Döş Xərçəngi Əməliyyatından Sonra Limfa Ödemini Azaltmaq

Limfa ödemi nədir?

Limfa ödemi, limfa mayesinin toxumalarda toplanması nəticəsində yaranan şişkinlikdir. Döş xərçəngi əməliyyatından sonra, xüsusilə limfa düyünləri çıxarıldıqda və ya şüa müalicəsi aparıldıqda, qol, əl, döş qəfəsi, çiyin və bəzən kürək nahiyəsində şişkinlik yarana bilər. Bu vəziyyət dərhal görünməyə də bilər; bəzən aylar və ya daha gec inkişaf edir.

Əsas məqsəd limfa axınını mümkün qədər dəstəkləmək, infeksiya və toxuma zədələnməsini azaltmaq və erkən dəyişiklikləri vaxtında aşkar etməkdir. Hər bir insanın riski fərqlidir, ona görə də şəxsi tövsiyələr üçün onkoloji və ya cərrahi komandaya müraciət etmək vacibdir.

Riski azaltmaq üçün əsas addımlar

1. Həkimin verdiyi hərəkət proqramına əməl edin

Əməliyyatdan sonra yüngül hərəkətlər və bərpa məşqləri qan dövranını və hərəkətliliyi dəstəkləyə bilər. Çiyin, qol və döş qəfəsi üçün təyin olunan məşqləri yalnız həkim və ya fizioterapevtin göstərişi ilə edin. Həddindən artıq gərginlikdən çəkinin, amma tam hərəkətsiz qalmayın.

2. Qolu və əli qoruyun

• Qolu uzun müddət asılı vəziyyətdə saxlamayın.
• Ağır yük qaldırmağa tələsməyin.
• Ev işlərini və idmanı mərhələli şəkildə bərpa edin.
• Dar qolbaqlar, saatlar və sıx geyimlərdən uzaq durun.

Qolda təzyiq yarada bilən hər şey mayenin geri axınına mane ola bilər. Əgər həkiminiz xüsusi kompression qolbağı tövsiyə edibsə, onu yalnız göstərilən qaydada istifadə edin.

3. Dəriyə yaxşı qulluq edin

Dərinin sağlam qalması infeksiya riskini azaldır. Dəridə çat, yara, qızartı və ya quruluq limfa ödemini pisləşdirə bilər. Dəriyə mütəmadi nəmləndirici çəkin, amma açıq yaraya məhsul tətbiq etməyin. Manikür, təraş və ya bağ işləri zamanı kəsiklərdən qorunun.

• Dərininizi hər gün yoxlayın.
• Kiçik kəsikləri təmiz və quru saxlayın.
• Həşərat sancmalarından qorunun.
• Günəşdən qorunma tədbirlərini unutmayın.

4. İnfeksiyanın qarşısını alın

İnfeksiya limfa sisteminə əlavə yük yarada bilər. Qızdırma, qızartı, istilik artımı, ağrı və ya sürətlə artan şişkinlik kimi əlamətlər ortaya çıxarsa, gecikmədən tibbi yardım alın. Hər hansı yara, diş problemi və ya dəri infeksiyası da vaxtında müalicə edilməlidir.

5. Çəkiyə və ümumi sağlamlığa diqqət edin

Sağlam bədən çəkisini qorumaq limfa ödemi riskinin idarə edilməsində vacib rol oynaya bilər. Balanslı qidalanma, kifayət qədər maye qəbulu, yuxu və tədricən fiziki aktivlik bərpanı dəstəkləyir. Sizin üçün uyğun qidalanma planı varsa, ona əməl edin.

6. Səyahət və gündəlik vərdişlərdə ehtiyatlı olun

Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaq şişkinliyi artıra bilər. Uçuş, uzun avtomobil səfəri və ya masa arxasında oturma zamanı fasilələr verin, qolunuzu hərəkət etdirin və rahat mövqe seçin. İsti hava, sauna və çox isti vannalar bəzi insanlarda narahatlığı artıra bilər; əlamətləri izləyin və fərdi məsləhət üçün həkimlə danışın.

