Kimyaterapiya nədir və nə zaman tətbiq olunur?

Kimyaterapiya xərçəng müalicəsində ən çox istifadə olunan sistemli müalicə üsullarından biridir. Bu müalicə damar yolu ilə və ya ağızdan qəbul edilən dərmanlarla bütün orqanizmə təsir edir və xüsusilə sürətlə bölünən hüceyrələri hədəf alır. Məqsəd xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini ləngitmək, onları məhv etmək və xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaqdır.

Bu yazıda kimyaterapiyanın nə olduğunu, necə işlədiyini, hansı hallarda tətbiq olunduğunu və müalicə zamanı nələrə diqqət etmək lazım gəldiyini sadə dildə izah edirik.

Kimyaterapiya nədir?

Kimyaterapiya xərçəngə qarşı istifadə edilən dərmanlarla aparılan müalicədir. O, yalnız şişin olduğu yerə deyil, qan dövranı vasitəsilə bütün bədənə təsir edə bilər. Buna görə də “sistemli müalicə” adlandırılır.

Bu dərmanlar xərçəng hüceyrələrinin bölünmə dövrünə təsir göstərərək onların çoxalmasını dayandırmağa çalışır. Bəzi hallarda xərçəng hüceyrələrini tam məhv edir, bəzi hallarda isə şişin böyüməsini yavaşladır və simptomları azaldır.

Kimyaterapiya hansı hallarda tətbiq olunur?

Kimyaterapiya hər pasiyent üçün eyni məqsədlə istifadə olunmur. Onun tətbiqi xəstəliyin növündən, mərhələsindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Əsas tətbiq halları

• Müalicə məqsədi ilə: Xərçəngi tam aradan qaldırmaq üçün tək və ya digər müalicələrlə birlikdə istifadə edilə bilər.

• Əməliyyatdan əvvəl: Şişi kiçiltmək və əməliyyatı daha effektiv etmək üçün verilə bilər. Bu yanaşma neoadjuvant müalicə adlanır.

• Əməliyyatdan sonra: Bədəndə qalan mikroskopik xərçəng hüceyrələrini azaltmaq üçün tətbiq oluna bilər. Bu, adjuvant müalicə kimi tanınır.

• Yayılmış xəstəlikdə: Xərçəng digər orqanlara yayılıbsa, xəstəliyin gedişini nəzarətdə saxlamaq və simptomları azaltmaq üçün istifadə oluna bilər.

• Təkrarlanma riskini azaltmaq üçün: Bəzi xərçəng növlərində geri qayıtma ehtimalını azaltmaq məqsədilə planlaşdırılır.

• Simptomların yüngülləşdirilməsi üçün: Ağrı, təzyiq, qanaxma və ya tıxanıqlıq kimi şikayətləri azaltmağa kömək edə bilər.

Kimyaterapiya necə verilir?

Kimyaterapiya müxtəlif yollarla tətbiq edilə bilər. Ən çox damar daxili infuziya və ya ağızdan qəbul edilən kapsul və tabletlər şəklində istifadə olunur. Bəzi hallarda əzələ daxilinə, dərialtına və ya onurğa mayesinə yaxın sahəyə tətbiq edilən xüsusi formalar da mövcuddur.

Müalicə planı adətən dövrlər şəklində olur. Bu o deməkdir ki, dərman verildikdən sonra orqanizmin bərpa olunması üçün fasilə verilir. Dövrün uzunluğu və dərmanın dozası xərçəngin növünə və pasiyentin vəziyyətinə görə dəyişir.

Kimyaterapiya təkcə xərçəng üçünmü istifadə olunur?

Əsas istifadə sahəsi xərçəngdir. Lakin bəzi xüsusi hallarda digər xəstəliklərdə də immun sistemi və ya anormal hüceyrə çoxalmasını nəzarətdə saxlamaq üçün oxşar dərmanlardan istifadə oluna bilər. Yenə də bu müalicələr yalnız həkim tərəfindən seçilməlidir.

