

• Qısa vaxtda artan ayaq zəifliyi

• Gedişin kəskin pozulması

Bu əlamətlər sinirlərin ciddi zədələnməsi ilə bağlı ola bilər və vaxtında müdaxilə vacibdir.

Hansı müayinələr qərara kömək edir?

Neyrocərrah adətən qərar verməzdən əvvəl şikayətləri, nevroloji müayinəni və görüntüləməni birlikdə nəzərdən keçirir. Ən çox istifadə olunan müayinə MRT-dir. Bəzən sinir keçiricilik testləri və ya digər əlavə müayinələr də tələb oluna bilər.

Mühüm məqam odur ki, əməliyyat qərarı yalnız şəkilə əsaslanmır. Ağrının xarakteri, sinir funksiyasının vəziyyəti və gündəlik fəaliyyətə təsiri əsas rol oynayır.

Əməliyyatın məqsədi nədir?

Disk yırtığı əməliyyatının əsas məqsədi sıxılmış sinirdəki təzyiqi azaltmaqdır. Bu, ağrının azalmasına, hissiyyat və gücün bərpasına kömək edə bilər. Lakin hər pasiyentdə nəticə eyni olmur və bərpa müddəti fərqli ola bilər.

Əməliyyatın növü yırtığın yerləşməsindən, ölçüsündən, simptomların şiddətindən və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Bəzən minimal invaziv yanaşmalar seçilir, bəzən isə daha geniş müdaxilə lazım olur.

Əməliyyatın riskləri varmı?

Hər cərrahi müdaxilə kimi, disk yırtığı əməliyyatının da riskləri ola bilər. Bunlara qanaxma, infeksiya, sinir zədələnməsi, ağrının tam keçməməsi və ya yırtığın təkrarlanması daxildir. Risklər pasiyentin yaşına, yanaşı xəstəliklərinə və yırtığın xüsusiyyətlərinə görə dəyişə bilər.

Bu səbəbdən qərar fayda və risklərin diqqətlə müqayisəsindən sonra verilir. Həkim sizə əməliyyatın niyə tövsiyə olunduğunu və alternativlərin nə olduğunu izah etməlidir.

Əməliyyata getmədən əvvəl nələri bilməlisiniz?

Neyrocərrahi müdaxilə qərarı almazdan əvvəl aşağıdakı sualları vermək faydalıdır:

• Konservativ müalicə üçün başqa seçim varmı?

• Bu əməliyyatın məqsədi nədir?

• Gözlənilən bərpa müddəti nə qədərdir?

• Hansı risklər mənə aiddir?

• Əməliyyatdan sonra fizioterapiya lazım olacaqmı?

Həmçinin qəbul etdiyiniz dərmanlar, xüsusilə qan durulaşdırıcılar barədə həkimə məlumat vermək vacibdir.

Əməliyyatdan sonra nə gözlənir?

Əməliyyatdan sonra erkən hərəkət, düzgün ağrı nəzarəti və reabilitasiya vacib ola bilər. Həkimin verdiyi qaldırma, oturma və idman məhdudiyyətlərinə əməl etmək bərpa prosesini dəstəkləyə bilər. Sağalma müddəti əməliyyatın növünə və fərdi vəziyyətə görə dəyişir.

Yeni və ya artan zəiflik, qızdırma, yara yerində axıntı, şiddətli ağrı və ya sidik problemləri olarsa, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.

Nəticə

Disk yırtığı üçün neyrocərrahi müdaxilə hər xəstəyə lazım olmur. Əməliyyat əsasən güclü və davamlı ağrı, sinir sıxılması, irəliləyən zəiflik və təcili nevroloji əlamətlər olduqda dəyərləndirilir. Düzgün qərar üçün nevroloji müayinə və görüntüləmə nəticələri əsasında ixtisaslı həkim məsləhəti vacibdir.

FAQ

Disk yırtığında əməliyyat həmişə lazımdırmı?

Xeyr. Bir çox pasiyentdə əvvəlcə konservativ müalicə tətbiq olunur və şikayətlər zamanla azalır.

Hansı əlamətlər təcili müdaxilə tələb edir?

Sidik və ya nəcis saxlama problemi, qasıq nahiyəsində keyimə, artan ayaq zəifliyi və yerimənin pozulması təcili qiymətləndirilməlidir.

MRT-də yırtıq görünürsə, əməliyyat lazımdır?

Mütləq deyil. Qərar MRT ilə yanaşı şikayətlərə və nevroloji müayinəyə əsaslanır.

Əməliyyat ağrını tam keçirirmi?

Məqsəd sinir sıxılmasını azaltmaqdır, lakin nəticə hər pasiyentdə fərqli ola bilər və tam zəmanət verilmir.

Əməliyyatdan sonra normal həyata nə vaxt qayıdılır?

Bu, əməliyyatın növündən və fərdi sağalma gedişindən asılıdır. Həkimin reabilitasiya planına əməl etmək vacibdir.