İshal və qəbizlik nəyi göstərə bilər?

İshal və qəbizlik həzm sistemində ən çox rast gəlinən dəyişikliklərdəndir. Bir çox insan bunları müvəqqəti narahatlıq kimi düşünür, amma bəzən bu əlamətlər orqanizmdə daha geniş bir problemi göstərə bilər. Bağırsaq vərdişlərində dəyişikliklərin nəyə bağlı olduğunu anlamaq, doğru zamanda həkimə müraciət etmək üçün vacibdir.

İshal və qəbizlik nədir?

İshal adətən nəcisin yumşaq, sulu və tez-tez olmasıdır. Qəbizlik isə nəcis ifrazının azalməsi, çətinləşməsi, sərtləşməsi və ya natamam boşalma hissi ilə xarakterizə olunur. Hər iki vəziyyət bəzən qısa müddətli olur, lakin təkrarlanarsa və ya uzun çəkərsə, səbəbi araşdırmaq lazımdır.

Bu dəyişikliklər nədən yaranır?

Bağırsaq hərəkətləri bir çox amildən təsirlənir. İshal və qəbizlik eyni gündə belə dəyişə bilər, çünki həzm sistemi qidalanma, maye qəbulu, stress və bəzi dərmanlara həssas reaksiya verir.

Yayğın və daha sadə səbəblər

• Qidalanmada kəskin dəyişikliklər
• Kifayət qədər su içməmək
• Az hərəkətlilik
• Stress və narahatlıq
• Antibiotiklər, ağrıkəsicilər və bəzi digər dərmanlar
• Səyahət, yuxu rejiminin pozulması və gündəlik ritmin dəyişməsi

Həzm sistemi ilə bağlı mümkün səbəblər

Bəzən ishal və qəbizlik bağırsağın özündə və ya həzm sisteminin başqa hissələrində olan xəstəliklərlə bağlı olur. Məsələn, qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri, qida dözümsüzlükləri, infeksiyalar, qalxanabənzər vəzi pozğunluqları və bəzi metabolik problemlər bu dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Əgər əlamətlər təkrarlanırsa, günün müəyyən saatlarında artırsa və ya müəyyən qidalarla əlaqəlidirsə, bu, səbəbi tapmaqda ipucu verə bilər.

Nə vaxt diqqətli olmaq lazımdır?

İshal və qəbizlik həmişə eyni dərəcədə ciddi olmur. Amma aşağıdakı hallarda həkim qiymətləndirməsi vacibdir:

• Əlamətlər bir neçə həftə davam edirsə
• Nəcisdə qan və ya qara rəng varsa
• Güclü qarın ağrısı, qızdırma və qusma qoşulursa
• İzah olunmayan arıqlama müşahidə olunursa
• Gecə yuxudan oyadan bağırsaq şikayətləri varsa
• Susuzlaşma əlamətləri yaranırsa
• Qəbizlik yeni başlayıbsa və sürətlə pisləşirsə

Bu əlamətlər bəzən sadə səbəblərdən də yarana bilər, amma ciddi xəstəlikləri istisna etmək üçün müayinə lazımdır.

Bədən hansı siqnalları verir?

Bağırsaq dəyişiklikləri çox zaman tək əlamət olmur. Qarında köp, qaz, spazm, iştah dəyişikliyi, ürəkbulanma, yorğunluq və ümumi narahatlıq da müşayiət oluna bilər. Bəzi insanlarda stress dövründə ishal üstünlük təşkil edir, bəzilərində isə qəbizlik. Əgər bu dəyişikliklər emosional gərginliklə güclənirsə, bağırsaq-beyin əlaqəsi rol oynaya bilər.

Qəbizlik bəzən kifayət qədər lif qəbul etməmək və maye çatışmazlığı ilə bağlı olsa da, ağrılı nəcis ifrazı, uzunmüddətli dərman istifadəsi və ya qalxanabənzər vəzi yavaşlaması kimi səbəblər də nəzərə alınmalıdır. İshal isə infeksiya, qida zəhərlənməsi, dərman yan təsiri və ya bağırsağın qıcıqlanması ilə əlaqəli ola bilər.

Həkim müayinəsində nə soruşula bilər?

Həkim adətən əlamətlərin nə vaxt başladığını, nə qədər davam etdiyini, nələrin gücləndirdiyini və müşayiət edən digər şikayətləri soruşur. Qidalanma, səyahət, dərman istifadəsi, ailə anamnezi və əvvəllər keçirilmiş həzm sistemi xəstəlikləri də önəmlidir. Lazım gələrsə, qan analizləri, nəcis testləri və ya görüntüləmə müayinələri təyin oluna bilər.

Gündəlik həyatda nə edə bilərsiniz?

Əlamətlər yüngüldürsə, bəzi sadə addımlar kömək edə bilər:

• Müntəzəm su için
• Qidalanmanı birdən-birə dəyişməyin
• Yavaş-yavaş lif qəbulunu artırın
• Çox yağlı, çox ədviyyatlı və ağır qidalardan uzaq durun
• Mümkün olduqda hərəkətli olun
• Şikayətləri və yediklərinizi qeyd edin

Amma özbaşına uzun müddət işlədici dərmanlar və ya ishal kəsici preparatlar istifadə etmək düzgün deyil. Xüsusilə davamlı şikayətlərdə səbəb bilinmədən simptomu yatırmaq əsas problemi gizlədə bilər.

Nəticə

İshal və qəbizlik çox vaxt müvəqqəti və idarəolunan səbəblərlə bağlı olsa da, bəzən həzm sistemində daha ciddi bir pozğunluğun xəbərçisi olur. Əlamətlər təkrarlanırsa, gündəlik həyatı pozursa və ya narahatedici əlavə simptomlarla birgədirsə, həkimə müraciət etmək vacibdir. Erkən qiymətləndirmə düzgün səbəbi tapmağa və uyğun müalicə planı seçməyə kömək edir.

FAQ

İshal və qəbizlik eyni xəstəliyin əlaməti ola bilərmi?

Bəli, bəzi hallarda eyni xəstəlik və ya pozğunluq müxtəlif dövrlərdə həm ishal, həm də qəbizliyə səbəb ola bilər. Xüsusilə qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda bu dəyişkənlik görülə bilər.

Nə vaxt həkimə müraciət etməliyəm?

Əlamətlər bir neçə həftədən çox çəkirsə, nəcisdə qan varsa, güclü ağrı, qızdırma, qusma və ya arıqlama müşahidə olunursa, həkimə müraciət edin.

Qəbizlik üçün yalnız daha çox lif yemək kifayətdirmi?

Həmişə yox. Su qəbulu, hərəkətlilik, dərmanlar və bəzi xəstəliklər də rol oynaya bilər. Davamlı qəbizlikdə səbəb araşdırılmalıdır.

İshal zamanı nəyə diqqət etmək lazımdır?

Maye itkisini azaltmaq üçün su içmək vacibdir. Əgər ishal ağırdırsa və ya qan, qızdırma, güclü ağrı ilə müşayiət olunursa, tibbi yardım alınmalıdır.

Stress həqiqətən bağırsaqlara təsir edirmi?

Bəli, stress bağırsaq hərəkətlərini dəyişdirə bilər. Bəzi insanlarda ishal, bəzilərində isə qəbizlik yarada və ya hər ikisini növbələyə bilər.