İBS və iltihabi bağırsaq xəstəlikləri necə fərqlənir?

İBS və iltihabi bağırsaq xəstəlikləri nədir?

İrritabl bağırsaq sindromu (İBS) və iltihabi bağırsaq xəstəlikləri (IBD) çox vaxt oxşar şikayətlər yaratdığı üçün qarışdırılır. Hər ikisində qarın ağrısı, ishal, köp və defekasiya vərdişlərində dəyişiklik ola bilər. Lakin bu iki vəziyyətin səbəbi, bağırsaqda yaratdığı dəyişiklik və müalicə yanaşması fərqlidir.

İBS funksional pozğunluq hesab olunur. Yəni bağırsağın quruluşunda zədə olmadan, bağırsaq-hərəkət sistemi və həssaslıqla bağlı simptomlar yaranır. IBD isə iltihabi bir xəstəlik qrupudur və bağırsaq divarında real iltihab törədir. Bu qrupun ən tanınmış iki xəstəliyi Kron xəstəliyi və ülserativ kolitdir.

Əsas fərq nədir?

İBS ilə IBD arasındakı əsas fərq odur ki, İBS-də bağırsaq toxumasında davamlı iltihab, yara və ya zədə olmur, IBD-də isə bağırsağın selikli qişasında iltihab görünür. Buna görə də IBD daha ciddi ağırlaşmalara, məsələn, qanaxma, anemiya, arıqlama və bağırsaq daralmasına səbəb ola bilər.

İBS adətən həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə poza bilər, amma bağırsaqda qalıcı zədələnmə yaratmır. Buna görə də düzgün diaqnoz çox önəmlidir: oxşar simptomlar fərqli yanaşma tələb edir.

Şikayətlər necə ayırd edilir?

Həkim ilk növbədə simptomların xarakterini soruşur. Bəzi əlamətlər İBS-də daha çox rast gəlinir, bəziləri isə IBD üçün xəbərdaredici ola bilər.

İBS-də daha çox görülən xüsusiyyətlər

• Qarın ağrısının defekasiyadan sonra azalması
• Köp və qarında gərginlik hissi
• İshal, qəbizlik və ya bunların növbələşməsi
• Simptomların stress və qidalanma ilə artması
• Gecə yuxudan oyadan bağırsaq şikayətlərinin olmaması və ya az olması

IBD üçün daha çox xəbərdarlıq edən əlamətlər

• Nəcisdə qan və ya selik
• Uzunmüddətli ishal
• Qızdırma
• Arıqlama
• Yorğunluq və anemiya əlamətləri
• Gecə ishalı
• Anal nahiyədə ağrı, axıntı və ya fistula

Bu əlamətlər mütləq IBD demək deyil, amma əlavə araşdırma tələb edir.

Hansı müayinələr fərqi müəyyən etməyə kömək edir?

Diaqnoz yalnız simptomlara əsaslanmır. Həkim fərqi müəyyən etmək üçün bir neçə mərhələli qiymətləndirmə aparır.

1. Tibbi tarix və fiziki müayinə

Həkim şikayətlərin nə vaxt başladığını, nəyin artırıb-azaltdığını, ailədə IBD olub-olmadığını və istifadə olunan dərmanları soruşur. Fiziki müayinə zamanı qarında həssaslıq, çəki itkisi və ya qanazlığı əlamətləri qiymətləndirilir.

2. Qan analizləri

Qan analizləri orqanizmdə iltihab, anemiya və qidalanma çatışmazlığı barədə məlumat verə bilər. İltihab göstəriciləri yüksəlmişdirsə, bu, IBD ehtimalını artırır. Lakin tək qan analizi ilə dəqiq diaqnoz qoyulmur.

3. Nəcis testləri

Nəcis analizləri infeksiyanı istisna etmək və bağırsaqda iltihab olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Fekal kalprotektin kimi testlər bağırsaq iltihabını göstərməyə kömək edə bilər. İBS-də bu göstərici çox vaxt normal olur, IBD-də isə arta bilər.

4. Kolonoskopiya və biopsiya

Əgər IBD şübhəsi varsa, kolonoskopiya ən vacib müayinələrdən biridir. Bu prosedur zamanı bağırsağın daxili səthi birbaşa görünür və lazım olduqda biopsiya götürülür. Biopsiya mikroskop altında iltihabın tipini və dərəcəsini göstərir.

