Gamma Knife müalicəsi: beyin şişlərində nə vaxt tətbiq olunur?

Gamma Knife müalicəsi beynin müəyyən sahələrini çox yüksək dəqiqliklə hədəfləyən, açıq cərrahiyyə olmadan aparılan şüa müalicəsidir. Adında “knife” sözü olsa da, bu, kəsici alət deyil; çoxsaylı şüa dəstələrini eyni nöqtədə toplamaqla işləyən bir radiocərrahiyyə üsuludur.

Bu metod xüsusilə beynin dərin və ya həssas bölgələrində yerləşən, əməliyyatla çıxarılması çətin olan bəzi şişlərdə istifadə oluna bilər. Müalicə planı hər xəstə üçün fərdi hazırlanır və məqsəd şişin böyüməsini dayandırmaq, kiçiltmək və ya simptomları azaltmaq ola bilər.

Gamma Knife müalicəsi necə işləyir?

Gamma Knife sistemində müxtəlif istiqamətlərdən gələn şüalar eyni hədəf nöqtəsində birləşdirilir. Tək-tək şüaların təsiri ətraf toxumalar üçün az olur, lakin fokus nöqtəsində toplanan enerji şiş hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb olur. Bu yanaşma sağlam beyin toxumasını mümkün qədər qorumağa kömək edir.

Müalicə adətən bir seansda və ya seçilmiş hallarda bir neçə seansda həyata keçirilir. Prosedur zamanı xəstə xüsusi immobilizasiya sistemləri ilə sabit saxlanılır ki, şüalar çox dəqiq yönləndirilsin. Planlaşdırma üçün MRT və bəzən KT müayinələrindən istifadə olunur.

Hansı beyin şişlərində tətbiq olunur?

Gamma Knife müalicəsi bütün beyin şişləri üçün uyğun deyil. Ən çox aşağıdakı hallarda düşünülür:

• Kiçik və ya orta ölçülü beyindaxili və ya beyin qişası mənşəli şişlər
• Beyin qişası şişləri, xüsusilə meningiomalar
• İşitmə siniri ətrafında yerləşən şvanomalar, o cümlədən vestibulyar şvanoma
• Bəzi hipofiz adenoması növləri
• Beyinə yayılmış az sayda metastatik şişlər
• Cərrahiyyədən sonra qalan və ya təkrarlayan bəzi lezyonlar

Gamma Knife, adətən, dəqiq sərhədləri olan və hədəflənməsi mümkün lezyonlarda daha uyğun olur. Şiş çox böyükdürsə, beyin daxilində geniş yayılıbsa və ya ciddi təzyiq yaradırsa, başqa müalicə üsulları daha uyğun seçilə bilər.

Kimlər üçün daha uyğundur?

Bu müalicə xüsusən açıq əməliyyatın riski yüksək olduqda və ya şişin yerləşdiyi yer əməliyyatı çətinləşdirdikdə dəyərləndirilir. Yaş, ümumi vəziyyət, əvvəlki müalicələr, şişin ölçüsü və sayı seçimdə mühüm rol oynayır.

Bəzi xəstələrdə Gamma Knife əsas müalicə ola bilər, bəzilərində isə cərrahiyyə, dərman və ya klassik radioterapiya ilə birlikdə planlaşdırılır. Hər zaman qərar nevroloq, neyrocərrah, radiasiya onkoloqu və görüntüləmə mütəxəssisinin birlikdə qiymətləndirməsi ilə verilir.

Müalicə prosesi necə olur?

Proses adətən bir neçə mərhələdən ibarətdir. Əvvəlcə həkimlər görüntüləmələri araşdırır, şişin ölçüsünü və yerləşməsini qiymətləndirir. Daha sonra şüa dozası və hədəf sahəsi planlaşdırılır.

