Kimlər fizioterapiya üçün uyğundur? Risklər və əks göstərişlər

Fizioterapiya hərəkəti bərpa etməyə, ağrını azaltmağa, güc və tarazlığı yaxşılaşdırmağa kömək edən fərdi müalicə yanaşmasıdır. Lakin bu müalicə hamıya eyni şəkildə uyğun olmur. Xəstənin diaqnozu, ümumi sağlamlıq vəziyyəti, qəbul etdiyi dərmanlar və simptomların sabitliyi fizioterapiyanın təhlükəsizliyini müəyyən edir.

Bu səbəbdən “fizioterapiya kimlər üçün uyğundur?” sualının cavabı yalnız simptomlara görə deyil, klinik qiymətləndirməyə əsasən verilməlidir. Düzgün planlaşdırıldıqda fizioterapiya əməliyyatdan sonra bərpa, xroniki ağrı, zədələr, nevroloji pozuntular və gündəlik fəaliyyət çətinliklərində faydalı ola bilər.

Fizioterapiya kimlər üçün uyğundur?

Fizioterapiya aşağıdakı hallarda tez-tez məsləhət görülür:

• Bel, boyun, çiyin, diz və digər oynaq ağrıları olanlar
• Əzələ gərginliyi, zəiflik və hərəkət məhdudiyyəti yaşayanlar
• Burxulma, dartılma, sınıq və digər travmalardan sonra reabilitasiya ehtiyacı olanlar
• Əməliyyatdan sonra hərəkəti, gücü və funksiyanı bərpa etməli olanlar
• İnsult, Parkinson xəstəliyi, sinir zədələnməsi kimi nevroloji problemləri olanlar
• Nəfəs darlığı ilə əlaqəli bəzi tənəffüs problemlərində məşq və nəfəs təliminə ehtiyacı olanlar
• Duruş pozuntusu, balans problemi və yıxılma riskini azaltmaq istəyən yaşlılar
• İdman zədələrindən sonra təhlükəsiz şəkildə fəaliyyətə qayıtmaq istəyənlər

Uşaqlar və yeniyetmələr də inkişaf, duruş, yeriş və bəzi ortopedik problemlər üçün fizioterapiyadan faydalana bilər. Hamiləlik dövründə isə yalnız uyğun qiymətləndirmədən sonra, həkim və fizioterapevtin birgə nəzarəti ilə tətbiq olunmalıdır.

Fizioterapiyadan əvvəl hansı qiymətləndirmə vacibdir?

Müalicəyə başlamazdan öncə fizioterapevt və ya həkim aşağıdakıları dəyərləndirməlidir:

• Şikayətin nə vaxt başladığı və necə dəyişdiyi
• Ağrının yeri, şiddəti və hərəkətlə əlaqəsi
• Əvvəlki xəstəliklər, əməliyyatlar və travmalar
• Dərman istifadəsi, xüsusən qan durulaşdırıcılar və ağrıkəsicilər
• Ürək, ağciyər, şəkər, osteoporoz və ya nevroloji xəstəliklərin olub-olmaması
• Hərəkət, güc, hissiyyat və balans vəziyyəti

Bu mərhələ fərdi planın təhlükəsiz qurulması üçün vacibdir. Eyni simptom müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və hər səbəb fərqli yanaşma tələb edir.

Əks göstərişlər: fizioterapiya nə zaman uyğun olmaya bilər?

Fizioterapiya bəzi hallarda müvəqqəti və ya tam şəkildə məhdudlaşdırıla bilər. Əks göstərişlər mütləq müalicənin qadağan olması demək deyil; bəzən sadəcə metodun, intensivliyin və vaxtın dəyişdirilməsi lazım olur.

Mütləq diqqət tələb edən hallar

• Yüksək hərarət, aktiv infeksiya və ümumi vəziyyətin pisləşməsi
• Nəzarətsiz ürək ritm pozuntusu, sinə ağrısı və ya ağır təngnəfəslik
• Aktiv qanaxma və ya qanaxma riski yüksək olan vəziyyətlər
• Yeni yaranmış, izah olunmayan güclü ağrı və ya ani funksya itkisi
• Stabil olmayan sınıq, çıxıq və ya ciddi toxuma zədəsi
• Dərin ven trombozu şübhəsi və ya təsdiqlənmiş tromb
• Qabaqcıl nevroloji əlamətlər, məsələn ani zəiflik, nitq pozuntusu, qıcolma

Fizioterapevtin ehtiyatla yanaşdığı vəziyyətlər

• Osteoporoz və sınıq riski yüksək olan sümüklər
• Şəkərli diabet və hissiyyat azalması
• Qan durulaşdırıcı dərman istifadəsi
• Hamiləlik
• Dəri zədələri, yaralar və ya infeksiya riski olan sahələr
• Yüksək ağrı həssaslığı və ya güclü yorğunluq

Bu hallarda məşqlərin növü, təzyiqi, müddəti və istifadə olunan fiziki vasitələr diqqətlə seçilməlidir.