İBS-də kolonoskopiya çox vaxt normal görünür, çünki problem struktur iltihabda deyil. Buna görə də kolonoskopiya xüsusilə xəbərdaredici əlamətlər olduqda və ya digər səbəblər istisna edilmədikdə aparılır.

Həkim nə zaman IBD-dən şübhələnir?

Aşağıdakı hallarda daha geniş müayinə lazım ola bilər:

• Simptomlar yeni başlayıb və sürətlə pisləşirsə
• Nəcisdə qan varsa
• Aydın səbəb olmadan arıqlama baş veribsə
• Gecə bağırsaq şikayətləri varsa
• Qanazlığı, qızdırma və ya yüksək iltihab göstəriciləri varsa
• Ailə tarixçəsində Kron xəstəliyi və ya ülserativ kolit varsa

Bu əlamətlər olduqda sadəcə İBS kimi qəbul etmək doğru olmaz. Dəqiq diferensial diaqnoz ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

İBS ilə IBD niyə qarışdırılır?

Hər iki vəziyyətdə qarın ağrısı və bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi olduğu üçün qarışıqlıq yaranır. Bundan başqa, stres, qidalanma və bəzi qidalar hər iki xəstədə simptomları artıra bilər. Lakin IBD-də əsas fərq bağırsaqda ölçülə bilən iltihabın olmasıdır.

Bəzi pasiyentlərdə ilk mərhələdə simptomlar yüngül olur və bu, diaqnozu gecikdirə bilər. Məhz buna görə həkim qiymətləndirməsi vacibdir; yalnız şikayətlərin oxşarlığına əsaslanmaq olmaz.

Müalicə yanaşması necə fərqlənir?

İBS-in müalicəsi adətən qidalanma düzəlişləri, simptomları azaldan dərmanlar, stressin idarə edilməsi və həyat tərzi dəyişiklikləri üzərində qurulur. Məqsəd simptomların nəzarətə alınmasıdır.

IBD-də isə iltihabı azaltmağa yönəlmiş xüsusi dərmanlar lazım ola bilər. Bəzi hallarda daha güclü müalicə və ya cərrahi yanaşma tələb oluna bilər. Buna görə də özbaşına müalicə aparmaq düzgün deyil.

Nə zaman həkimə müraciət etməlisiniz?

Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur:

• Bağırsaq şikayətləri 2–4 həftədən uzun çəkirsə
• Nəcisdə qan görünürsə
• Arıqlama və ya iştahasızlıq varsa
• Gecə ishalı varsa
• Ağrı gündəlik həyatı pozursa
• Anemiya və ya daimi yorğunluq varsa

Vaxtında qiymətləndirmə həm İBS-i düzgün idarə etməyə, həm də IBD-ni erkən aşkar etməyə kömək edir.

Yekun

İBS və iltihabi bağırsaq xəstəlikləri oxşar simptomlarla başlaya bilər, amma onların mahiyyəti fərqlidir. İBS funksional pozğunluqdur, IBD isə bağırsaqda real iltihab yaradır. Fərq tibbi tarix, qan və nəcis analizləri, kolonoskopiya və biopsiya ilə müəyyən edilir.

Əgər sizdə nəcisdə qan, arıqlama, qızdırma və ya gecə ishalı kimi əlamətlər varsa, gecikmədən həkimə müraciət edin.

FAQ

İBS və IBD eyni xəstəlikdirmi?

Xeyr. İBS funksional bağırsaq pozğunluğudur, IBD isə bağırsaqda həqiqi iltihab yaradan xəstəliklər qrupudur.

İBS-də kolonoskopiya normal ola bilərmi?

Bəli. İBS-də bağırsaq divarında struktur iltihab olmadığından kolonoskopiya çox vaxt normal görünür.

Nəcisdə qan varsa bu mütləq IBD deməkdir?

Mütləq deyil, amma bu vacib xəbərdarlıq əlamətidir və həkim tərəfindən araşdırılmalıdır.

Fekal kalprotektin nə üçündür?

Bu test bağırsaqda iltihab ehtimalını qiymətləndirməyə kömək edir və İBS ilə IBD fərqində faydalı ola bilər.

Simptomlarım stresslə artırsa, bu İBS deməkdir?

Stress İBS-də simptomları artıra bilər, amma təkbaşına diaqnoz qoymur. Dəqiq qiymətləndirmə üçün həkim müayinəsi lazımdır.