Mədə yanması və reflüks: səbəblər, əlamətlər, müalicə

Mədə yanması bir çox insanda rast gəlinən, sinə arxasında və ya qida borusu boyunca yanma hissi yaradan narahatedici bir şikayətdir. Ən geniş yayılmış səbəb qastroezofageal reflüksdür: mədə turşusu və bəzən mədə tərkibi qida borusuna geri qalxır və selikli qişanı qıcıqlandırır. Bu vəziyyət arabir baş verdikdə qısamüddətli narahatlıq yarada bilər, amma tez-tez təkrarlanarsa, müalicə və qiymətləndirmə tələb edir.

Mədə yanması və reflüks nədir?

Normalda qida borusu ilə mədə arasında yerləşən aşağı ezofageal sfinkter qidanın mədəyə keçməsinə imkan verir, amma geri qayıtmasının qarşısını alır. Bu qapaq zəiflədikdə və ya qısa müddətə açıq qaldıqda, turşu qida borusuna geri axa bilər. Nəticədə sinədə yanma, turşu dadı və boğaza qədər yüksələn narahatlıq hissi yaranır.

Reflüks hər zaman xəstəlik demək deyil. Bəzən ağır yeməkdən, çox yağlı qidadan və ya uzanmaqdan sonra müvəqqəti baş verə bilər. Lakin həftədə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, gündəlik həyata təsir edirsə və ya gecələr oyadırsa, qastroezofageal reflüks xəstəliyindən şübhələnmək olar.

Əsas səbəblər

Həyat tərzi və qidalanma amilləri

Çox böyük porsiyalar, gec saatlarda yemək, yağlı və qızardılmış qidalar, çox ədviyyatlı yeməklər, şokolad, kofeinli içkilər və qazlı içkilər mədə yanmasını artıra bilər. Siqaret çəkmək və alkoqol da sfinkterin funksiyasını zəiflədə bilər.

Fiziki və tibbi səbəblər

Hamiləlik zamanı qarın daxilində təzyiq artır və reflüks daha çox görünə bilər. Artıq çəki də mədəyə təzyiqi yüksəldərək şikayətlərə səbəb ola bilər. Hiatal yırtıq, mədə boşalmasının ləngiməsi və bəzi həzm sistemi pozğunluqları da reflüks riskini artırır.

Dərmanlar

Bəzi dərmanlar mədə yanmasını gücləndirə bilər. Məsələn, bəzi ağrıkəsicilər, bəzi əzələ boşaldıcılar, bəzi təzyiq dərmanları və müəyyən əlavə preparatlar qida borusu ilə mədə arasındakı tarazlığa təsir göstərə bilər. Dərmanları özbaşına dayandırmaq olmaz; dəyişiklik yalnız həkimlə məsləhətləşərək edilməlidir.

Simptomlar necə olur?

• Sinə arxasında yanma və ya göynəmə hissi
• Ağıza turş və ya acı maye gəlməsi
• Yeməkdən sonra dolğunluq və diskomfort
• Uzananda və ya əyiləndə şikayətlərin artması
• Boğazda qıcıqlanma, öskürək və ya səs batıqlığı
• Udqunma zamanı narahatlıq

Bəzi insanlarda simptomlar sinə ağrısı kimi hiss oluna bilər. Bu, xüsusilə ilk dəfə baş verirsə, ürəklə bağlı problemlərdən ayırd etmək üçün diqqətli qiymətləndirmə tələb edir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli?

Mədə yanması arabir və yüngül olduqda, qida vərdişlərini dəyişmək kömək edə bilər. Amma aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək vacibdir: şikayətlər tez-tez təkrarlanırsa, gecələr yuxunu pozursa, çəki itkisi, udma çətinliyi, qanlı qusma, qara nəcis, davamlı qusma və ya güclü sinə ağrısı varsa. Sinə ağrısı təcili vəziyyət ola bilər.

