Egzema ilə kontakt dermatit: əsas fərqlər və əlamətlər

Egzema və kontakt dermatit çox vaxt bir-biri ilə qarışdırılır, çünki hər ikisi dəridə qızartı, qaşınma, quruluq və bəzən qabarcıqlarla görünə bilər. Lakin bu iki vəziyyət eyni deyil. Ən vacib fərq odur ki, egzema çox vaxt dərinin öz həssaslığı və xroniki meyli ilə bağlı olur, kontakt dermatit isə müəyyən maddə ilə təmasdan sonra yaranır.

Egzema nədir?

Egzema geniş bir anlayışdır və dərinin iltihabi, qaşınan, təkrarlayıcı səpgilərini təsvir edir. Ən yayılmış formalarından biri atopik dermatitdir. Egzeması olan şəxslərdə dəri baryeri daha həssas ola bilər, bu isə dərinin qurumasına, qıcıqlanmasına və allergenlərə daha asan reaksiya verməsinə səbəb olur.

Egzema adətən xroniki gedişə malikdir: alovlanma dövrləri və nisbətən sakit dövrlər ola bilər. Bəzən stress, hava dəyişiklikləri, sabunlar, quru hava və digər qıcıqlandırıcılar şikayətləri artırır. Uşaqlarda daha çox görülsə də, hər yaşda yarana bilər.

Kontakt dermatit nədir?

Kontakt dermatit dərinin konkret bir maddəyə toxunduqdan sonra iltihablanmasıdır. Bu maddə qıcıqlandırıcı ola bilər və ya allergik reaksiya yarada bilər. Məsələn, yuyucu vasitələr, dezinfeksiyaedici məhlullar, kosmetika, ətirli məhsullar, nikel, lateks və bəzi bitkilər kontakt dermatitə səbəb ola bilər.

Kontakt dermatitdə səpginin yeri çox vaxt təmas sahəsinə uyğun olur. Məsələn, saat taxılan biləkdə, sırğa taxılan qulaq nahiyəsində və ya əl təmasında olan sahələrdə daha aydın görünə bilər. Səbəb aradan qaldırıldıqda vəziyyət çox vaxt yaxşılaşır.

Əsas fərqlər nələrdir?

• Səbəb: Egzema əsasən dərinin həssaslığı və iltihabi meyl ilə bağlıdır; kontakt dermatit isə müəyyən maddəyə təmas nəticəsində yaranır.
• Yayılma: Egzema daha geniş sahələrdə və təkrarlayıcı şəkildə ola bilər; kontakt dermatit isə çox vaxt təmas olan nahiyədə başlayır.
• Meyl: Egzema xroniki və təkrarlayıcı olur; kontakt dermatit isə səbəbli maddədən uzaq durduqda azalır.
• Tetikleyicilər: Egzemada quru hava, stress və qıcıqlandırıcılar rol oynaya bilər; kontakt dermatitdə isə spesifik kimyəvi və ya allergen əsas faktordur.
• Müayinə: Kontakt dermatitdə bəzən yamaq testi səbəbi müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər.

Simptomlar necə fərqlənə bilər?

Hər iki vəziyyətdə qaşınma ümumi əlamətdir. Egzemada dəri çox vaxt qurudur, kobudlaşır, çatlayır və uzun müddət davam edə bilər. Alovlanma zamanı qızartı, qaşınma və bəzən sulu səpgilər görünə bilər.

Kontakt dermatitdə isə dərinin müəyyən hissəsində daha lokal qızartı, yanma, qaşınma, şişkinlik və ya qabarcıq ola bilər. Qıcıqlandırıcı kontakt dermatitdə yanma hissi daha nəzərə çarpa bilər, allergik kontakt dermatitdə isə səpginin başlaması təmasdan dərhal sonra yox, bir qədər gecikmə ilə də ola bilər.

Həkim nəyi nəzərə alır?

Həkim müayinə zamanı səpginin görünüşünə, yerləşməsinə, nə vaxt başladığına və hansı məhsul və ya maddələrlə əlaqəli olduğuna diqqət yetirir. Dəriyə qulluq vərdişləri, iş mühiti, istifadə edilən kosmetika və təmizlik vasitələri də soruşula bilər.

Bəzən yalnız klinik baxış kifayət edə bilər. Ancaq səbəbin dəqiq müəyyənləşməsi lazım olduqda həkim yamaq testi, dəriyə qulluq planı və ya əlavə müayinə tövsiyə edə bilər. Düzgün diaqnoz müalicənin yönünü dəyişə bilər.

Müalicə yanaşması fərqlənirmi?

Hər iki halda dəri baryerini qorumaq vacibdir. Yumşaq, qoxusuz təmizləyicilər, nəmləndiricilər və qıcıqlandırıcılardan uzaq durmaq çox önəmlidir. Qaşınma və iltihab olduqda həkim topikal müalicə təyin edə bilər.

Kontakt dermatitdə ən əsas addım səbəb olan maddəni tapıb ondan uzaq durmaqdır. Egzemada isə dəriyə gündəlik qulluq, tətikləyicilərin idarə edilməsi və alovlanmaların nəzarəti uzunmüddətli planın hissəsidir. Özbaşına güclü kremlərdən istifadə etmək düzgün olmaya bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etməlisiniz?

• Səpgi sürətlə yayılırsa və ya çox ağrılıdırsa
• Dəri sızlayır, irinləyir və ya infeksiya əlamətləri varsa
• Qaşınma yuxunu, işi və gündəlik həyatı pozursa
• Yeni bir məhsuldan sonra səpgi yaranıbsa və təkrarlanırsa
• Uşaqda və ya hamiləlikdə yeni dəri problemi yaranıbsa

Təcili yardım tələb edən əlamətlər arasında nəfəs darlığı, üz və dodaqlarda şişkinlik və ya bütün bədəndə sürətlə yayılan ciddi reaksiya ola bilər.

Yadda saxlanmalı əsas fikir

Egzema və kontakt dermatit oxşar görünsə də, biri daha çox dərinin xroniki həssaslığı ilə, digəri isə konkret maddə ilə təmasla əlaqəlidir. Səpginin harada başladığını, hansı məhsullardan sonra yarandığını və necə davrandığını izləmək düzgün fərqləndirməyə kömək edir. Dəqiq qiymətləndirmə üçün dermatoloqa müraciət etmək ən doğru addımdır.

FAQ

Egzema yoluxucudurmu?

Xeyr, egzema yoluxucu deyil. Bu, infeksiya kimi bir insandan digərinə keçmir.

Kontakt dermatit allergiya deməkdirmi?

Həmişə yox. Kontakt dermatit qıcıqlandırıcı maddələrdən də yarana bilər. Allergik forma isə immun reaksiyası ilə bağlı olur.

Yamaq testi nə üçündür?

Yamaq testi hansı maddənin allergik kontakt dermatitə səbəb olduğunu müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Egzema və kontakt dermatit eyni vaxtda ola bilərmi?

Bəli, ola bilər. Egzaması olan dəridə qıcıqlandırıcılara və allergenlərə reaksiya daha asan yarana bilər.

Ev şəraitində nə edə bilərəm?

Qoxusuz nəmləndirici istifadə edin, yeni məhsulları dayandırın, dərini çox isti su ilə yumaqdan çəkinin və qıcıqlandırıcılardan uzaq durun.