Endometrioz nədir? Diaqnoz, ağrı və müalicə

Endometrioz nədir?

Endometrioz, uşaqlığın daxili qatına bənzər toxumanın uşaqlıq boşluğundan kənarda yerləşməsi ilə xarakterizə olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu toxuma ən çox yumurtalıqlarda, uşaqlığı əhatə edən toxumalarda, çanaq boşluğunda və bəzən digər nahiyələrdə rast gəlinir. Menstruasiya zamanı bu toxuma da hormonların təsirinə cavab verə bilər və bu, iltihab, ağrı, çapıq toxuması və yapışmalar yarada bilər.

Endometrioz hər insanda fərqli özünü göstərə bilər. Bəzi insanlarda simptomlar yüngül olur, digərlərində isə gündəlik həyatı ciddi şəkildə təsirləndirə bilir. Ağrının gücü həmişə xəstəliyin yayılma dərəcəsini göstərmir.

Ən çox rast gəlinən simptomlar

Endometriozun əlamətləri müxtəlif ola bilər. Ən tipik simptomlar bunlardır:

• aybaşı zamanı və ya aybaşıdan kənar çanaq ağrısı
• çox güclü və ya uzunmüddətli menstruasiya qanaxması
• cinsi əlaqə zamanı ağrı
• sidik ifrazı və ya defekasiya zamanı ağrı, xüsusən aybaşı dövründə
• şişkinlik, həzm narahatlığı və yorğunluq
• hamilə qalmaqda çətinlik

Bu simptomlar başqa xəstəliklərdə də görülə bilər. Buna görə də özünüdiaqnoz əvəzinə həkim qiymətləndirməsi vacibdir.

Diaqnoz necə qoyulur?

Endometriozun diaqnozu tək bir testlə qoyulmur. Həkim adətən əvvəlcə simptomları, aybaşı tarixçəsini, ailə anamnezini və ağrının gündəlik həyata təsirini soruşur. Ginekoloji müayinə zamanı bəzi həssaslıq və ya kütlə hiss oluna bilər, lakin normal müayinə endometriozu istisna etmir.

İstifadə oluna bilən müayinələr

• Ultrasəs müayinəsi: yumurtalıq kistlərini və bəzi digər dəyişiklikləri göstərə bilər.
• Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT): dərin yerləşən ocaqların qiymətləndirilməsində faydalı ola bilər.
• Laparoskopiya: bəzi hallarda diaqnozu təsdiqləmək və eyni zamanda müalicə aparmaq üçün istifadə edilir.

Hər pasiyentə bütün testlər lazım olmur. Həkim yaş, simptomların xarakteri, hamiləlik planları və əvvəlki müalicələri nəzərə alaraq fərdi yanaşma seçir.

Ağrıların idarə olunması

Ağrı nəzarəti endometriozun müalicəsində əsas məqsədlərdən biridir. Yanaşma adətən çoxşaxəli olur və yalnız dərmanlarla məhdudlaşmır.

Dərmanlar

• Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar: ağrını və iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.
• Hormonal müalicələr: menstruasiya dövrünü zəiflədərək və ya dayandıraraq simptomları azaltmağa yönəlir.

Hormonal müalicəyə bir neçə variant daxildir, məsələn, kombinə oral kontraseptivlər, progestinlər və bəzi hallarda digər hormonal yanaşmalar. Hansının uyğun olması simptomlara, yan təsirlərə, yaşa və hamiləlik planına bağlıdır.

Qeyri-dərman yanaşmaları

• isti kompres və ya termal rahatlaşdırma
• müntəzəm, uyğunlaşdırılmış fiziki aktivlik
• yuxu rejiminə diqqət
• stressin azaldılması üsulları
• fizioterapiya və çanaq dibi reabilitasiyası

Bəzi insanlar üçün pəhriz dəyişiklikləri və həyat tərzi düzəlişləri də faydalı ola bilər, lakin bunlar əsas müalicəni əvəz etmir. Hər hansı əlavə metoddan əvvəl həkimlə məsləhətləşmək yaxşıdır.

