Helikobakter Pilori Testi və Müalicəsi: Nə Vaxt Lazımdır?

Helikobakter pilori (H. pylori) mədədə yaşaya bilən və bəzi insanlarda qastrit, mədə və onikibarmaq bağırsaq xorasına səbəb ola bilən bakteriyadır. Bir çox insanda bu mikrob heç bir əlamət yaratmaya bilər. Buna görə də test və müalicə qərarı hər zaman simptomlara, risk faktorlarına və həkim qiymətləndirməsinə əsaslanmalıdır.

Helikobakter pilori nədir?

Helikobakter pilori mədə selikli qişasına təsir edən infeksiyadır. O, mədənin müdafiə qatını zəiflədə və turşunun selikli qişaya zərər verməsini asanlaşdıra bilər. Nəticədə yanma, ağrı, köp, diskomfort və bəzi hallarda xora inkişaf edə bilər.

Bu bakteriya insandan-insana, çox vaxt yaxın məişət təması və çirklənmiş qida və ya su vasitəsilə keçə bilər. Gigiyena qaydalarına riayət etmək yoluxma riskini azaltmağa kömək edir, amma tam qorunma təmin etmir.

Test nə vaxt lazımdır?

H. pylori testi hər mədə narahatlığında tələb olunmur. Əlamətlər uzun çəkirsə, təkrarlanırsa və ya həkim xora ehtimalını düşünürsə, test daha məqsədəuyğun olur.

Test üçün ən çox rast gəlinən səbəblər

• uzunmüddətli və ya təkrarlanan mədə ağrısı
• mədədə yanma, turşu hissi və köp
• ürəkbulanma, erkən doyma, iştahasızlıq
• mədə və ya onikibarmaq bağırsaq xorasına şübhə
• keçmişdə xora diaqnozu və ya müalicəsi
• həkimin izah olunmayan dəmir çatışmazlığı və ya B12 çatışmazlığı kimi hallarda araşdırma istəməsi

Bəzən həkim aşağıdakı hallarda da test istəyə bilər: ailədə xora və ya mədə xərçəngi tarixi, müəyyən dərmanların uzunmüddətli qəbulu fonunda mədə şikayətləri, ya da əvvəlki müalicədən sonra bakteriyanın qalıb-qalmadığını yoxlamaq.

Hansı testlərdən istifadə olunur?

Helikobakter pilorini aşkar etmək üçün bir neçə üsul mövcuddur. Hansının seçiləcəyi şikayətlərə, yaşa və klinik vəziyyətə görə dəyişir.

Ən çox istifadə edilən testlər

• Nəfəs testi: aktiv infeksiyanı aşkar etmək üçün geniş istifadə olunur.
• Nəcis antigen testi: infeksiyanın olub-olmadığını göstərə bilər və müalicədən sonra nəzarət üçün də yararlıdır.
• Qan analizi: keçmişdə və ya hazırda təmas ola bilər, amma aktiv infeksiyanı hər zaman dəqiq göstərmir.
• Endoskopiya və biopsiya: xora, qanaxma və ya başqa ciddi əlamətlər olduqda həkim mədə daxili baxış və toxuma nümunəsi götürə bilər.

Qeyd etmək vacibdir ki, bəzi dərmanlar test nəticəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə testdən əvvəl həkiminiz hansı dərmanları nə vaxt dayandırmalı olduğunuzu izah etməlidir.

Müalicə nə vaxt lazımdır?

Helikobakter pilori müsbət çıxarsa, xüsusilə xora, xora keçmişi və ya nəzərəçarpan mədə şikayətləri varsa, müalicə adətən tövsiyə olunur. Müalicənin məqsədi bakteriyanı aradan qaldırmaq, şikayətləri azaltmaq və fəsad riskini azaltmaqdır.

Hamıda eyni müalicə planı olmur. Həkim yaş, allergiyalar, əvvəlki antibiotik istifadəsi, bölgədə antibiotikə davamlılıq ehtimalı və yanaşı xəstəlikləri nəzərə alır.

Müalicə necə aparılır?

Müalicə çox vaxt bir neçə dərmanın birlikdə istifadəsindən ibarət olur. Ənənəvi olaraq mədə turşusunu azaldan dərmanla yanaşı bir və ya bir neçə antibiotik təyin edilir. Bəzən həkim əlavə qoruyucu dərmanlar da verə bilər.

