Diz protezi əməliyyatı kimlər üçün uyğundur?

Diz protezi əməliyyatı nə vaxt düşünülür?

Diz protezi əməliyyatı, diz oynağının zədələnməsi və ya aşınması nəticəsində yaranan ağrı və funksional məhdudiyyətlər gündəlik həyatı ciddi şəkildə təsir etdikdə gündəmə gəlir. Ən çox səbəb osteoartrit olsa da, revmatoid artrit, travmadan sonra yaranan oynaq zədələnməsi və bəzi digər oynaq xəstəlikləri də bu ehtiyacı yarada bilər.

Bu əməliyyatın məqsədi ağrını azaltmaq, hərəkəti yaxşılaşdırmaq və insana yerimə, pilləkən çıxma, oturub-durma kimi əsas fəaliyyətləri daha rahat yerinə yetirmək imkanı verməkdir. Lakin hər diz ağrısı olan şəxs əməliyyata ehtiyac duymur; əvvəlcə dərmanlar, fizioterapiya, arıqlama və həyat tərzi dəyişiklikləri kimi yanaşmalar qiymətləndirilir.

Kimlər diz protezi üçün uyğun namizəd ola bilər?

Diz protezi üçün ən uyğun namizədlər, müalicəyə baxmayaraq davam edən və həyat keyfiyyətini pozan ağır diz problemi olan şəxslərdir. Həkimlər adətən aşağıdakı halları nəzərdən keçirirlər:

• Şiddətli və davamlı diz ağrısı
• Gəzmək, oturmaq, qalxmaq və pilləkən çıxmaqda çətinlik
• Dizdə ciddi sərtlik və hərəkət azlığı
• Dərman, iynə və fizioterapiyadan yetərli fayda görməmək
• Rentgen və ya digər görüntüləmədə oynağın ciddi zədələnməsi
• Gecə ağrısı və istirahətdə də narahatlıq hissi

Əgər diz problemi işə, yuxuya, ev işlərinə və sosial həyata mane olursa, ortopedik qiymətləndirmə vacibdir. Burada əsas meyar yalnız ağrı deyil, funksiyanın nə dərəcədə pozulduğudur.

Ən çox hansı xəstələrdə diz protezinə ehtiyac yaranır?

1. Ağır osteoartriti olanlar

Diz protezi əməliyyatına ən çox osteoartrit səbəb olur. Bu vəziyyətdə oynaq qığırdağı tədricən aşınır, sümük səthləri bir-birinə daha yaxın sürtünür və ağrı artır. Xüsusilə yerimə məsafəsi azalan, hərəkəti məhdudlaşan və gündəlik fəaliyyətlərini edə bilməyən xəstələr namizəd ola bilər.

2. Revmatoid artrit və digər iltihabi oynaq xəstəlikləri olanlar

Revmatoid artrit kimi iltihabi xəstəliklər də dizdə ciddi zədələnməyə səbəb ola bilər. İltihab nəzarət altına alınsa da, oynaq strukturunda geridönməz dəyişikliklər yaranmışsa, protez əməliyyatı gündəmə gələ bilər.

3. Travma və ya keçmiş əməliyyat sonrası diz problemi yaşayanlar

Qırıq, bağ zədəsi və ya əvvəlki əməliyyatlardan sonra diz oynağında deformasiya, qeyri-sabitlik və davamlı ağrı inkişaf edə bilər. Belə hallarda konservativ üsullar kifayət etmədikdə diz protezi müzakirə olunur.

4. Ayaq forması pozulmuş xəstələr

Dizdə içəriyə və ya çölə doğru əyrilik, yəni deformasiya ciddi ağrı və yerimə çətinliyi yarada bilər. Oynağın bu cür mexaniki pozulmaları protez əməliyyatı üçün göstəriş ola bilər.

Kimlər üçün əməliyyat uyğun olmaya bilər?

Bəzi hallarda diz protezi əməliyyatı təxirə salınır və ya əlavə hazırlıq tələb olunur. Bu, xəstənin ümumi təhlükəsizliyi və əməliyyatın uğurlu planlanması üçün vacibdir.

• Nəzarətsiz infeksiya olanlar
• Ciddi ürək-ağciyər problemləri olanlar
• Qanda laxtalanma və ya qanaxma riskləri yüksək olanlar
• Əməliyyat sahəsində aktiv dəri infeksiyası olanlar
• Həddindən artıq zəif ümumi vəziyyəti olanlar
• Reabilitasiyada iştirak edə bilməyəcək qədər ciddi hərəkət məhdudiyyəti olanlar

Bu halların bəzisi əməliyyata tam mane olmaya bilər, amma əvvəlcə müalicə və ya əlavə qiymətləndirmə tələb edir. Buna görə qərar fərdi şəkildə verilir.

