Fizioterapiya və reabilitasiya nədir? Nə zaman lazımdır?

Fizioterapiya və reabilitasiya nədir?

Fizioterapiya insanın hərəkət qabiliyyətini, əzələ gücünü, çevikliyini, tarazlığını və ağrının idarəsini yaxşılaşdırmağa yönələn müalicə yanaşmasıdır. Bu sahədə məşqlər, əl terapiyası, duruşun korreksiyası, nəfəs məşqləri və bəzən fizioterapevtik cihazlardan istifadə edilə bilər.

Reabilitasiya isə yalnız bir müalicə metodu deyil, zədə, əməliyyat, xəstəlik və ya funksional məhdudiyyətdən sonra insanın mümkün qədər müstəqil və təhlükəsiz şəkildə gündəlik həyatına dönməsini hədəfləyən geniş bərpa prosesidir. Reabilitasiya komanda işi ola bilər və burada həkim, fizioterapevt, reabilitoloq, ergoterapevt və lazım olduqda digər mütəxəssislər iştirak edir.

Bu yanaşmaların əsas məqsədi nədir?

Fizioterapiya və reabilitasiyanın məqsədi təkcə ağrını azaltmaq deyil. Əsas hədəf funksiyanın bərpası, hərəkətin təhlükəsizləşdirilməsi və gələcəkdə problem riskinin azalmasıdır. Bura aşağıdakılar daxildir:

• ağrının və sərtliyin azalması
• oynaq hərəkətinin yaxşılaşdırılması
• əzələ gücünün və dözümlülüyün artırılması
• tarazlıq və koordinasiyanın inkişafı
• gündəlik fəaliyyətə qayıdışın asanlaşdırılması
• yenidən zədələnmə riskinin azaldılması

Hansı hallarda fizioterapiya lazımdır?

Fizioterapiya çox müxtəlif vəziyyətlərdə faydalı ola bilər. Xüsusilə aşağıdakı hallarda həkim və ya mütəxəssis tərəfindən tövsiyə edilə bilər:

1. Bel, boyun və oynaq ağrıları

Uzun müddətli oturaq iş, yanlış duruş, əzələ gərginliyi və ya degenerativ dəyişikliklər bel və boyun ağrılarına səbəb ola bilər. Diz, çiyin, omba və bilək ağrılarında da fizioterapiya hərəkət və funksiyanı yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

2. Zədələr və travmalar

Düşmə, burxulma, əzələ dartılması, bağ zədələri və idman travmalarından sonra düzgün planlanmış fizioterapiya sağalma prosesini dəstəkləyir. Burada məqsəd yalnız ağrını azaltmaq deyil, həm də həmin nahiyənin gücünü və sabitliyini bərpa etməkdir.

3. Əməliyyatdan sonra bərpa

Ortopedik, nevroloji və digər əməliyyatlardan sonra fizioterapiya hərəkətliliyin geri qazanılmasına kömək edə bilər. Məsələn, oynaq əməliyyatlarından sonra düzgün məşqlər sərtliyin azalmasına və funksiyanın tədricən bərpasına dəstək verir.

4. İnsultdan və digər nevroloji xəstəliklərdən sonra

İnsult, Parkinson xəstəliyi, dağınıq skleroz və digər nevroloji vəziyyətlərdə hərəkət, tarazlıq, danışıq və gündəlik bacarıqlar təsirlənə bilər. Reabilitasiya bu hallarda müstəqilliyi artırmağa və uyğunlaşmanı dəstəkləməyə kömək edir.

5. Tənəffüs problemləri

Bəzi xəstələrdə nəfəs məşqləri və tənəffüs fizioterapiyası faydalı ola bilər. Bu, xüsusən ağciyər xəstəlikləri, uzunmüddətli yataq rejimi və ya əməliyyatdan sonra nəfəs funksiyasının dəstəklənməsi üçün istifadə edilə bilər.

6. Uşaqlarda inkişaf və duruş problemləri

Uşaqlarda duruş pozuntuları, hərəkət inkişafında ləngimə və bəzi ortopedik problemlər zamanı fizioterapiya uyğun məşq proqramı ilə dəstək verə bilər. Uşaqlarda yanaşma yaşa və problemə uyğun fərdiləşdirilir.

Reabilitasiya kimlər üçün vacibdir?

