Kimyaterapiya Nədir və Nə Zaman Təyin Olunur?

Kimyaterapiya xərçəngin müalicəsində istifadə olunan dərmanlarla aparılan müalicə üsuludur. Bu dərmanlar sürətlə bölünən hüceyrələrə təsir göstərir və məqsəd xəstəlik ocağını kiçiltmək, yayılmanı nəzarətə almaq və ya simptomları azaltmaq ola bilər. Kimyaterapiya hər xəstəyə eyni şəkildə tətbiq edilmir; müalicə planı fərdi olaraq hazırlanır.

Kimyaterapiya nədir?

Kimyaterapiya, bədəndəki anormal hüceyrələrin çoxalmasını azaltmaq üçün verilən dərman müalicəsidir. Ən çox xərçəngin müalicəsində istifadə olunsa da, bəzi hallarda başqa xəstəliklərdə də tətbiq edilə bilər. Xərçəng hüceyrələri tez bölündüyünə görə, bu dərmanlar onlara daha güclü təsir edir. Bununla yanaşı, saç kökü, sümük iliyi və həzm sistemi kimi normal, sürətlə bölünən hüceyrələr də təsirlənə bilər.

Kimyaterapiya hansı məqsədlə təyin olunur?

Onkoloq kimyaterapiyanı müxtəlif məqsədlərlə təyin edə bilər:

• Müalicə məqsədi ilə: xəstəliyi tam nəzarətə almaq və ya mümkün qədər aradan qaldırmaq üçün.
• Şişi kiçiltmək üçün: əməliyyatdan əvvəl şişin həcmini azaltmaq məqsədilə.
• Qalıq xərçəng hüceyrələrini azaltmaq üçün: əməliyyatdan və ya şüa terapiyasından sonra təyin oluna bilər.
• Yayılmanı yavaşlatmaq üçün: xəstəliyin irəliləməsini nəzarətdə saxlamaq üçün.
• Simptomları yüngülləşdirmək üçün: ağrı, təzyiq və ya digər narahatlıqları azaltmağa kömək etmək üçün.

Hansı hallarda kimyaterapiya təyin olunur?

Kimyaterapiya əsasən müxtəlif növ xərçənglərdə istifadə olunur. Buraya qan xərçəngləri, süd vəzi xərçəngi, ağciyər xərçəngi, yoğun bağırsaq xərçəngi, yumurtalıq xərçəngi və digər bədxassəli şişlər daxil ola bilər. Bəzi xəstələrdə kimyaterapiya əsas müalicə olur, bəzilərində isə cərrahiyyə və ya şüa terapiyası ilə birlikdə planlaşdırılır.

Həkim kimyaterapiya qərarını verərkən bir neçə amili nəzərə alır:

• xərçəngin növü və bioloji xüsusiyyətləri
• xəstəliyin mərhələsi və yayılma dərəcəsi
• xəstənin yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti
• digər xəstəliklərin mövcudluğu
• əvvəlki müalicələrə cavab
• laborator analizlər və görüntüləmə nəticələri

Kimyaterapiya necə verilir?

Kimyaterapiya müxtəlif yollarla tətbiq oluna bilər. Ən çox venadaxili infuziya şəklində verilir, yəni dərman damar yolu ilə bədənə daxil edilir. Bəzi hallarda tablet və ya kapsul formasında qəbul edilir. Daha az hallarda digər tətbiq formaları da istifadə oluna bilər. Müalicə adətən müəyyən aralıqlarla, kurslar şəklində aparılır ki, orqanizm növbəti dozaya qədər qismən bərpa olunsun.

Yan təsirlər nələr ola bilər?

Kimyaterapiya bəzi yan təsirlərə səbəb ola bilər, lakin onların növü və şiddəti dərmandan, dozadan və fərdi xüsusiyyətlərdən asılıdır. Mümkün yan təsirlərə aşağıdakılar daxildir:

• yorğunluq
• ürəkbulanma və qusma
• iştahanın azalması
• saç tökülməsi
• qusma və ishal və ya qəbizlik
• ağız yaraları
• infeksiya riskinin artması
• qan azlığı və ya asan göyərmə

Bu təsirlər hər xəstədə eyni olmur. Həkim yan təsirləri azaltmaq üçün əlavə dərmanlar, qidalanma məsləhətləri və nəzarət müayinələri təyin edə bilər.

Müalicəyə başlamazdan əvvəl nələr bilinməlidir?

Kimyaterapiyaya başlamazdan əvvəl həkimlə açıq danışmaq vacibdir. İstifadə etdiyiniz bütün dərmanlar, əlavələr, allergiyalar və mövcud xəstəliklər barədə məlumat verməlisiniz. Müalicə zamanı mütəmadi qan analizləri və həkim nəzarəti tələb oluna bilər. Qızdırma, güclü halsızlıq, nəfəs darlığı, dayanmayan qusma və ya qanaxma kimi əlamətlər olduqda dərhal tibbi yardım alınmalıdır.

Kimyaterapiya ilə bağlı yanlış fikirlər

Kimyaterapiya haqqında bəzi yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Məsələn, hər kimyaterapiyanın eyni yan təsirləri yaratdığı düşünülə bilər. Əslində müalicə planı fərqlidir və bəzi xəstələrdə yan təsirlər daha yüngül ola bilər. Digər bir yanlış fikir isə kimyaterapiyanın yalnız xəstəliyin son mərhələsində istifadə olunmasıdır. Halbuki bəzi hallarda erkən mərhələdə də təyin oluna bilər.

Nəticə

Kimyaterapiya xərçəng müalicəsində mühüm yer tutan dərman əsaslı üsuldur. Onun nə vaxt təyin olunacağı xəstəliyin növündən, mərhələsindən və xəstənin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Ən doğru qərarı onkoloq sizin müayinə nəticələrinizə əsasən verir. Müalicə ilə bağlı bütün suallarınızı həkiminizlə müzakirə etmək vacibdir.

FAQ

Kimyaterapiya yalnız xərçəng üçün istifadə olunur?

Əsas istifadə sahəsi xərçəngdir, amma bəzi başqa xəstəliklərdə də seçilmiş hallarda tətbiq oluna bilər.

Kimyaterapiya əməliyyatdan əvvəl verilə bilərmi?

Bəli, bəzi hallarda şişi kiçiltmək üçün əməliyyatdan əvvəl təyin olunur.

Kimyaterapiyanın yan təsirləri mütləq olurmu?

Hər xəstədə eyni olmur. Yan təsirlərin növü və şiddəti istifadə olunan dərmana və fərdi vəziyyətə bağlıdır.

Kimyaterapiya neçə müddət davam edir?

Müddət xəstəliyin növünə, mərhələsinə və seçilən müalicə planına görə dəyişir.

Kimyaterapiya zamanı qızdırma təhlükəlidirmi?

Bəli, kimyaterapiya alan xəstədə qızdırma infeksiyanın əlaməti ola bilər və dərhal həkimə bildirilmelidir.