Oynaqlarda qığırdaq zədələnməsi necə müalicə olunur?

Oynaqlarda qığırdaq zədələnməsi ağrı, sərtlik, şişkinlik və hərəkət məhdudluğu ilə özünü göstərə bilər. Qığırdaq oynaq səthlərini qoruyan hamar toxumadır; zədələndikdə sürtünmə artır və gündəlik fəaliyyətlər çətinləşə bilər. Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, oynaq funksiyasını qorumaq və zədənin irəliləməsinin qarşısını almaqdır.

Vacib məqam budur ki, qığırdaq toxuması qan dövranı az olan bir sahədir və buna görə tam bərpa həmişə asan olmur. Həkimlər müalicəni adətən simptomlara, fiziki müayinə nəticələrinə və görüntüləmə müayinələrinə əsasən planlaşdırırlar.

Qığırdaq zədələnməsi necə qiymətləndirilir?

Müalicəyə başlamazdan əvvəl zədənin dəqiq səbəbi və dərəcəsi müəyyən edilir. Həkim oynaq ağrısının nə vaxt başladığını, travma olub-olmadığını, şişkinlik və ya kilidlənmə kimi əlamətləri soruşa bilər. Fiziki baxış zamanı hərəkət sərhədi, oynaq sabitliyi və həssaslıq yoxlanılır.

Gərəkli olduqda rentgen, MRT və ya digər görüntüləmə üsullarından istifadə edilir. Bu müayinələr qığırdaq səthindəki zədənin yerini, dərinliyini və ona müşayiət edən sümük və ya bağ problemlərini qiymətləndirməyə kömək edir.

Müalicə variantları nələrdir?

1. Qeyri-cərrahi müalicə

Yüngül və ya orta dərəcəli hallarda ilk addım çox vaxt qeyri-cərrahi yanaşmadır. Buraya aşağıdakılar daxil ola bilər:

• müvəqqəti istirahət və ağrı yaradan hərəkətlərin azaldılması;
• fizioterapiya və xüsusi məşqlər;
• oynağı yükləməni düzgün tənzimləmək;
• soyuk tətbiq və ya digər sadə ağrı nəzarəti üsulları;
• həkimin uyğun gördüyü ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar.

Fizioterapiya xüsusilə önəmlidir. Düzgün seçilmiş məşqlər əzələ gücünü artırır, oynaq ətrafındakı dəstəyi yaxşılaşdırır və bəzi hallarda hərəkət rahatlığını bərpa etməyə kömək edir. Lakin məşqlər peşəkar rəhbərliklə aparılmalıdır; yanlış yüklənmə zədəni dərinləşdirə bilər.

2. Həyat tərzi və yükün azaldılması

Artıq çəki, təkrarlanan hərəkətlər və uyğun olmayan idman yükləri qığırdaq zədələnməsini ağırlaşdıra bilər. Buna görə müalicənin bir hissəsi də həyat tərzinin uyğunlaşdırılmasıdır. Məsələn, qaçış yerinə az zərbəli məşqlər, ağır daşıma əvəzinə məhdudlaşdırılmış yük və işdə ergonomik dəyişikliklər faydalı ola bilər.

Bəzi hallarda həkim dizlik, ortez və ya digər dəstəkləyici vasitələr tövsiyə edə bilər. Bunlar oynaq üzərinə düşən təzyiqi azaltmağa kömək edir.

3. Dərman və inyeksiya müalicələri

Ağrı və iltihab davam edərsə, həkim əlavə müalicə variantları düşünə bilər. Bura oynaq daxilinə vurulan bəzi preparatlar daxil ola bilər. Seçim xəstənin vəziyyətindən, zədənin növündən və digər müşayiət edən problemlərdən asılıdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, inyeksiyalar hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil və onların məqsədi adətən simptomları azaltmaq və funksiyanı yaxşılaşdırmaqdır. Qığırdağı “tam bərpa edən” vahid bir iynə və ya dərman yoxdur; müalicə fərdiləşdirilir.