Müalicə seçimləri

Endometriozun müalicəsi şəxsi vəziyyətə uyğun planlaşdırılır. Məqsəd ağrını azaltmaq, gündəlik funksiyanı yaxşılaşdırmaq və lazım olduqda fertilite planlarını nəzərə almaqdır.

Hormonal müalicə

Hormonal müalicə çox vaxt ilk seçimlərdən biridir. Bu yanaşma endometrioz ocaqlarının hormonal stimulyasiyasını azaldaraq simptomları yüngülləşdirə bilər. Lakin hər kəs üçün uyğun deyil və bəzi yan təsirlər yarada bilər.

Cərrahi müalicə

Ağrı davamlı olduqda, böyük kistlər olduqda və ya fertilite məqsədləri üçün xüsusi vəziyyətlərdə cərrahiyyə düşünülə bilər. Laparoskopik əməliyyat zamanı görünən endometrioz ocaqları çıxarıla və ya yandırıla bilər, yapışmalar aradan qaldırıla bilər. Bununla belə, əməliyyatın sonra təkrarlanma riski ola bilər və bu barədə həkimlə danışmaq vacibdir.

Fertilite ilə bağlı yanaşma

Endometrioz bəzi insanlarda hamilə qalmağı çətinləşdirə bilər. Əgər gələcək hamiləlik planı varsa, müalicə seçimi buna uyğun qurulmalıdır. Bəzən reproduktiv mütəxəssislə birgə planlama daha məqsədəuyğun olur.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda ginekoloqa müraciət etmək vacibdir:

• aybaşı ağrısı gündəlik həyatı pozursa
• qanaxma çox güclü və ya uzunmüddətlidirsə
• cinsi əlaqə zamanı və ya çanaqda davamlı ağrı varsa
• bir il ərzində hamiləlik baş vermirsə və ya yaşa görə daha qısa müddət gözləmək tövsiyə olunubsa
• sidik və ya bağırsaq simptomları aybaşı ilə əlaqəli şəkildə təkrarlanırsa

Qəfil güclü ağrı, huş itirmə, yüksək hərarət və ya qeyri-adi qanaxma varsa, təcili tibbi yardım tələb oluna bilər.

Həkimlə söhbətə necə hazırlaşmalı?

Qəbuldan əvvəl simptomların qeydi faydalı ola bilər. Aybaşı günləri, ağrının şiddəti, qanaxmanın miqdarı, istifadə etdiyiniz dərmanlar və simptomların hansı vəziyyətlərdə artdığını qeyd edin. Bu məlumatlar həkimin daha düzgün plan qurmasına kömək edir.

Endometrioz xroniki olsa da, düzgün yanaşma ilə simptomları idarə etmək mümkündür. Erkən qiymətləndirmə və fərdi müalicə planı həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

FAQ

Endometrioz həmişə sonsuzluq deməkdir?

Xeyr. Endometrioz bəzi insanlarda hamilə qalmağı çətinləşdirə bilər, amma bu, hər kəsdə sonsuzluq yaradır demək deyil. Fərdi qiymətləndirmə vacibdir.

Endometrioz ultrasəsdə mütləq görünürmü?

Yox. Ultrasəs bəzi kistləri və dəyişiklikləri göstərə bilər, amma hər endometrioz ocağı görünməyə bilər. Lazım olduqda başqa müayinələr də istifadə olunur.

Ağrını yalnız ağrıkəsicilərlə idarə etmək olar?

Bəzən ağrıkəsicilər kifayət edə bilər, amma çox insanda hormonal və qeyri-dərman yanaşmalar da lazım olur. Müalicə fərdi seçilməlidir.

Cərrahiyyə endometriozu tam sağaldırmı?

Cərrahiyyə simptomları azalda bilər və ocaqları çıxara bilər, lakin xəstəliyin yenidən yaranma riski ola bilər. Buna görə uzunmüddətli plan önəmlidir.

Endometriozdan şübhələnirəmsə nə etməliyəm?

Ginekoloqa müraciət edin və simptomlarınızı dəqiq şəkildə təsvir edin. Ağrı gündəliyi aparmaq diaqnoz prosesini asanlaşdıra bilər.