Onurğa fiksasiyası hansı hallarda tətbiq olunur?

Onurğa fiksasiyası nədir?

Onurğa fiksasiyası onurğa sütununun müəyyən hissəsini sabitləşdirmək üçün aparılan cərrahi müdaxilədir. Məqsəd fəqərələrin anormal hərəkətini azaltmaq, ağrını yüngülləşdirmək, sinir toxumalarını qorumaq və onurğanın dayanıqlığını bərpa etməkdir. Bu əməliyyat zamanı müxtəlif implantlar, vintlər, çubuqlar və ya digər sabitləşdirici materiallar istifadə oluna bilər.

Fiksasiya hər bel və ya boyun ağrısında tətbiq edilmir. Adətən başqa müalicə üsulları kifayət etmədikdə və ya onurğanın mexaniki sabitliyi pozulduqda gündəmə gəlir.

Onurğa fiksasiyası hansı hallarda tətbiq olunur?

Onurğa fiksasiyasına qərar vermək üçün xəstənin şikayətləri, görüntüləmə nəticələri, nevroloji müayinə və əvvəlki müalicələr birlikdə qiymətləndirilir. Ən çox aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilə bilər:

1. Onurğa travmaları və sınıqlar

Yol-nəqliyyat hadisələri, yıxılma və ya yüksək enerjili zədələr nəticəsində fəqərələrdə sınıq və ya qeyri-sabitlik yarana bilər. Əgər sınıq onurğa kanalını daraldırsa, sinir strukturlarını riskə atırsa və ya onurğanın dağılma təhlükəsi varsa, fiksasiya lazım ola bilər.

2. Fəqərə sürüşməsi

Bir fəqərənin digərinin üzərində irəli və ya geriyə sürüşməsi ağrıya, qeyri-sabitliyə və sinir sıxılmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə sürüşmə proqressivdirsə və ya konservativ müalicə ilə nəzarət altına alınmırsa, stabilizasiya əməliyyatı müzakirə edilir.

3. Onurğa kanalında və sinir köklərində sıxılma

Bəzi hallarda disk yırtığı, sümük çıxıntıları, bağların qalınlaşması və ya degenerativ dəyişikliklər sinirlərə ciddi təzyiq yaradır. Əgər ağrı ilə yanaşı keyimə, gücsüzlük, yerimə çətinliyi və ya sidik-bağırsaq funksiyasında dəyişikliklər varsa, cərrahi yanaşma tələb oluna bilər.

4. Degenerativ xəstəliklər və ağır artroz

Yaşla bağlı disk və oynaqlarda aşınma onurğanın sabitliyini azalda bilər. Bəzi xəstələrdə bu proses davamlı bel və ya boyun ağrısına, duruş pozuntusuna və hərəkət zamanı qeyri-sabitlik hissinə səbəb olur. Müvafiq hallarda fiksasiya ağrının mənbəyini aradan qaldırmaq və sabitliyi artırmaq üçün istifadə edilə bilər.

5. Onurğa deformasiya halları

Skolioz, kifoz və digər deformasiya formaları bəzi xəstələrdə irəliləyici əyrilik, ağrı, nəfəs alma çətinliyi və funksional məhdudiyyət yarada bilər. Əyriliyin dərəcəsi, yaş və simptomların ağırlığına görə fiksasiya və düzəldici əməliyyat planlaşdırıla bilər.

6. Şişlər və infeksiyalar

Onurğa sümüklərini zəiflədən şişlər və ya onurğa infeksiyaları fəqərələrin sabitliyini poza bilər. Bu zaman məqsəd yalnız törəməni müalicə etmək deyil, həm də onurğanın çöküşünü və sinir zədələnməsini önləməkdir. Bəzi xəstələrdə cərrahi sabitləşdirmə vacib ola bilər.

7. Təkrarlayan və davamlı ağrı ilə müşayiət olunan qeyri-sabitlik

Bəzən geniş müayinə və konservativ müalicəyə baxmayaraq ağrının əsas səbəbi onurğanın mikro-hərəkətləri və qeyri-sabitliyi olur. Əgər bu vəziyyət gündəlik həyat keyfiyyətini ciddi azaldırsa və başqa yanaşmalar effekt vermirsə, fiksasiya düşünülə bilər.

