Döş Xərçəngi Müalicəsindən Əvvəl Lazım Olan Müayinələr

Döş xərçəngi diaqnozu qoyulduqdan sonra növbəti addım yalnız müalicəyə başlamaq deyil, müalicəni düzgün planlamaqdır. Bunun üçün həkimlər bir neçə əsas müayinəyə müraciət edirlər. Ən önəmliləri biopsiya, döş MRT-si və limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsidir. Bu müayinələr şişin növünü, ölçüsünü, yayılma ehtimalını və əməliyyat və ya digər müalicə üsullarına uyğunluğunu anlamağa kömək edir.

Biopsiya nə üçün lazımdır?

Biopsiya döşdəki kütlədən və ya şübhəli sahədən kiçik toxuma nümunəsi götürülməsi deməkdir. Bu nümunə laboratoriyada mikroskop altında araşdırılır. Döş xərçənginin dəqiq diaqnozu çox vaxt məhz biopsiya ilə təsdiqlənir.

Biopsiya həkimə aşağıdakı suallara cavab verməyə kömək edir:

• Şiş xərçəngdir, yoxsa xoşxassəli dəyişiklikdir?
• Xərçəngin hansı hüceyrə tipindən yarandığı görünür?
• Hormon reseptorları və HER2 kimi xüsusiyyətlər varmı?
• Müalicə planı cərrahiyyə, dərman və ya şüa müalicəsini tələb edə bilərmi?

Biopsiyanın bir neçə növü ola bilər. İynə biopsiyası daha çox istifadə olunur, çünki toxuma nümunəsini daha az invaziv şəkildə almağa imkan verir. Bəzən daha geniş toxuma götürmək üçün cərrahi biopsiya lazım ola bilər. Hansı üsulun seçiləcəyi şübhəli sahənin ölçüsündən, yerləşməsindən və görüntüləmə nəticələrindən asılıdır.

Biopsiyadan əvvəl nə gözlənilir?

Həkim prosedurun necə aparılacağını izah edir, lazım olduqda ağrıkəsici və ya lokal keyitmə tətbiq olunur. Əksər hallarda biopsiya qısa müddətli prosedurdur. Sonra yüngül ağrı, göyərmə və ya həssaslıq ola bilər. Bu əlamətlər adətən müvəqqəti olur, lakin güclü ağrı, qanama və ya qızartı olarsa həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır.

Döş MRT-si nəyi göstərir?

Döş MRT-si maqnit rezonans görüntüləmə üsuludur və döş toxumasının çox detallı görüntüsünü yaradır. Bu müayinə hər pasiyentə lazım olmaya bilər, amma bəzi hallarda çox faydalıdır. Xüsusilə şişin yayılma sərhədlərini daha dəqiq qiymətləndirmək, bir neçə sahədə ocaq olub-olmadığını görmək və əməliyyatdan əvvəl planlama aparmaq üçün istifadə edilə bilər.

MRT daha çox aşağıdakı hallarda istənə bilər:

• Döş toxuması sıxdır və digər görüntüləmə üsulları kifayət qədər aydın deyil.
• Şişin ölçüsü və yayılma sərhədi barədə əlavə məlumat lazımdır.
• İki döş arasında və ya eyni döşdə əlavə şübhəli sahələr var.
• Müalicədən əvvəl daha dəqiq cərrahi planlama tələb olunur.

MRT nəticələri həmişə təkbaşına qərar vermək üçün istifadə edilmir. Bəzən əlavə USM, mammoqrafiya və ya yenidən biopsiya gərəkə bilər. Yəni MRT diaqnozu tamamlayan, lakin onu əvəz etməyən bir vasitədir.

MRT zamanı nələrə hazır olmaq lazımdır?

Müayinə zamanı sakit uzanmaq vacibdir. Bəzi hallarda kontrast maddə vurulur. Əgər böyrək xəstəliyiniz, kontrasta allergiyanız və ya hamiləlik ehtimalınız varsa, bunu öncədən bildirmək lazımdır. Saat, zinət əşyaları və metallı əşyalar çıxarılmalıdır.

Limfa düyünü qiymətləndirilməsi niyə vacibdir?

Döş xərçəngi bəzən yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə yayıla bilər. Xüsusilə qoltuqaltı limfa düyünlərinin vəziyyəti xəstəliyin mərhələlənməsində və müalicə planında mühüm rol oynayır. Həkimlər limfa düyünlərini fiziki müayinə, USM, bəzən MRT və ya əməliyyat zamanı xüsusi üsullarla dəyərləndirə bilərlər.

Limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsi aşağıdakılara kömək edir:

• Xəstəliyin nə qədər yayıldığını anlamaq
• Əməliyyatın həcmini planlamaq
• Əlavə dərman və ya şüa müalicəsinə ehtiyac olub-olmadığını dəyərləndirmək
• Sentinel limfa düyünü biopsiyası kimi üsulların lazım olub-olmadığını müəyyən etmək

Sentinel limfa düyünü biopsiyası nədir?

Bu üsulda şişdən ilk təsirlənə bilən limfa düyünü və ya düyünləri müəyyən edilərək qiymətləndirilir. Əgər həmin düyünlərdə xərçəng hüceyrələri yoxdursa, bəzən daha geniş limfa düyünü çıxarılmasına ehtiyac qalmaya bilər. Bu qərarı yalnız həkim komandasının klinik vəziyyətə əsasən verməsi mümkündür.

Bu müayinələr birlikdə necə qərar verir?

Biopsiya, MRT və limfa düyünü qiymətləndirilməsi bir-birini tamamlayır. Biopsiya diaqnozu təsdiqləyir, MRT şişin yayılmasını daha dəqiq göstərir, limfa düyünü qiymətləndirilməsi isə xəstəliyin regional yayılma ehtimalını aydınlaşdırır. Bu məlumatlar bir yerdə müalicə ardıcıllığını müəyyən etməyə kömək edir.

Məsələn, bəzi xəstələrdə əvvəlcə əməliyyat, sonra əlavə müalicə planlanır. Digərlərində isə əməliyyatdan öncə dərman müalicəsi tövsiyə oluna bilər. Hansı yanaşmanın daha uyğun olduğu şişin xüsusiyyətlərindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Həkiminizə hansı sualları verməlisiniz?

Müayinələr barədə sual vermək qərar vermə prosesini asanlaşdırır. Aşağıdakı sualları müzakirə edə bilərsiniz:

• Biopsiyanın hansı növü mənim üçün uyğundur?
• MRT mənə əlavə hansı məlumatı verəcək?
• Limfa düyünlərim necə yoxlanacaq?
• Nəticələr müalicə planımı necə dəyişə bilər?
• Müayinələrdən sonra hansı addım gələcək?

Nə zaman əlavə dəstək almaq vacibdir?

Döş xərçəngi müayinələri ilə bağlı qarışıqlıq, narahatlıq və qorxu hissi çox normaldır. Əgər nəticələri başa düşməkdə çətinlik çəkirsinizsə, onkoloq, cərrah və radioloqdan izah istəməkdən çəkinməyin. Lazım gələrsə, yaxın birinizin görüşə sizinlə gəlməsi də faydalı ola bilər.

Unutmayın ki, bu müayinələrin məqsədi sizi qorxutmaq deyil, müalicəni daha dəqiq və təhlükəsiz planlamaqdır. Hər pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və müayinə seçimi də buna görə dəyişir.

Nəticə

Döş xərçəngi müalicəsindən əvvəl aparılan biopsiya, MRT və limfa düyünü qiymətləndirilməsi diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə yolunu düzgün seçmək üçün əsas addımlardır. Bu müayinələr sayəsində həkim komandasının xəstəliyin xüsusiyyətlərini daha yaxşı anlaması mümkündür və qərarlar daha fərdi şəkildə verilə bilər.

FAQ

Biopsiya olmadan döş xərçəngi diaqnozu qoyula bilərmi?

Şübhəli görüntüləmə nəticələri xərçəng ehtimalını göstərə bilər, amma dəqiq diaqnoz çox vaxt biopsiya ilə təsdiqlənir.

Döş MRT-si hər xəstəyə lazımdırmı?

Xeyr. MRT bəzi hallarda əlavə məlumat verir, amma hər pasiyentdə rutin olaraq tələb olunmur.

Limfa düyünü biopsiyası ağrılıdırmı?

Prosedur zamanı ağrı hissi adətən lokal keyitmə ilə azaldılır. Sonra yüngül həssaslıq və ya narahatlıq ola bilər.

Biopsiya nəticələri müalicəni necə dəyişir?

Nəticələr xərçəngin tipini və xüsusiyyətlərini göstərərək cərrahiyyə, dərman və ya şüa müalicəsi planına təsir edə bilər.

Müayinələrdən sonra nə etməliyəm?

Nəticələri həkiminizlə birlikdə müzakirə edin və növbəti addımları aydınlaşdırın. Hər hansı qeyri-adi ağrı, qanama və ya qızartı olarsa müraciət edin.