4. Artroskopik və cərrahi müalicə

Zədə böyükdürsə, oynaqda kilidlənmə varsa, konservativ müalicə nəticə vermirsə və ya aktiv şəxslərdə funksiyanı ciddi məhdudlaşdırırsa, cərrahi yanaşma lazım ola bilər. Artroskopiya ən çox istifadə olunan üsullardan biridir. Bu zaman kiçik kəsiklərdən kamera və xüsusi alətlərlə oynağın içi qiymətləndirilir və lazım gəlsə zədələnmiş sahə işlənir.

Bəzi hallarda qığırdaq bərpaedici prosedurlar da nəzərdən keçirilə bilər. Bunlara zədələnmiş sahənin hazırlanması, toxuma köçürülməsi və ya digər rekonstruktiv üsullar daxildir. Hansı üsulun seçilməsi zədənin ölçüsündən, yerləşməsindən, yaşdan, aktivlik səviyyəsindən və oynaqda əlavə problemlərin olub-olmamasından asılıdır.

Əməliyyatdan sonra bərpa necə aparılır?

Bərpa mərhələsi müalicənin vacib hissəsidir. Əməliyyatdan sonra fizioterapiya, tədrici hərəkət, yükün mərhələli artırılması və ev məşqləri təyin oluna bilər. Bu dövrdə həkim və ya fizioterapevtin planına dəqiq əməl etmək çox önəmlidir.

Bərpa sürəti aparılan prosedura görə dəyişir. Bəzi insanlar gündəlik fəaliyyətə daha tez qayıdır, digərlərində isə daha uzun reabilitasiya lazım olur. Ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudluğu artarsa, bu barədə həkimə xəbər vermək lazımdır.

Hansı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır?

• oynaq ağrısı bir neçə gün ərzində keçmirsə;
• şişkinlik, kilidlənmə və ya boşalma hissi varsa;
• hərəkət getdikcə məhdudlaşırsa;
• travmadan sonra oynaq üzərində yerimək və ya yük vermək çətinləşibsə;
• qızartı, istilik və ya güclü ağrı yaranıbsa.

Bu əlamətlər təkcə qığırdaq zədələnməsini deyil, başqa oynaq problemlərini də göstərə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün gecikmədən mütəxəssis müayinəsi vacibdir.

Qığırdaq zədələnməsinin qarşısını necə almaq olar?

Risk tam sıfırlanmasa da, bəzi addımlar oynaq sağlamlığını qoruya bilər. Düzgün isinmə, uyğun ayaqqabı seçimi, məşq texnikasının düzəldilməsi, əzələ gücləndirici məşqlər və sağlam çəkinin saxlanması faydalıdır. Təkrarlanan ağrı olduqda məşqi davam etdirmək əvəzinə səbəbi araşdırmaq daha təhlükəsizdir.

Ümumilikdə, oynaqlarda qığırdaq zədələnməsinin müalicəsi fərdi yanaşma tələb edir. Erkən qiymətləndirmə və düzgün plan ağrını azaltmağa, oynaq funksiyasını qorumağa və daha ciddi zədələnmənin qarşısını almağa kömək edə bilər.

FAQ

Qığırdaq zədələnməsi öz-özünə sağalırmı?

Yüngül hallarda simptomlar azala bilər, amma qığırdaq toxumasının tam bərpası çox vaxt məhduddur. Ona görə müayinə və uyğun müalicə planı vacibdir.

Qığırdaq zədələnməsi üçün həmişə əməliyyat lazımdır?

Xeyr. Bir çox xəstədə ilk seçim qeyri-cərrahi müalicə olur. Əməliyyat adətən daha ağır və ya davamlı hallarda düşünülür.

Fizioterapiya faydalıdırmı?

Bəli. Düzgün seçilmiş fizioterapiya əzələləri gücləndirə, oynaq stabilliyini artıra və funksiyanı yaxşılaşdıra bilər.

Məşq etmək zədəni pisləşdirə bilərmi?

Uyğun olmayan və ya çox yükləyici məşqlər zədəni artıra bilər. Buna görə məşq proqramı həkim və ya fizioterapevtlə planlaşdırılmalıdır.

Nə vaxt təcili yardım almaq lazımdır?

Travmadan sonra ciddi deformasiya, güclü şişkinlik, yeriyə bilməmək və ya kəskin ağrı varsa, təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır.