Onurğa yırtığı əməliyyatı kimlər üçün uyğundur?

Onurğa yırtığı əməliyyatı, fəqərələr arasında yerləşən diskin sinirlərə təzyiq yaratdığı hallarda düşünülən müalicə variantlarından biridir. Amma bu əməliyyat hər xəstəyə uyğun olmur. Qərar yalnız MRT nəticəsinə görə deyil, şikayətlərin şiddətinə, nevroloji tapıntılara, gündəlik həyatı nə dərəcədə məhdudlaşdırdığına və əvvəlki müalicələrə cavaba əsasən verilir.

Onurğa yırtığı əməliyyatı nə vaxt düşünülür?

Əksər onurğa yırtıqlarında ilk mərhələdə əməliyyat deyil, konservativ müalicə seçilir. Buraya ağrı kəsicilər, iltihab əleyhinə dərmanlar, fizioterapiya, fəaliyyətin tənzimlənməsi və həkimin tövsiyə etdiyi məşqlər daxil ola bilər. Əgər bu yanaşmalar kifayət qədər rahatlama vermirsə, əməliyyat müzakirə oluna bilər.

Əməliyyat daha çox aşağıdakı hallarda gündəmə gəlir:

• Güclü və davamlı bel və ya boyun ağrısı varsa
• Ağrı ayağa və ya qola yayılırsa və gündəlik funksiyanı ciddi məhdudlaşdırırsa
• Keyimə, iynələnmə və ya əzələ zəifliyi yaranıbsa
• Yerimə, oturma, əyilmə kimi hərəkətlər çətinləşibsə
• Konservativ müalicəyə baxmayaraq şikayətlər davam edirsə

Kimlər əməliyyat üçün daha uyğun namizəddir?

Onurğa yırtığı əməliyyatı hər xəstəyə deyil, müəyyən klinik vəziyyətlərdə daha uyğun olur. Ən tipik namizədlər sinir sıxılması səbəbilə davamlı simptomları olanlardır. Məsələn, ayağa vuran ağrısı olan və bu ağrıya görə işə, yuxuya və gündəlik fəaliyyətə davam edə bilməyən xəstələrdə əməliyyat daha məntiqli seçim ola bilər.

Əməliyyat üçün daha uyğun ola biləcək qruplar bunlardır:

• Bir neçə həftə və ya daha uzun müddət davam edən, azalmayan şikayətləri olanlar
• MRT-də sinir kökü sıxılması təsdiqlənən və klinik əlamətləri buna uyğun olanlar
• Əzələ gücündə azalma, ayaqda sürüşmə və ya əl funksiyasında zəifləmə yarananlar
• Gündəlik fəaliyyəti ciddi pozulan, ağrı səbəbilə həyat keyfiyyəti aşağı düşənlər
• Təcili müdaxilə tələb edən nevroloji əlamətləri olanlar

Təcili əməliyyat tələb edə bilən hallar

Bəzi vəziyyətlərdə gözləmək düzgün olmur və həkim təcili cərrahi qiymətləndirmə istəyə bilər. Bunlar sinirlərin və ya onurğa kanalının ciddi zədələnməsi ilə bağlı ola bilər. Aşağıdakı əlamətlər varsa, vaxt itirmədən tibbi yardım almaq vacibdir:

• Sidik saxlaya bilməmək və ya sidik ifrazında ciddi çətinlik
• Nəcis saxlama probleminin yaranması
• Hər iki ayaqda güclənən zəiflik
• Qasıq və ya “oturacaq sahəsində” keyimə
• Sürətlə pisləşən nevroloji əlamətlər

Bu əlamətlər bəzən “at quyruğu sindromu” kimi təcili vəziyyətlərə işarə edə bilər və vaxtında müdaxilə sinir zədələnməsi riskini azalda bilər.

Kimlərdə əməliyyat ilk seçim olmaya bilər?

Yüngül və orta dərəcəli şikayətləri olan, sinir zədələnməsi əlaməti göstərməyən xəstələrdə əməliyyat adətən ilk seçim deyil. Çünki bir çox disk yırtığı zamanla və düzgün konservativ müalicə ilə yaxşılaşa bilər. Həkimlər çox vaxt əvvəlcə dərman, fizioterapiya, postural dəyişikliklər və fəaliyyət məhdudiyyəti kimi üsulları sınayırlar.

