Endometriozun əlamətləri və diaqnozu: testlər nədir?

Endometrioz, uşaqlığın daxili qişasına bənzər toxumanın uşaqlıqdan kənarda yerləşməsi ilə bağlı xroniki bir vəziyyətdir. Bu toxuma hormonal dəyişikliklərə cavab verə bilər və ağrı, iltihab, yapışıqlıqlar və bəzən sonsuzluqla nəticələnə bilər. Əlamətlər insandan insana çox fərqli ola bildiyi üçün endometriozun diaqnozu bəzən vaxt aparır.

Endometriozun ən çox rast gəlinən əlamətləri

Endometriozun əlamətləri yalnız güclü aybaşı ağrısı ilə məhdudlaşmır. Bəzi insanlarda şikayətlər yüngül olur, bəzilərində isə gündəlik həyatı ciddi şəkildə pozur.

• Aybaşı zamanı və ya aybaşıdan əvvəl güclü ağrı
• Çanaq nahiyəsində xroniki ağrı
• Cinsi əlaqə zamanı ağrı
• Aybaşı qanamasının çox və ya uzun sürməsi
• Defekasiya və ya sidiyə getmə zamanı ağrı, xüsusən aybaşı dövründə
• Şişkinlik, həzm pozğunluğu, ürəkbulanma
• Hamilə qalmaqda çətinlik
• Bel, qasıq və ayaqlara yayılan ağrı
• Yorğunluq və ümumi zəiflik

Vacib məqam odur ki, ağrının gücü endometriozun yayılma dərəcəsi ilə həmişə uyğun gəlmir. Yəni az yayılmış endometrioz daha çox ağrı verə, daha geniş sahəli dəyişikliklər isə nisbətən az şikayət yarada bilər.

Həkim nəyi soruşur və niyə bu vacibdir?

Endometriozun diaqnozu adətən ətraflı söhbətlə başlayır. Həkim simptomların nə vaxt başladığını, hansı günlərdə artdığını, aybaşı ilə əlaqəsini və ağrının gündəlik həyata təsirini soruşur. Ailə tarixçəsi, sonsuzluq müalicələri, əvvəlki əməliyyatlar və digər ginekoloji problemlər də qiymətləndirilir.

Şikayətlərin təfərrüatlı təsviri diaqnoz üçün çox önəmlidir. Məsələn, yalnız aybaşı zamanı deyil, aybaşıdan kənar dövrlərdə də ağrı varsa, bu, həkimə əlavə ipucu verə bilər.

Endometrioz üçün hansı testlər aparılır?

1. Ginekoloji müayinə

Həkim çanaq müayinəsi ilə ağrı, həssaslıq, yumurtalıq kisti və ya yapışıqlıq ehtimalını dəyərləndirə bilər. Lakin müayinə normal çıxsa belə, endometrioz tam istisna olunmur.

2. Ultrasəs müayinəsi

Transvaginal və ya abdominal ultrasəs endometriozun bəzi formalarını, xüsusilə yumurtalıq endometriomalarını aşkar etməyə kömək edə bilər. Bununla belə, ultrasəs daha xırda və səthi ocaqları hər zaman göstərmir. Buna görə normal nəticə xəstəliyin olmadığını qəti sübut etmir.

3. MRT müayinəsi

Maqnit-rezonans tomoqrafiya dərin yerləşən endometrioz şübhəsi olduqda və ya əməliyyat planlanarkən faydalı ola bilər. MRT orqanlar arasındakı əlaqəni daha dəqiq göstərərək həkimin müalicə planlamasına kömək edə bilər.

4. Qan analizləri

Endometriozu təkbaşına təsdiqləyən spesifik qan analizi yoxdur. Bəzən başqa səbəbləri istisna etmək üçün qan testləri aparılır. Məsələn, qanazlığı, iltihab əlamətləri və ya digər xəstəliklər qiymətləndirilə bilər.

5. Laparoskopiya

Laparoskopiya endometriozun diaqnozunda ən dəqiq üsullardan biri hesab olunur. Bu prosedur zamanı qarın boşluğuna kiçik kəsiklə kamera daxil edilir və şübhəli toxumalar birbaşa görülə bilər. Lazım gələrsə, toxuma nümunəsi götürülərək histoloji müayinə aparılır. Hər halda, laparoskopiya hamıya lazım olmur; qərarı simptomlar, görüntüləmə nəticələri və müalicə məqsədi müəyyən edir.

Diaqnoz niyə bəzən gecikir?

Endometriozun simptomları başqa vəziyyətlərlə qarışa bilər. Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, sidik yolu problemləri, çanaq əzələ ağrısı, yumurtalıq kistləri və digər ginekoloji xəstəliklər oxşar şikayətlər yarada bilər. Bundan əlavə, ağrının “normal aybaşı ağrısı” kimi qəbul edilməsi də diaqnozu gecikdirə bilər.

Əgər ağrı güclü, təkrarlayıcıdırsa və ya ağrıkəsicilər, istilik tətbiqi və ya adi tədbirlərlə nəzarət altına alınmırsa, bunu həkimlə mütləq bölüşmək lazımdır.

Həkimə nə zaman müraciət etməlisiniz?

• Aybaşı ağrısı hər ay getdikcə güclənirsə
• Çanaq ağrısı gündəlik fəaliyyətə mane olursa
• Cinsi əlaqə zamanı ağrı yaranırsa
• Hamilə qalmaqda çətinlik varsa
• Aybaşı ilə əlaqəli defekasiya və ya sidik ifrazı ağrısı varsa
• Aybaşı qanaması çox və ya uzun sürürsə

Bu əlamətlər endometriozu göstərə bilər, amma dəqiq səbəbi yalnız həkim qiymətləndirə bilər.

Diaqnozdan sonra nə gözlənilir?

Endometrioz təsdiqləndikdə müalicə fərdi planlanır. Seçimlər ağrının idarə olunması, hormonal müalicə, bəzən cərrahi yanaşma və məhsuldarlıq planlarına əsaslana bilər. Həkim müalicəni simptomların ağırlığına, yaşa, gələcək hamiləlik planına və görüntüləmə nəticələrinə uyğun seçir.

Ən vacibi, özünüzdə bu əlamətləri müşahidə etdikdə onları “adi aybaşı ağrısı” kimi görməməkdir. Vaxtında müayinə həm düzgün diaqnoz, həm də daha uyğun müalicə planı üçün önəmlidir.

Nəticə

Endometriozun diaqnozu şikayətlərin diqqətlə dinlənməsi, ginekoloji baxış və lazım gəldikdə ultrasəs, MRT və laparoskopiyanın birlikdə qiymətləndirilməsi ilə qoyulur. Tək bir test çox vaxt kifayət etmir. Əlamətləriniz davamlı və ya güclüdürsə, ginekoloqa müraciət etmək ən doğru addımdır.

FAQ

Endometrioz hansı əsas əlamətlərlə özünü göstərir?

Ən tipik əlamətlər aybaşı zamanı güclü ağrı, xroniki çanaq ağrısı, cinsi əlaqə zamanı ağrı, çox və ya uzun aybaşı qanaması və sonsuzluqdur.

Endometriozu ultrasəs göstərir mi?

Ultrasəs bəzi hallarda, xüsusən yumurtalıq endometriomasını göstərə bilər. Amma səthi və kiçik ocaqlar görünməyə bilər, ona görə normal ultrasəs endometriozu tam istisna etmir.

Endometrioz üçün qan analizi varmı?

Endometriozu təkbaşına təsdiqləyən xüsusi qan analizi yoxdur. Qan testləri daha çox digər səbəbləri istisna etmək üçün istifadə olunur.

Laparoskopiya mütləq lazımdır?

Hər pasiyentə lazım olmur. Laparoskopiya şübhə güclü olduqda, görüntüləmə yetərli olmadıqda və ya həm diaqnoz, həm də müalicə məqsədilə planlana bilər.

Hansı halda həkimə tez müraciət etməliyəm?

Ağrı hər ay artırsa, gündəlik həyatı pozursa, hamilə qalmaqda çətinlik varsa və ya aybaşı ilə bağlı sidik/defekasiya ağrısı yaranırsa, ginekoloqa müraciət edin.