Hansı əlamətlər həkimə müraciəti tələb edir?

Aşağıdakı əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi varsa, gecikmədən nevroloq və ya onurğa cərrahı tərəfindən qiymətləndirilmək vacibdir:

• Qolda və ya ayaqda gücsüzlük
• Artan keyimə və ya iynəbatma hissi
• Güclü və uzunmüddətli boyun, kürək və ya bel ağrısı
• Yerimədə tarazlıq pozulması
• Sidik və ya nəcis saxlamada çətinlik
• Zədə sonrası deformasiya və ya hərəkət məhdudiyyəti

Bu əlamətlər həmişə əməliyyat demək deyil, amma ciddi səbəblərin istisna edilməsi üçün qiymətləndirmə tələb edir.

Əməliyyata qərar necə verilir?

Onurğa fiksasiyası tək bir analizə əsasən seçilmir. Həkim adətən şikayətləri, fiziki müayinəni, rentgen, MRT və ya KT nəticələrini, sinir funksiyasını və xəstənin ümumi vəziyyətini birlikdə nəzərdən keçirir. Məqsəd əməliyyatın faydasının mümkün risklərdən üstün olub-olmadığını müəyyən etməkdir.

Bəzi xəstələrdə dərman müalicəsi, fizioterapiya, istirahət rejimi, inyeksiyalar və ya digər qeyri-cərrahi üsullar kifayət edə bilər. Fiksasiya isə daha çox struktur problem və ya ciddi risk olduqda tətbiq olunur.

Əməliyyatdan sonra nə gözlənə bilər?

Bərpa müddəti əməliyyatın həcminə, fiksasiya edilən səviyyələrin sayına və xəstənin ümumi sağlamlıq durumuna görə dəyişir. Həkim nəzarəti altında erkən hərəkət, ağrı nəzarəti və bəzən xüsusi korset istifadəsi tövsiyə oluna bilər. Reabilitasiya əzələ gücünü və gündəlik funksiyanı bərpa etmək üçün mühüm rol oynayır.

Əməliyyatdan sonra ağır yük qaldırmaq, qəfil bükülmə və qeyri-müntəzəm hərəkətlərdən uzaq durmaq lazım gələ bilər. Bərpa planı həmişə fərdi şəkildə verilir.

Nəticə

Onurğa fiksasiyası onurğada sabitliyin pozulduğu, sinir sıxılmasının ciddi olduğu və ya deformasiya və travma kimi halların funksiyanı təhlükəyə atdığı zaman tətbiq olunur. Bu qərar yalnız mütəxəssis müayinəsi və görüntüləmə nəticələri əsasında verilməlidir. Erkən müraciət düzgün müalicə planının seçilməsinə kömək edir.

FAQ

Onurğa fiksasiyası hər bel ağrısında lazımdırmı?

Xeyr. Onurğa fiksasiyası adətən struktur qeyri-sabitlik, ciddi sinir sıxılması və ya xüsusi deformasiya hallarında düşünülür.

Onurğa fiksasiyası ilə disk yırtığı əməliyyatı eyni şeydirmi?

Hər zaman deyil. Disk yırtığında bəzən yalnız siniri azad edən əməliyyat kifayət edir, fiksasiya isə sabitlik problemi olduqda əlavə olunur.

Əməliyyatdan əvvəl hansı müayinələr tələb oluna bilər?

Adətən rentgen, MRT, KT və nevroloji müayinə qiymətləndirilir. Həkim ehtiyac olarsa əlavə analizlər də istəyə bilər.

Onurğa fiksasiyasından sonra normal həyata qayıtmaq mümkündürmü?

Bir çox xəstədə reabilitasiya ilə gündəlik fəaliyyətə tədricən qayıtmaq mümkündür, amma müddət və məhdudiyyətlər fərdi olur.

Təcili müraciət tələb edən əlamətlər hansılardır?

Qol və ya ayaqda sürətlə artan gücsüzlük, sidik-nəcis nəzarətinin pozulması və ciddi travmadan sonra deformasiya təcili qiymətləndirmə tələb edir.