Aşağıdakı hallarda əməliyyat dərhal uyğun olmaya bilər:

• Ağrı olsa da, gündəlik fəaliyyət ciddi pozulmayıbsa
• Əzələ gücü və reflekslər normaldırsa
• MRT-də dəyişiklik var, amma simptomlarla tam uyğun gəlmirsə
• Əvvəlcə konservativ müalicə sınanmayıbsa

Əməliyyata qərar necə verilir?

Qərar tək bir müayinəyə əsaslanmır. Həkim şikayətlərin başlanma vaxtını, ağrının yerini və yayılmasını, nevroloji müayinə nəticələrini, görüntüləmə müayinələrini və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətini birlikdə qiymətləndirir. Bəzən eyni MRT görüntüsü olan iki xəstədən biri əməliyyata uyğun ola bilər, digəri isə konservativ müalicə ilə izlənə bilər.

Qərar prosesində bu suallar önəmlidir:

• Ağrı sinir sıxılmasına uyğundurmu?
• Şikayətlər nə qədərdir davam edir?
• Gündəlik həyat nə dərəcədə pozulub?
• Əvvəlki müalicələr fayda veribmi?
• Təcili nevroloji əlamət varmı?

Əməliyyatın mümkün məqsədləri nədir?

Onurğa yırtığı əməliyyatının əsas məqsədi sinir üzərindəki təzyiqi azaltmaqdır. Bu, ağrının azalmasına, keyimə və zəifliyin yaxşılaşmasına və hərəkət qabiliyyətinin bərpasına kömək edə bilər. Bununla belə, hər xəstədə nəticə eyni olmur və sağalma müddəti fərqli ola bilər.

Vacib məqam odur ki, əməliyyat bütün ağrıları tam aradan qaldıracağına zəmanət vermir. Bəzi hallarda bərpa tədricən gedir və əməliyyatdan sonra da fizioterapiya, düzgün hərəkət vərdişləri və nəzarətli izlənmə lazım olur.

Kimlərdə əlavə ehtiyatlı qiymətləndirmə lazımdır?

Bəzi xəstələrdə əməliyyat qərarı daha diqqətli verilir. Məsələn, ağır ürək və ağciyər xəstəlikləri, qan laxtalanma pozuntuları, şəkərli diabet kimi yanaşı xəstəliklər, artıq çəki, siqaret istifadəsi və əvvəlki onurğa əməliyyatları risk və fayda balansına təsir edə bilər. Bu hallarda cərrah, anestezioloq və digər mütəxəssislər birlikdə qiymətləndirmə aparır.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

Bel və ya boyun ağrısı ayaqlara və ya qollara yayılırsa, keyimə və zəiflik varsa, yaxud ağrı bir neçə həftə ərzində azalmırsa, nevroloq və ya onurğa cərrahına müraciət etmək faydalıdır. Xüsusilə sidik-nəcis nəzarətində dəyişiklik, sürətli zəiflik və ya qasıq nahiyəsində keyimə varsa, təcili yardım tələb oluna bilər.

Yekunda, onurğa yırtığı əməliyyatı yalnız görüntüləməyə görə deyil, simptomların şiddəti və sinir təsirlənməsi ilə birlikdə dəyərləndirilir. Uyğunluq barədə qərarı fərdi şəkildə həkim verir və bu qərar konservativ müalicə ilə əməliyyatın risk-fayda müqayisəsinə əsaslanır.

FAQ

Onurğa yırtığı əməliyyatı hər kəsə lazımdırmı?

Xeyr. Bir çox xəstədə əvvəlcə dərman, fizioterapiya və fəaliyyətin tənzimlənməsi kimi konservativ müalicələr sınanır.

MRT-də yırtıq varsa, mütləq əməliyyat olunmalıdırmı?

Xeyr. MRT tapıntısı təkbaşına qərar vermir; şikayətlər, nevroloji müayinə və həyat keyfiyyəti də nəzərə alınır.

Hansı əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edir?

Sidik və ya nəcis saxlama pozuntusu, hər iki ayaqda zəiflik, qasıq nahiyəsində keyimə və sürətlə artan zəiflik təcilidir.

Əməliyyat ağrını tam aradan qaldırırmı?

Məqsəd sinir təzyiqini azaltmaqdır, amma nəticə fərdi olur və tam zəmanət vermək mümkün deyil.

Əməliyyata qərarı kim verir?

Qərar xəstənin şikayətləri, müayinə nəticələri və görüntüləmə əsasında nevroloq və ya onurğa cərrahı tərəfindən verilir.