Müalicə zamanı diqqət etməli məqamlar

• Dərmanları həkimin yazdığı qaydada və müddətdə qəbul edin.
• Dozanı özbaşına azaltmayın və erkən dayandırmayın.
• Yan təsirlər olarsa həkimə məlumat verin.
• Antibiotikləri başqa bir şəxsin dərmanı ilə əvəz etməyin.

Müalicənin uğuru dərmanlara düzgün əməl etməkdən çox asılıdır. Özbaşına istifadənin dayandırılması bakteriyanın qalmasına və gələcəkdə daha çətin müalicəyə səbəb ola bilər.

Müalicədən sonra nəzarət niyə vacibdir?

İnfeksiyanın həqiqətən təmizləndiyini yoxlamaq üçün həkim müalicədən müəyyən müddət sonra yenidən test istəyir. Bu, xüsusilə xora keçmişi olanlarda, simptomları davam edənlərdə və risk qruplarında vacibdir.

Əlamətlər azalsa belə, müalicə sonrası yoxlama lazım ola bilər. Çünki şikayətlərin keçməsi bakteriyanın tam aradan qalxdığı anlamına gəlmir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli?

Bəzi əlamətlər daha ciddi vəziyyətə işarə edə bilər və gecikmədən qiymətləndirilməlidir.

• qara rəngli nəcis
• qan qusma və ya “qəhvə çöküntüsü” kimi qusma
• güclü və qəfil qarın ağrısı
• izah olunmayan arıqlama
• udma çətinliyi
• davamlı qusma və ya susuzlaşma əlamətləri

Gündəlik həyatda nə kömək edə bilər?

Müalicəni əvəz etməsə də, bəzi vərdişlər mədə şikayətlərini azalda bilər. Qida ilə bağlı fərdi həssaslıqlar müxtəlifdir, ona görə də özünüzdə əlamət yaradan məhsulları izləmək faydalıdır. Siqaretdən uzaq durmaq, spirt qəbulunu məhdudlaşdırmaq və qeyri-steroid ağrıkəsiciləri həkim məsləhəti olmadan tez-tez istifadə etməmək də vacibdir.

Yüngül, balanslı qidalanma və müntəzəm həkim nəzarəti mədə sağlamlığını qorumağa kömək edir. Əgər sizdə uzun sürən mədə narahatlığı varsa, bunu “sadə qastrit” kimi qəbul edib uzatmayın; düzgün test vaxtında diaqnoz qoyulmasına kömək edir.

Nəticə

Helikobakter pilori testi, adətən, davamlı mədə şikayətləri, xora şübhəsi və ya müəyyən risk hallarında lazımdır. Müalicə isə həkim nəzarəti ilə aparılmalı və sonradan nəzarət testi ilə qiymətləndirilməlidir. Əgər mədə ağrısı, yanma və ya həzm problemi davam edirsə, ailə həkimi və ya qastroenteroloqla məsləhətləşin.

FAQ

Helikobakter pilori testi acqarına olmalıdırmı?

Bəzi testlərdə acqarına qalmaq və ya müəyyən dərmanları əvvəlcədən dayandırmaq lazım ola bilər. Dəqiq qaydanı həkiminiz və ya laboratoriya sizə bildirəcək.

Mənim şikayətim yoxdur, test verməliyəm?

Şikayət yoxdursa, test hər zaman lazım olmur. Lakin xora keçmişi, ailə tarixi və ya digər risk faktorları varsa, həkim bunu tövsiyə edə bilər.

Müalicədən sonra yenidən test lazımdır?

Çox vaxt bəli. Xüsusilə xora keçmişi və ya davam edən şikayətlər olduqda bakteriyanın tam təmizləndiyini yoxlamaq vacibdir.

Helikobakter pilori öz-özünə keçə bilərmi?

Bəzən simptomlar azalır, amma infeksiya tam aradan qalxmır. Düzgün müalicə üçün həkim qiymətləndirməsi lazımdır.

Müalicə zamanı pəhriz vacibdirmi?

Xüsusi sərt pəhriz hər kəs üçün lazım deyil, amma mədəni qıcıqlandıran qidaları azaltmaq və həkim tövsiyələrinə əməl etmək faydalı ola bilər.