Kimyaterapiyanın mümkün yan təsirləri

Kimyaterapiya sürətlə bölünən hüceyrələri hədəf aldığından, saç kökləri, ağız selikli qişası, həzm sistemi və sümük iliyi kimi sağlam toxumalara da təsir göstərə bilər. Buna görə yan təsirlər yaranması mümkündür.

• ürəkbulanma və qusma

• yorğunluq və zəiflik

• saç tökülməsi

• iştahanın azalması

• ağızda yara və dad dəyişikliyi

• qan hüceyrələrinin azalması

• infeksiyalara həssaslığın artması

Yan təsirlərin hamısı hər pasiyentdə eyni olmur. Həkimlər onları azaltmaq üçün dəstəkləyici dərmanlar, qidalanma tövsiyələri və izləmə planı təyin edə bilərlər.

Müalicəyə başlamazdan əvvəl nələr nəzərə alınır?

Kimyaterapiyaya başlamazdan əvvəl həkim xərçəngin növünü, mərhələsini, laborator analizləri, digər xəstəlikləri və istifadə olunan dərmanları qiymətləndirir. Böyrək, qaraciyər və ürək funksiyası bəzi dərmanların seçimində mühüm rol oynayır.

Pasiyentin ümumi gücü, qidalanma vəziyyəti və gündəlik həyat fəaliyyəti də müalicə planına təsir edə bilər. Bu səbəbdən fərdi yanaşma çox vacibdir.

Kimyaterapiya zamanı pasiyent nə etməlidir?

• Həkimin təyin etdiyi dərmanları dəqiq qaydada qəbul edin.

• Qızdırma, güclü qusma, nəfəs darlığı və ya qeyri-adi qanaxma olduqda dərhal həkimə müraciət edin.

• Əllərin yuyulması və infeksiyalardan qorunma qaydalarına əməl edin.

• Qidalanma və maye qəbulu barədə həkim tövsiyələrinə riayət edin.

• Yeni əlavə və ya bitki mənşəli preparat qəbul etməzdən əvvəl onkoloqa xəbər verin.

Nəticə

Kimyaterapiya bir çox xərçəng növündə əsas müalicə üsullarından biridir. O, xəstəliyin nəzarətdə saxlanması, şişin kiçildilməsi və ya bədənin müxtəlif hissələrinə yayılmasının qarşısının alınması üçün istifadə oluna bilər. Düzgün planlaşdırılmış müalicə ən yaxşı nəticə üçün onkoloq tərəfindən fərdi şəkildə seçilməlidir.

Əgər sizə kimyaterapiya tövsiyə olunubsa, suallarınızı həkiminizə verməkdən çəkinməyin. Müalicənin məqsədini, mümkün faydalarını və yan təsirləri əvvəlcədən anlamaq qərar vermə prosesini asanlaşdırır.

FAQ

Kimyaterapiya nə üçün istifadə olunur?

Kimyaterapiya əsasən xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini dayandırmaq, onları məhv etmək və xəstəliyin yayılmasını azaltmaq üçün istifadə olunur.

Kimyaterapiya əməliyyatdan əvvəl verilə bilərmi?

Bəli. Bəzi hallarda şişi kiçiltmək və əməliyyatı asanlaşdırmaq üçün əməliyyatdan əvvəl tətbiq olunur.

Kimyaterapiyanın yan təsirləri mütləqdirmi?

Hər pasiyentdə eyni olmur. Yan təsirlərin növü və şiddəti istifadə olunan dərmana, doza və fərdi vəziyyətə görə dəyişə bilər.

Kimyaterapiya yalnız damar yolu ilə verilir?

Xeyr. Damar yolu ilə yanaşı ağızdan qəbul edilən tablet və kapsul formaları da mövcuddur.

Kimyaterapiya zamanı infeksiyadan necə qorunmaq olar?

Əlləri tez-tez yumaq, xəstə insanlarla yaxın təmasdan çəkinmək və qızdırma olduqda dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir.