Döş Xərçəngində Kimyəvi Müalicə: Nə Zaman və Necə Hazırlanmalı

Döş xərçəngində kimyəvi müalicə nədir?

Kimyəvi müalicə, yəni kimyaterapiya, xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini dayandırmaq və ya onları məhv etmək üçün istifadə olunan dərman müalicəsidir. Döş xərçəngində bu müalicə bəzən əsas müalicənin bir hissəsi olur, bəzən isə əməliyyat, şüa terapiyası və ya hormonal müalicə ilə birlikdə planlaşdırılır.

Vacib məqam budur ki, döş xərçəngi kimyaterapiya qərarı hər xəstədə fərqli verilir. Müalicə planı şişin ölçüsü, limfa düyünlərinə yayılıb-yayılmaması, hormon reseptor statusu, HER2 vəziyyəti, hüceyrə dərəcəsi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq hazırlanır.

Kimyəvi müalicə nə zaman təyin oluna bilər?

Həkimlər kimyaterapiyanı aşağıdakı hallarda daha çox düşünə bilərlər:

• Şiş daha böyükdürsə və ya limfa düyünlərinə yayılma ehtimalı varsa.
• Xəstəliyin təkrarlanma riski yüksək qiymətləndirilirsə.
• Şiş hormon müalicəsinə az cavab verə biləcək bioloji xüsusiyyətlərə malikdirsə.
• HER2-müsbət və ya triple-negativ döş xərçəngi varsa.
• Əməliyyatdan əvvəl şişi kiçiltmək və döşü qoruyan əməliyyatı mümkün etmək lazımdırsa.
• Əməliyyatdan sonra mikroskopik qalan xərçəng hüceyrələrini azaltmaq məqsədi varsa.

Əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya

Buna neoadjuvant kimyaterapiya deyilir. Məqsəd şişi kiçiltmək, əməliyyatı daha rahat planlamaq və müalicənin şişə necə cavab verdiyini izləməkdir. Bəzi hallarda bu yanaşma döşü qoruyan əməliyyat şansını artıra bilər, lakin bu, hər xəstədə mümkün olmur.

Əməliyyatdan sonra kimyaterapiya

Adjuvant kimyaterapiya əməliyyatdan sonra verilir. Məqsəd gözlə görünməyən xərçəng hüceyrələrinin qalma ehtimalını azaltmaq və xəstəliyin geri qayıtma riskini aşağı salmaqdır. Hansı hallarda faydalı olacağını onkoloq klinik və patoloji nəticələrə əsasən müəyyən edir.

Hər döş xərçəngi üçün kimyaterapiya lazımdırmı?

Xeyr. Bəzi xəstələrdə hormonal müalicə, şüa terapiyası, hədəfli müalicə və ya yalnız əməliyyat daha uyğun ola bilər. Məsələn, hormonal reseptor müsbət və aşağı riskli bəzi hallarda kimyaterapiyadan tamamilə imtina edilə bilər. Buna görə “hamıya eyni müalicə” yanaşması düzgün deyil.

Həkiminiz bəzən əlavə testlər və ya genetik risk qiymətləndirməsi tələb edə bilər. Bu, müalicənin faydasını və mümkün zərərlərini daha dəqiq tarazlamağa kömək edir.

Kimyaterapiyaya başlamazdan əvvəl nələrə hazırlaşmaq olar?

Hazırlıq həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan vacibdir. İlk görüşdə onkoloqa suallar vermək, müalicə günlərinin planını dəqiqləşdirmək və yan təsirləri öncədən bilmək narahatlığı azalda bilər.

• İstifadə etdiyiniz bütün dərmanları, vitaminləri və bitki tərkibli əlavələri həkimə bildirin.
• Qan analizləri, ürək qiymətləndirməsi və lazım gələrsə əlavə müayinələri vaxtında etdirin.
• Diş problemləriniz varsa, müalicədən əvvəl stomatoloqla məsləhətləşin.
• İnfuziya günü üçün rahat geyim seçin və yanında müşayiətçi olmasını planlaşdırın.
• Evdə əsas ehtiyacları öncədən hazırlayın: yumşaq qidalar, termometr, gigiyena vasitələri və həkimin verdiyi dərmanlar.

Ən çox rast gəlinən yan təsirlər hansılardır?

Yan təsirlər istifadə olunan dərmanlardan və şəxsi orqanizm fərqlərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır:

• yorğunluq və zəiflik
• ürəkbulanma və qusma
• saç tökülməsi və ya seyrəlməsi
• iştahanın azalması
• qəbizlik və ya ishal
• ağız içində yara və həssaslıq
• infeksiyalara daha açıq olma
• əl-ayaqlarda keyimə və ya uyuşma

Hər xəstədə bütün yan təsirlər olmur. Bəzi simptomlar müvəqqəti olur və müalicə bitdikdən sonra azalır. Yenə də yeni və ya güclənən əlamətləri həkimə vaxtında bildirmək vacibdir.

Yan təsirlərə necə hazırlıq görmək olar?

Ürəkbulanma və qusma üçün

Həkimin yazdığı antiemetik dərmanları vaxtında qəbul etmək çox önəmlidir. Kiçik porsiyalarla, tez-tez və yüngül qidalanmaq da kömək edə bilər. Güclü qoxulu, yağlı və çox ağır yeməklər bəzi insanlarda narahatlığı artıra bilər.

Saç tökülməsi üçün

Bəzi kimyaterapiya sxemləri saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Bu barədə əvvəlcədən məlumat almaq və istəsəniz qısa saç kəsimi, baş örtüyü və ya parik kimi seçimləri düşünmək faydalıdır. Saç tökülməsi adətən müvəqqəti olur, amma proses emosional cəhətdən çətin keçə bilər.

İnfeksiyalardan qorunmaq üçün

Kimyaterapiya qan hüceyrələrini azalda bilər. Əlləri tez-tez yumaq, xəstə insanlarla yaxın təmasdan çəkinmək və hərarəti izləmək vacibdir. Qızdırma, üşütmə, boğaz ağrısı və ya səbəbsiz halsızlıq olarsa, dərhal həkimlə əlaqə saxlayın.

Qidalanma və maye qəbulu üçün

Yaxşı nəmlənmək və zülalla zəngin, balanslı qidalanmaq gücünüzü saxlamağa kömək edə bilər. İştaha azaldıqda mütəxəssis qidalanma məsləhəti faydalı ola bilər. Hər hansı xüsusi pəhrizə başlamazdan əvvəl onkoloq və ya dietoloqla danışın.

Hansı hallarda təcili həkimə müraciət edilməlidir?

Aşağıdakı əlamətlər olduqda gecikməyin:

• 38°C və ya daha yüksək hərarət
• dayanmayan qusma və susuzlaşma
• nəfəs darlığı
• sinə ağrısı
• güclü qanaxma və ya səbəbsiz göyərmələr
• şiddətli zəiflik, huş bulanıqlığı
• infeksiya əlamətləri

Həkimə veriləcək faydalı suallar

Müalicəyə başlamazdan əvvəl bu sualları verə bilərsiniz:

• Mənim üçün kimyaterapiya niyə tövsiyə olunur?
• Bu müalicənin məqsədi nədir: əməliyyatdan əvvəl, yoxsa sonra?
• Hansı yan təsirlərə hazır olmalıyam?
• Hansı dərmanları davam etdirə bilərəm?
• Nə vaxt təcili əlaqə saxlamalıyam?
• Müalicə zamanı işləmək və gündəlik fəaliyyətləri davam etdirmək mümkün olacaqmı?

Nəticə

Döş xərçəngi kimyaterapiya hamı üçün eyni vaxtda və eyni şəkildə tətbiq olunmur. O, xəstəliyin xüsusiyyətlərinə, yayılma riskinə və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə əsasən əməliyyatdan əvvəl və ya sonra təyin oluna bilər. Yan təsirlərə öncədən hazırlaşmaq, suallar vermək və həkimlə yaxın əlaqədə qalmaq müalicə prosesini daha idarəolunan edə bilər.

Bu məqalə ümumi məlumat üçündür və fərdi müalicə planını əvəz etmir. Sizin üçün ən doğru yanaşma onkoloqun qiymətləndirməsi ilə müəyyən olunur.

FAQ

Döş xərçəngində kimyaterapiya həmişə lazımdırmı?

Xeyr. Bəzi xəstələrdə əməliyyat, hormon müalicəsi, şüa terapiyası və ya hədəfli müalicə daha uyğun ola bilər. Qərar xərçəngin xüsusiyyətlərinə görə verilir.

Kimyaterapiya əməliyyatdan əvvəlmi, yoxsa sonra verilir?

Hər ikisi mümkündür. Əməliyyatdan əvvəl şişi kiçiltmək, sonra isə qalan xərçəng hüceyrələri riskini azaltmaq üçün təyin oluna bilər.

Kimyaterapiyanın ən çox görülən yan təsiri nədir?

Yorğunluq, ürəkbulanma, saç tökülməsi, iştahasızlıq və infeksiyaya həssaslıq tez rast gəlinə bilər. Hər xəstədə eyni olmur.

Müalicəyə başlamazdan əvvəl nə etməliyəm?

İstifadə etdiyiniz dərmanları həkimə bildirin, lazım olan analizləri etdirin və yan təsirlər, qidalanma, infeksiya əlamətləri barədə məlumat alın.

Qızdırma olarsa nə etməliyəm?

Kimyaterapiya zamanı 38°C və ya daha yüksək qızdırma təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər. Dərhal müalicə komandanızla əlaqə saxlayın.