Reabilitasiya aşağıdakı şəxslər üçün xüsusilə önəmli ola bilər:

• əməliyyatdan yeni çıxmış pasiyentlər
• uzun müddət hərəkətsiz qalmış insanlar
• idman zədəsi alanlar
• uzunmüddətli ağrısı olanlar
• neyroloji xəstəlikdən sonra funksiyası azalmış pasiyentlər
• gündəlik işlərini çətinliklə görən yaşlı şəxslər

Reabilitasiya insanın həyat keyfiyyətinə, özünəxidmətinə və təhlükəsiz hərəkətinə yönəldiyi üçün yalnız ağır hallarda deyil, funksional məhdudiyyət yaradan bir çox vəziyyətdə dəyərli ola bilər.

Fizioterapiya seansı necə keçir?

İlk görüşdə mütəxəssis şikayətləri, tibbi tarixi və gündəlik fəaliyyət səviyyəsini öyrənir. Lazım olduqda hərəkət, güc, ağrı və balans qiymətləndirilir. Daha sonra fərdi plan hazırlanır.

Plan adətən aşağıdakılardan ibarət ola bilər:

• müalicəvi məşqlər
• gərmə və gücləndirmə hərəkətləri
• duruş və hərəkət təlimi
• əl ilə terapiya
• ev tapşırıqları və özünə qulluq tövsiyələri

Proqramın müddəti və tezliyi problemi, yaşa, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və müalicə məqsədinə görə dəyişir.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə və ya fizioterapevtə müraciət etmək faydalıdır:

• ağrı bir neçə gün və ya həftə davam edirsə
• hərəkət məhdudiyyəti artırsa
• zədədən sonra şişlik, zəiflik və ya qeyri-sabitlik varsa
• yerimə, oturub-durma və ya pilləkən qalxma çətinləşibsə
• əl və ya ayaqda keyimə, gücsüzlük hiss olunursa
• əməliyyatdan sonra gözlənildiyi kimi bərpa getmirsə

Birdən başlayan şiddətli ağrı, travma sonrası ciddi deformasiya, nəfəs darlığı, sinədə ağrı, huş itməsi və ya sürətlə pisləşən nevroloji əlamətlər varsa, təcili tibbi yardım lazımdır.

Fizioterapiyanın üstünlükləri nələrdir?

Fizioterapiya düzgün seçildikdə dərmansız və ya əlavə müalicə kimi faydalı ola bilər. O, pasiyentin öz bədənini daha yaxşı anlamasına, hərəkətdən qorxunun azalmasına və gündəlik fəaliyyətə daha təhlükəsiz qayıdışına dəstək verir. Bəzən məqsəd tam sağalma deyil, ağrısız və daha funksional həyat sürmək olur.

Unutmaq olmaz ki, hər bir pasiyent fərqlidir. Eyni diaqnoz müxtəlif insanlarda fərqli yanaşma tələb edə bilər. Buna görə müalicə planı yalnız mütəxəssis qiymətləndirməsindən sonra müəyyən edilməlidir.

Nəticə

Fizioterapiya və reabilitasiya zədə, əməliyyat, ağrı və ya xəstəlikdən sonra funksiyanın bərpası üçün vacib yanaşmalardır. Onlar hərəkəti yaxşılaşdırmağa, ağrını azaltmağa və gündəlik həyata daha təhlükəsiz qayıtmağa kömək edə bilər. Uyğun vaxtda başlanmış fərdi plan çox önəmlidir.

FAQ

Fizioterapiya ağrını dərhal aradan qaldırırmı?

Hər pasiyentdə nəticə eyni olmur. Bəzi hallarda ağrı qısa müddətdə azala bilər, amma əsas məqsəd səbəbi hədəfləyən və funksiyanı yaxşılaşdıran mərhələli bərpadır.

Reabilitasiya əməliyyatdan sonra nə üçün vacibdir?

Əməliyyatdan sonra hərəkətliliyin, gücün və təhlükəsiz funksiyanın tədricən bərpasına kömək edir. Sərtlik və zəiflik riskini azaltmağa da dəstək ola bilər.

Fizioterapiyaya müraciət etmək üçün həkim göndərişi lazımdırmı?

Bu, ölkədən və klinikanın qaydalarından asılı ola bilər. Bəzi hallarda əvvəlcə həkim müayinəsi, sonra fizioterapiya planı tövsiyə edilir.

Evdə edilən məşqlər kifayət edirmi?

Bəzi yüngül hallarda ev məşqləri də faydalı ola bilər, amma düzgün diaqnoz və fərdi plan olmadan hərəkətlər bəzən uyğun olmaya bilər. Mütəxəssis məsləhəti vacibdir.