İshal və qəbizlik: hansı vəziyyət daha təhlükəlidir?

İshal və qəbizlik çox yayılmış həzm problemləridir, lakin onlar eyni şey deyil. İshal zamanı nəcis tez-tez, duru və təcili ehtiyacla xaric olur. Qəbizlikdə isə nəcis az, sərt və çətinliklə çıxır, bəzən isə insan günlərlə rahat bağırsaq hərəkəti yaşaya bilmir.

Bu iki vəziyyətin “hansı daha təhlükəlidir?” sualının tək cavabı yoxdur. Təhlükə müddətə, yaşa, əlavə xəstəliklərə və xəbərdarlıq əlamətlərinə bağlıdır. Bəzi hallarda ishal sürətlə susuzlaşma yarada bilər, bəzi hallarda isə qəbizlik ciddi bağırsaq problemi və ya tıxanıqlığın göstəricisi ola bilər.

İshal nədir?

İshal bağırsaqlardan suyun kifayət qədər sorulmaması və ya bağırsaq hərəkətlərinin sürətlənməsi nəticəsində yaranır. Bu zaman nəcis yumşaq və ya sulu olur, insan gündə bir neçə dəfə tualetə getməli olur.

İshalın mümkün səbəbləri

• Virus və ya bakteriya kimi infeksiyalar
• Qida zəhərlənməsi
• Antibiotiklər və bəzi dərmanlar
• Qida dözümsüzlüyü və ya allergiya
• İrritabl bağırsaq sindromu və digər xroniki xəstəliklər

Qəbizlik nədir?

Qəbizlik bağırsaq hərəkətlərinin yavaşımasıdır. Nəcis sərtləşir, defekasiya çətinləşir, insan gərginlik hiss edə bilər və qarında dolğunluq yarana bilər. Bəzən yalnız tezlik azalır, bəzən isə nəcis çıxarmaq ağrılı olur.

Qəbizliyin mümkün səbəbləri

• Lif az olan qidalanma
• Kifayət qədər maye içməmək
• Hərəkətsizlik
• Bəzi dərmanlar
• Hamiləlik, hormonal dəyişikliklər və bəzi xəstəliklər

Hansı vəziyyət daha təhlükəlidir?

Əgər qısa müddətdən söhbət gedirsə, ishal daha sürətli təhlükə yarada bilər, çünki orqanizm maye və duzları tez itirir. Bu xüsusilə körpələrdə, yaşlılarda və xroniki xəstəliyi olan insanlarda ciddi ola bilər.

Qəbizlik isə çox vaxt daha yavaş inkişaf edir, amma davamlı olduqda başqa risklər doğura bilər. Uzun sürən qəbizlik bağırsaq tıxanıqlığı, nəcisin sərtləşib çıxmaması, anal çat və ya hemorroy kimi problemlərə səbəb ola bilər. Yeni yaranmış və ya qəfil ağır qəbizlik bəzən ciddi səbəbin əlaməti ola bilər.

Yəni “daha təhlükəli” vəziyyət birbaşa müqayisə edilmir. İshal kəskin susuzlaşma ilə, qəbizlik isə gizli ciddi xəstəlik və ya tıxanıqlıqla təhlükəli ola bilər.

Təcili diqqət tələb edən əlamətlər

Aşağıdakı hallarda həkimə gecikmədən müraciət etmək lazımdır:

• Nəcisdə və ya tualet kağızında qan
• Qara, qatranabənzər nəcis
• Güclü və ya artan qarın ağrısı
• Qusma, yüksək qızdırma və ümumi vəziyyətin pisləşməsi
• Qarnın şişməsi və qaz/nəcis çıxmaması
• Huşbulanma, halsızlıq, ağız quruluğu, sidiyin azalması
• İshalın bir neçə gündən uzun sürməsi və ya qəbizliyin davamlı olması

Ev şəraitində nə etmək olar?

İshal zamanı

• Bol maye qəbul edin
• Az-az, tez-tez içmək daha rahat ola bilər
• Yüngül qidalar seçin
• Alkoqol və çox yağlı qidalardan uzaq durun

Qəbizlik zamanı

• Maye qəbulunu artırın
• Liflə zəngin qidalar əlavə edin
• Daimi fiziki aktivlik edin
• Tualet ehtiyacını saxlamağa çalışmayın

Vacibdir ki, dərman istifadə etməzdən əvvəl, xüsusilə hamiləlikdə, uşaqlarda və xroniki xəstəliyi olanlarda həkim məsləhəti alınsın.

Nə zaman özbaşına gözləmək olmaz?

Əgər simptomlar yeni başlayıbsa, amma yüngüldürsə, qısa müddət müşahidə edilə bilər. Lakin vəziyyət təkrarlanırsa, çəki itkisi varsa, qanlı nəcis müşahidə olunursa və ya simptomlar gündəlik həyatı pozursa, səbəbi araşdırmaq lazımdır. Təkrar ishal və qəbizlik bəzən qida rejimi ilə bağlı olsa da, bəzən bağırsaq xəstəliklərinin əlaməti olur.

Nəticə

İshal və qəbizlik hər ikisi diqqətə layiqdir, amma təhlükəlilikləri fərqlidir. İshal daha tez susuzlaşmaya səbəb ola bilər, qəbizlik isə uzunmüddətli və ya qəfil ağırlaşdıqda ciddi bağırsaq problemlərini göstərə bilər. Ən doğru yanaşma, simptomun müddətini, şiddətini və müşayiət edən əlamətləri qiymətləndirməkdir.

Əgər sizdə və ya yaxınınızda qanlı nəcis, güclü ağrı, qusma, qızdırma, qarnın şişməsi, sidiyin azalması və ya davamlı bağırsaq pozğunluğu varsa, həkimə müraciət edin.

FAQ

İshal qəbizlikdən daha təhlükəlidirmi?

Bəzən bəli, çünki ishal sürətli susuzlaşma yarada bilər. Amma qəbizlik də davamlı və ya qəfil ağır olduqda ciddi problemlərin əlaməti ola bilər.

Qəbizlik nə qədər davam edərsə həkimə getmək lazımdır?

Qəbizlik bir neçə gün davam edirsə, təkrarlanırsa və ya ağrı, şişkinlik, qanama ilə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır.

İshal zamanı nə içmək lazımdır?

Əsas məqsəd maye itkisini bərpa etməkdir. Su və həkimin məsləhət gördüyü maye dəstəyi faydalı ola bilər; ağır vəziyyətdə tibbi yardım tələb oluna bilər.

Qəbizlik üçün ən sadə ilk addım nədir?

Maye qəbulunu artırmaq, lifli qidaları çoxaltmaq və hərəkəti artırmaq faydalı ola bilər. Amma güclü ağrı və ya tıxanıqlıq şübhəsində dərhal həkimə müraciət edin.

Uşaqlarda ishal və qəbizlik nə vaxt təhlükəlidir?

Uşaqlarda susuzlaşma daha tez inkişaf edə bilər. Qusma, halsızlıq, sidiyin azalması, qarnın şişməsi və ya qanlı nəcis varsa, təcili qiymətləndirmə lazımdır.