Yaş diz protezi üçün əsas meyardırmı?

Xeyr. Diz protezi əməliyyatı üçün təkcə yaş əsas ölçü deyil. Bəzi yaşlı insanlar gündəlik həyatlarını rahat idarə edə bilir və əməliyyata ehtiyac duymur. Digər tərəfdən, daha gənc yaşda ciddi travma və ya oynaq xəstəliyi olan şəxslər də uyğun namizəd ola bilər.

Həkimlər yaşla yanaşı ağrının səviyyəsini, rentgen nəticələrini, xəstənin aktivliyini, yanaşı xəstəliklərini və əməliyyatdan sonrakı reabilitasiyaya uyğunluğunu birlikdə qiymətləndirir.

Əməliyyata qərar verilməzdən əvvəl nələr yoxlanılır?

Diz protezi qərarı yalnız bir şikayətə əsaslanmır. Adətən aşağıdakılar qiymətləndirilir:

• Şikayətlərin nə vaxt başladığı və nə qədər davam etdiyi
• Ağrının hansı hərəkətlərlə artdığı
• Gündəlik fəaliyyətin nə dərəcədə pozulduğu
• Əvvəl tətbiq edilən müalicələrin nəticəsi
• Rentgen və lazım gələrsə digər görüntüləmə müayinələri
• Qan təhlilləri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti

Bəzən həkim əvvəlcə çəkini azaltmağı, fizioterapiyanı davam etdirməyi, ağrı idarəsini optimallaşdırmağı və daha sonra cərrahi variantı yenidən dəyərləndirməyi tövsiyə edir.

Əməliyyatın faydası hansı hallarda daha çox gözlənir?

Diz protezi əməliyyatından ən çox fayda görənlər, ağrı səbəbindən hərəkəti kəskin azalmış və konservativ müalicələrdən yetərincə nəticə almamış xəstələrdir. Əməliyyatla məqsəd ağrının azalması və funksiyanın yaxşılaşmasıdır, amma nəticə reabilitasiya, xəstənin ümumi sağlamlığı və əməliyyatdan sonrakı qayğıya da bağlıdır.

İnsanın əməliyyatdan əvvəl real gözlənti qurması vacibdir. Protez dizə yeni, ağrısız kimi tam normal oynaq hissi verməyə bilər, amma çox vaxt həyat keyfiyyətində nəzərəçarpan yaxşılaşma hədəflənir.

Nəticə

Diz protezi əməliyyatı əsasən ağır diz artriti, davamlı ağrı, ciddi hərəkət məhdudluğu və konservativ müalicəyə cavab verməyən xəstələr üçün uyğundur. Qərar yalnız yaşa görə deyil, simptomların şiddəti, görüntüləmə nəticələri, ümumi sağlamlıq və reabilitasiya imkanları nəzərə alınaraq verilir. Əgər diz ağrısı həyatınızı məhdudlaşdırırsa, ortoped müayinəsi ilə fərdi dəyərləndirmə ən doğru addımdır.

FAQ

Diz protezi əməliyyatına ən çox hansı xəstələr namizəd olur?

Adətən ağır osteoartriti olan, davamlı ağrısı və hərəkət məhdudluğu günlük həyatına ciddi təsir edən xəstələr namizəd olur.

Yalnız yaşlı insanlar diz protezi etdirə bilərmi?

Xeyr. Əsas meyar yaş deyil; simptomların ağırlığı, oynaq zədələnməsi və ümumi sağlamlıq vəziyyətidir.

Diz protezindən əvvəl hansı müalicələr sınanır?

Dərmanlar, fizioterapiya, çəki nəzarəti, fəaliyyətin uyğunlaşdırılması və bəzən oynaqdaxili iynələr əvvəlcə dəyərləndirilir.

Hansı hallarda əməliyyat təxirə salına bilər?

Aktiv infeksiya, nəzarətsiz digər xəstəliklər və ya əməliyyat riskini artıran ümumi vəziyyətlər olduqda.

Diz protezi əməliyyatı ağrını tam yox edirmi?

Məqsəd ağrını azaltmaq və funksiyanı yaxşılaşdırmaqdır; nəticə fərdi şəkildə dəyişə bilər və dəqiq zəmanət vermək olmaz.