IVF müalicəsinin riskləri və yan təsirləri

IVF (ekstrakorporal mayalanma) sonsuzluq müalicəsində geniş istifadə olunan effektiv üsullardan biridir. Bununla yanaşı, hər tibbi prosedur kimi IVF-in də müəyyən riskləri və yan təsirləri ola bilər. Bu risklərin çoxu idarəolunan və müvəqqəti olsa da, pasiyentlərin onları əvvəlcədən bilməsi vacibdir. Məqsəd qorxu yaratmaq deyil, məlumatlı qərar verməyə kömək etməkdir.

IVF zamanı ən çox rast gəlinən yan təsirlər

IVF prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir: yumurtalıqların stimulyasiyası, yumurta toplanması, laboratoriyada mayalanma və embrion transferi. Hər mərhələdə fərqli yan təsirlər yarana bilər.

Hormonal dərmanlara bağlı şikayətlər

Yumurtalıqları stimullaşdırmaq üçün verilən hormon preparatları bəzi pasiyentlərdə aşağıdakı şikayətlərə səbəb ola bilər:

• qarında köp və gərginlik
• ənsizlik, əhval dəyişkənliyi
• baş ağrısı
• sinə həssaslığı
• yorğunluq
• iynə yerlərində yüngül ağrı və qızartı

Bu şikayətlər çox vaxt müvəqqəti olur və müalicə bitdikdən sonra azalır. Ancaq simptomlar güclənərsə, həkim dozanı dəyişə və ya nəzarət planını yeniləyə bilər.

Yumurta toplanmasından sonra nə ola bilər?

Yumurta toplanması kiçik bir prosedur olsa da, qısa müddətli narahatlıq yarada bilər. Pasiyentlərdə yüngül çanaq ağrısı, ləkələnmə tipli qanama və ya qarnın aşağı hissəsində həssaslıq ola bilər. Nadirdir, amma hər prosedurda olduğu kimi infeksiya, qanaxma və ya anesteziyaya bağlı reaksiyalar riski də mövcuddur.

IVF-in daha ciddi riskləri

Yumurtalıqların həddindən artıq stimulyasiya sindromu

IVF riskləri arasında ən çox diqqət tələb edənlərdən biri yumurtalıqların həddindən artıq stimulyasiya sindromudur (OHSS). Bu vəziyyət yumurtalıqların dərmanlara güclü reaksiya verməsi nəticəsində yaranır. Qarında şişkinlik, ağrı, ürəkbulanma, qusma və bəzən nəfəs darlığı ola bilər. Ağır hallarda maye yığılması və qan laxtalanması riski artır. Şikayətləriniz sürətlə artırsa, bu təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Çoxdöllü hamiləlik

Bir neçə embrion transfer edilərsə, əkiz və ya daha çox döl daşıma ehtimalı arta bilər. Çoxdöllü hamiləlik ana və körpələr üçün daha yüksək risklərlə əlaqəlidir. Erkən doğuş, aşağı doğum çəkisi, hamiləlik hipertoniya­sı və qeysəriyyə ehtiyacı daha çox görülə bilər. Buna görə embrion sayının seçimi fərdi şəkildə, həkimlə müzakirə olunmalıdır.

Uşaqlıqdan kənar hamiləlik

Embrion uşaqlıq boşluğundan kənara yerləşərsə, uşaqlıqdan kənar hamiləlik baş verə bilər. Bu, IVF-də də mümkündür və erkən mərhələdə qarın ağrısı, ləkələnmə və ya qeyri-adi qanama ilə özünü göstərə bilər. Vaxtında aşkarlanmadıqda təhlükəli ola bilər, buna görə ilk həftələrdə həkim nəzarəti önəmlidir.

Prosedurla bağlı nadir risklər

Yumurta toplanması zamanı və ya sonra nadir hallarda qanaxma, infeksiya, ətraf toxumaların zədələnməsi və ya keyitmə ilə bağlı problemlər yarana bilər. Bu fəsadlar çox vaxt az rast gəlinir, lakin simptomları bilmək vacibdir.

Emosional və psixoloji təsirlər

IVF yalnız bədənə deyil, psixoloji vəziyyətə də təsir edə bilər. Uzun müalicə prosesi, gözləmə dövrləri, hormon dəyişiklikləri və nəticə ilə bağlı qeyri-müəyyənlik stress, narahatlıq və məyusluq yarada bilər. Bəzi pasiyentlər münasibətlərdə gərginlik və yuxu pozuntusu da hiss edirlər. Lazım olduqda psixoloji dəstək almaq faydalıdır.

Riskləri azaltmaq üçün nə etmək olar?

Riskləri tamamilə sıfıra endirmək mümkün deyil, amma düzgün planlama ilə onları azaltmaq olar.

• Həkimin verdiyi dərmanları dəqiq qaydada istifadə edin.
• Nəzarət ultrasəs və qan analizlərini vaxtında edin.
• Əvvəlki hamiləliklər, dərman reaksiyaları və xroniki xəstəliklər barədə həkimi məlumatlandırın.
• Birdən-birə ağır idmandan və həddindən artıq fiziki yüklənmədən çəkinin.
• Qarın şişməsi, güclü ağrı və ya qeyri-adi qanama olduqda gecikmədən müraciət edin.

Nə zaman dərhal həkimə müraciət etməlisiniz?

Aşağıdakı əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər:

• güclü və artan qarın ağrısı
• nəfəs darlığı
• sürətli çəki artımı
• az sidik ifrazı
• şiddətli qusma
• bol qanama
• qızdırma

Bu əlamətlər OHSS, infeksiya, qanaxma və ya başqa ciddi vəziyyətlərin göstəricisi ola bilər.

Pasiyentlər üçün əsas mesaj

IVF riskləri mövcuddur, amma bu risklərin böyük hissəsi əvvəlcədən planlaşdırma və yaxından tibbi nəzarətlə idarə edilə bilər. Ən doğru yanaşma fərdi risklərinizi həkiminizlə müzakirə etmək, suallarınızı açıq şəkildə vermək və müalicə planına sadiq qalmaqdır. Beləliklə, həm təhlükəsizlik, həm də uğurlu nəticə üçün daha yaxşı şərait yaranır.

FAQ

IVF müalicəsi hamı üçün təhlükəlidirmi?

Xeyr. IVF çox pasiyent üçün təhlükəsiz şəkildə aparılır, amma hər kəsin fərdi riski fərqlidir və həkim nəzarəti vacibdir.

IVF-in ən çox görülən yan təsiri nədir?

Ən çox hormon dərmanlarına bağlı qarında köp, həssaslıq, əhval dəyişkənliyi və yüngül baş ağrısı görülə bilər.

IVF zamanı çoxdöllü hamiləlik riski niyə artır?

Bir neçə embrion transfer edildikdə əkiz və ya daha çox döl ehtimalı arta bilər, bu da hamiləlik risklərini yüksəldə bilər.

Yumurta toplanmasından sonra nə vaxt narahat olmalıyam?

Güclü ağrı, bol qanama, qızdırma, nəfəs darlığı və ya sürətlə artan şişkinlik olarsa, həkimə müraciət edin.

IVF emosional stress yarada bilərmi?

Bəli. Müalicə prosesi və nəticə ilə bağlı gözlənti stress və narahatlıq yarada bilər, buna görə psixoloji dəstək faydalı ola bilər.