Fizioterapiyanın mümkün riskləri nələrdir?

Düzgün planlaşdırıldıqda fizioterapiya adətən təhlükəsiz hesab olunur. Bununla belə, bəzi risklər mümkündür:

• Müvəqqəti əzələ ağrısı və ya yorğunluq
• Yanlış texnika nəticəsində simptomların artması
• Oynaq və yumşaq toxumalarda qıcıqlanma
• Başgicəllənmə və ya qan təzyiqində dəyişiklik
• Elektrik stimulyasiyası və ya digər aparat prosedurlarına həssaslıq
• Çox erkən və ya ağır yüklənmə nəticəsində yenidən zədə

Risklər, xüsusilə də ev tapşırıqları düzgün yerinə yetirilmədikdə arta bilər. Buna görə məşqlərin sayı və çətinliyi fərdi şəkildə verilməli, xəstə isə narahatlıq yarandıqda bunu dərhal bildirməlidir.

Riskləri azaltmaq üçün nə etmək olar?

Aşağıdakı addımlar fizioterapiyanı daha təhlükəsiz edir:

• Şikayətlərinizi və keçmiş xəstəliklərinizi dürüst şəkildə paylaşın
• Həkim tərəfindən qoyulmuş diaqnoz və görüntüləmə nəticələrini təqdim edin
• Məşqləri evdə təlimata uyğun edin
• Ağrının kəskin artması, uyuşma və ya zəiflik olarsa dayanın və məlumat verin
• Qəfil təngnəfəslik, sinə ağrısı, huş itirmə kimi əlamətlərdə təcili yardım alın
• Yeni dərman və ya xəstəlik dəyişikliyini terapevtə bildirin

Fizioterapiya “ağrıya baxmayaraq davam et” prinsipi ilə aparılmamalıdır. Məqsəd bədəni zorlamak deyil, təhlükəsiz şəkildə funksiyanı artırmaqdır.

Nə vaxt mütləq həkimə müraciət etməli?

Əgər ağrı qəfil başlayıbsa, travmadan sonra deformasya varsa, hissiyyat itkisi, iflic, nəzarətsiz sidik və ya nəcis problemi, yüksək hərarət, izah olunmayan arıqlama və ya gecə artan ağrı varsa, əvvəlcə həkim qiymətləndirməsi lazımdır. Bu əlamətlər sadə əzələ-oynaq problemindən daha ciddi vəziyyətə işarə edə bilər.

Fizioterapiya təhlükəsiz və faydalı ola bilər, amma yalnız düzgün seçilmiş xəstədə və düzgün planla. Uyğunluq həmişə fərdi qiymətləndirmə ilə müəyyən edilir.

Nəticə

Kimlərin fizioterapiya üçün uyğun olduğunu müəyyən edən əsas faktorlar simptomların səbəbi, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və təhlükəsizlikdir. Əks göstərişlər və risklər vaxtında tanındıqda, müalicə daha məqsədyönlü və nəzarətli aparılır. Ən doğru nəticə üçün həkim və fizioterapevtin birgə qiymətləndirməsi vacibdir.

FAQ

Fizioterapiya hər kəs üçün uyğundurmu?

Xeyr. Bir çox insan fayda görsə də, kəskin infeksiya, nəzarətsiz ürək problemi və ya stabilliyi olmayan zədə kimi hallarda əvvəlcə həkim dəyərləndirməsi lazımdır.

Fizioterapiya ağrı verə bilərmi?

Bəzi məşqlərdən sonra yüngül əzələ ağrısı və yorğunluq ola bilər. Amma ağrının kəskin artması normal sayılmır və plan yenidən qiymətləndirilməlidir.

Hamiləlikdə fizioterapiya olar?

Bəli, amma yalnız uyğun qiymətləndirmədən sonra və hamiləliyə uyğun təhlükəsiz metodlarla. Hər məşq və aparat proseduru uyğun olmaya bilər.

Elektrik stimulyasiyası hamıya tətbiq olunurmu?

Xeyr. Bu, bəzi hallarda uyğun olmaya bilər. Ürək cihazı, həssaslıq pozuntusu, dəri problemi və digər vəziyyətlərdə ehtiyat lazımdır.

Fizioterapiyaya başlamazdan əvvəl nəyi bildirməliyəm?

Keçmiş xəstəliklərinizi, əməliyyat və travmaları, dərman istifadəsini, hamiləliyi, ağrının xarakterini və ani dəyişiklikləri mütləq paylaşın.