Müalicə üsulları

Həyat tərzi dəyişiklikləri

Müalicənin ilk addımı çox vaxt gündəlik vərdişləri düzəltməkdir. Az-az və tez-tez yemək, gec yeməkdən çəkinmək, yeməkdən sonra dərhal uzanmamaq, yatağın baş hissəsini bir qədər qaldırmaq, artıq çəkini azaltmaq və siqareti dayandırmaq simptomları azalda bilər. Hər kəsdə eyni tetikleyici olmur; özünüzdə şikayəti artıran qidaları müşahidə etmək faydalıdır.

Dərman müalicəsi

Həkim ehtiyac olduqda turşu azaldan dərmanlar tövsiyə edə bilər. Bunlara antasidlər, H2-blokerlər və proton pompası inhibitorları daxildir. Dərmanın növü, dozası və müddəti şikayətlərin şiddətinə və səbəbinə görə seçilir. Bu preparatlar bəzi hallarda faydalı olsa da, uzunmüddətli istifadədə həkim nəzarəti vacibdir.

Tibbi prosedurlar və cərrahiyyə

Əgər dərman və həyat tərzi dəyişiklikləri kifayət etmirsə, və ya anatomik problem varsa, əlavə müayinələr tələb oluna bilər. Bəzi xəstələrdə endoskopiya, reflüksün ölçülməsi və digər testlər aparılır. Nadir hallarda, seçilmiş hallarda cərrahi müdaxilə nəzərdən keçirilə bilər. Bu qərar yalnız ətraflı qiymətləndirmədən sonra verilir.

Gündəlik həyatda nə kömək edə bilər?

• Yeməyi yavaş yemək və yaxşı çeynəmək
• Qida jurnalında şikayət yaradan məhsulları qeyd etmək
• Sıx geyimdən çəkinmək
• Yatmazdan əvvəl ağır yemək yeməmək
• Kofein, alkoqol və siqareti azaltmaq
• Həkimin təyin etdiyi dərmanları düzgün qəbul etmək

Mədə yanması çox vaxt idarə oluna bilən bir vəziyyətdir, amma təkrarlayan simptomları laqeyd etmək olmaz. Müvafiq qiymətləndirmə səbəbin dəqiqləşdirilməsinə, uyğun müalicənin seçilməsinə və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına kömək edir.

Nəticə

Mədə yanması və reflüksün arxasında sadə qidalanma vərdişlərindən tutmuş tibbi səbəblərə qədər müxtəlif amillər dura bilər. Əlamətləri tanımaq, tetikleyiciləri azaltmaq və həkim məsləhəti ilə müalicə almaq simptomları nəzarətdə saxlamağın ən təhlükəsiz yoludur.

FAQ

Mədə yanması ilə reflüks eyni şeydir?

Mədə yanması reflüksün ən yaygın simptomlarından biridir, amma hər mədə yanması mütləq xəstəlik demək deyil. Reflüksdə mədə tərkibi qida borusuna geri axır.

Mədə yanmasını nə artırır?

Böyük porsiyalar, gec yemək, yağlı və ədviyyatlı qidalar, siqaret, alkoqol və uzanmaq şikayətləri artıra bilər.

Mədə yanması üçün dərmanları özüm başlaya bilərəm?

Bəzi reseptsiz vasitələr müvəqqəti rahatlıq verə bilər, amma şikayətlər təkrarlanırsa həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Özünüidarə uzunmüddətli həll olmaya bilər.

Reflüks gecələr niyə pisləşir?

Uzanmış vəziyyətdə mədə turşusunun qida borusuna geri axması daha asan olur. Axşam ağır yemək də bu şikayəti artıra bilər.

Hansı əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edir?

Güclü sinə ağrısı, udma çətinliyi, qanlı qusma, qara nəcis, səbəbsiz çəki itkisi və davamlı qusma olduqda təcili həkimə müraciət edin.