Müalicə günündə başın sabitliyini təmin etmək üçün xüsusi çərçivə və ya maska istifadə oluna bilər. Prosedur zamanı xəstə adətən oyaq qalır, ağrı hiss etməməsi üçün isə rahatlıq təmin edilir. Sessiya bitdikdən sonra bir çox xəstə həmin gün evə gedə bilir, lakin bu, fərdi vəziyyətdən asılıdır.

Üstünlükləri nələrdir?

• Açıq cərrahiyyə tələb etmədən aparıla bilər
• Sağlam toxumalara təsiri məhdudlaşdırmağa kömək edir
• Beynin dərin və çətin yerləşimli sahələrinə yönləndirilə bilər
• Seçilmiş hallarda bərpa dövrü daha qısa ola bilər
• Bəzi şişlərdə böyümə nəzarətinə yardım edə bilər

Lakin hər metod kimi Gamma Knife-ın da məhdudiyyətləri var. O, dərhal bütün şişləri yox etmir və hər xəstə üçün uyğun deyil. Bəzi hallarda təsir nəticəsi həftələr və ya aylar ərzində qiymətləndirilir.

Mümkün yan təsirlər və risklər

Yan təsirlər şüa verilən sahədən, dozanın miqdarından və şişin yerləşməsindən asılı olur. Müvəqqəti baş ağrısı, yorğunluq, müalicə sahəsində narahatlıq və ya yüngül şişkinlik yarana bilər. Daha nadir hallarda beyin toxumasında ödem, nevroloji simptomlar və ya əlavə dərman ehtiyacı ola bilər.

Hər hansı yeni güclü baş ağrısı, görmədə dəyişiklik, tutma, keyimə, zəiflik və ya nitqdə pozulma yaranarsa, təcili şəkildə həkimlə əlaqə saxlamaq lazımdır.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Əgər sizdə beyin şişi diaqnozu qoyulubsa, Gamma Knife seçim olub-olmadığını yalnız mütəxəssis komandası müəyyən edə bilər. MRT nəticələri, əvvəlki əməliyyat və müalicələr, şikayətlər və ümumi sağlamlıq vəziyyəti birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Bu müalicə haqqında qərar verməzdən əvvəl həkiminizdən məqsədin nə olduğunu, alternativləri, gözlənilən faydanı və mümkün riskləri soruşun. Dəqiq məlumatlı qərar ən doğru yanaşmadır.

Yekun

Gamma Knife müalicəsi, uyğun seçilmiş beyin şişlərində yüksək dəqiqlikli və qeyri-invaziv şüa cərrahiyyəsi variantıdır. Ən çox meningioma, vestibulyar şvanoma, bəzi hipofiz adenoması və az sayda beyin metastazlarında nəzərdən keçirilir. Uyğunluq isə şişin növü, ölçüsü və yerləşməsinə əsasən fərdi qiymətləndirilir.

FAQ

Gamma Knife əməliyyat sayılırmı?

Xeyr. Bu, açıq kəsik olmadan aparılan stereotaktik radiocərrahiyyə üsuludur.

Gamma Knife bütün beyin şişlərinə uyğundurmu?

Xeyr. Daha çox kiçik və dəqiq hədəflənə bilən şişlərdə istifadə olunur; böyük və yayılmış şişlərdə başqa üsullar seçilə bilər.

Müalicə zamanı ağrı olurmu?

Adətən ciddi ağrı olmur. Başın sabitləşdirilməsi üçün istifadə edilən sistemlər narahatlıq verə bilər, amma prosedur çox vaxt yaxşı tolere olunur.

Nəticə nə vaxt bilinir?

Şişin cavabı dərhal görünməyə bilər. Təsir həftələr və ya aylar ərzində görüntüləmə ilə qiymətləndirilir.

Gamma Knife-dan sonra normal həyata qayıtmaq mümkündürmü?

Bir çox xəstə qısa müddətdə gündəlik fəaliyyətinə dönə bilər, amma bu, fərdi vəziyyət və həkim tövsiyəsindən asılıdır.