Nələri etməmək daha yaxşıdır?

Bəzi vərdişlər limfa axınına əlavə yük yarada və ya dərini zədələyə bilər. Bunlardan tamamilə çəkinmək hər kəs üçün tələb olunmaya bilər, amma riskli vəziyyətlərdə ehtiyatlı olmaq faydalıdır.

• İynə, qan götürülməsi və qan təzyiqi ölçülərini mümkün olduqda riskli qolda etdirməyin; alternativ barədə tibbi heyətlə danışın.
• Yaralı və ya şişkin qolu həddindən artıq yükləməyin.
• Dar, sərt və ya sıx bağlanan geyimlər geyinməyin.
• Dəridəki hər kiçik dəyişiklikləri gözardı etməyin.

Erkən əlamətləri necə tanımaq olar?

Limfa ödemi erkən mərhələdə daha yüngül ola bilər. Aşağıdakı əlamətləri hiss edirsinizsə, onları qeyd edin və həkiminizə bildirin:

• qolda, əldə, döşdə və ya çiyində şişkinlik
• ağırlıq və ya dolğunluq hissi
• dartınma, sıxılma və ya narahatlıq
• üzük, saat və ya qolbağın əvvəlkindən sıx gəlməsi
• hərəkət zamanı sərtlik

Erkən bildiriş çox önəmlidir. Vaxtında qiymətləndirmə limfa ödeminin idarə olunmasını asanlaşdıra bilər.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Şişkinlik birdən başlayarsa, sürətlə artarsa, ağrı, qızartı, istilik, qızdırma və ya nəfəs darlığı ilə müşayiət olunarsa, dərhal həkimə müraciət edin. Əgər əməliyyatdan sonra yeni bir dəyişiklik hiss edirsinizsə, bunu “öz-özünə keçər” deyə gözlətməyin. Onkoloji komandanız sizə uyğun müayinə, fiziki terapiya və digər dəstək üsullarını təklif edə bilər.

Gündəlik həyat üçün praktik tövsiyələr

• Hər gün eyni saatda qısa özünüyoxlama aparın.
• Ev işlərini mərhələlərə bölün, birdən-birə çox yük götürməyin.
• Məşqləri ağrı yaratmadan, yavaş-yavaş edin.
• Tibbi görüşlərdə əvvəlki şikayətləri və yeni dəyişiklikləri qeyd edin.
• Hansı qol və ya tərəfin risk altında olduğunu tibbi kartınızda qeyd edin.

Nəticə

Döş xərçəngi əməliyyatından sonra limfa ödeminin qarşısını tam zəmanətlə almaq mümkün olmasa da, riskin idarə edilməsi üçün bir çox faydalı addım var. Dərini qorumaq, hərəkətlilik məşqlərinə əməl etmək, infeksiya əlamətlərini izləmək və erkən dəyişiklikləri bildirmək bərpanın vacib hissəsidir. Şübhəniz varsa, şəxsi vəziyyətinizə uyğun məsləhət üçün müalicə komandanızla əlaqə saxlayın.

FAQ

Limfa ödemi əməliyyatdan dərhal sonra yaranırmı?

Həmişə yox. Bəzi insanlarda erkən, bəzilərində isə aylar və ya daha gec inkişaf edə bilər.

Riskli qolda qan təzyiqi ölçdürmək olarmı?

Mümkünsə, alternativ qol və ya uyğun üsul barədə tibbi heyətlə məsləhətləşmək daha yaxşıdır.

Yüngül şişkinlik varsa nə etməliyəm?

Şişkinliyi izləyin və həkiminizə bildirin; erkən qiymətləndirmə vacibdir.

İdman limfa ödemini artırırmı?

Uyğun və tədricən artırılan hərəkət adətən faydalı olur, amma məşq proqramı fərdi olmalıdır.

Kompression qolbaq hamıya lazımdırmı?

Xeyr. Bu, yalnız bəzi hallarda həkim və ya terapevt tərəfindən tövsiyə edilir.