Pediatrik allergiya testləri necə aparılır?

Pediatrik allergiya testi uşaqlarda mümkün allergik reaksiyanın səbəbini tapmaq üçün aparılan müayinələr toplusudur. Hər uşağa eyni test uyğun olmur; seçim şikayətlərin növünə, yaşa, mövsümə, qida qəbulu ilə əlaqəyə və əvvəlki reaksiyalara görə edilir. Məqsəd sadəcə “hansı maddəyə həssaslıq var?” sualını cavablandırmaq deyil, həm də bu həssaslığın həqiqətən simptomlara səbəb olub-olmadığını anlamaqdır.

Testlər nə vaxt lazım olur?

Uşaqlarda təkrarlayan asqırma, burun axması, göz qaşınması, dəridə səpgi, səciyyəvi ekzema, yeməkdən sonra dodaq və ya üz şişməsi, qarın ağrısı, qusma, öskürək və ya xırıltı kimi əlamətlər olduqda həkim allergiya dəyərləndirməsi istəyə bilər. Bəzən simptomlar mövsümi olur, bəzən də müəyyən qida, heyvan tükü, toz, kif və ya dərmanla əlaqələndirilir. Test qərarı yalnız şikayətə görə deyil, ümumi klinik mənzərəyə əsaslanmalıdır.

Ən çox istifadə edilən pediatrik allergiya testləri

Dəri prick testi

Bu, uşaqlarda ən çox istifadə olunan üsullardan biridir. Dərinin üzərinə çox kiçik miqdarda allergen damızdırılır və xüsusi alətlə səthi şəkildə yüngülcə toxunulur. Əgər uşaq həmin maddəyə həssasdırsa, qısa müddət sonra qızartı və qabarcıq tipli reaksiya yarana bilər. Test adətən qolda və ya kürəyin üst hissəsində aparılır. Prosedur sürətli olsa da, nəticənin düzgün qiymətləndirilməsi təcrübəli mütəxəssis tərəfindən edilməlidir.

Qan testi

Qanda spesifik IgE anticisimləri ölçülür. Bu test də uşağın müəyyən allergenlərə həssaslığını göstərə bilər. Qan testi xüsusilə dəri testinin uyğun olmadığı hallarda, məsələn, dəri xəstəlikləri, son günlərdə qəbul edilən bəzi dərmanlar və ya digər məhdudiyyətlər olduqda seçilə bilər. Nümunənin götürülməsi sadə olsa da, nəticələr yenə klinik mənzərə ilə birlikdə şərh edilir.

Yamaq testi

Kontakt dermatitdən şübhələnilirsə, yamaq testi istifadə oluna bilər. Burada allergenlər dərinin üzərinə xüsusi yamaqla tətbiq edilir və reaksiyanın gecikmiş tipdə olub-olmadığı izlənir. Bu test daha çox sabun, kosmetik məhsul, metal və ya bəzi kimyəvi maddələrə bağlı dəri problemlərində faydalıdır. Hər zaman hər uşaq üçün lazım olmur.

Nəzarətli qida sınaqları

Bəzi hallarda qida allergiyasını dəqiqləşdirmək üçün həkim nəzarətində qida sınağı aparıla bilər. Bu, ən diqqətli yanaşma tələb edən üsullardan biridir və yalnız uyğun şəraitdə, lazım olduqda tətbiq olunur. Evdə özbaşına sınaq etmək təhlükəli ola bilər.

Testə necə hazırlaşmaq lazımdır?

Hazırlıq test növündən asılıdır. Dəri testindən əvvəl bəzi allergiya dərmanları nəticəyə təsir göstərə bilər, buna görə həkim onları müəyyən müddət əvvəl dayandırmağı tövsiyə edə bilər. Valideyn uşağın qəbul etdiyi bütün dərmanlar, vitaminlər və əvvəlki reaksiyalar barədə məlumat verməlidir. Test günü uşağın dərisi təmiz olmalı, amma xüsusi krem və ya məlhəm barədə həkimin göstərişinə əməl edilməlidir.

Uşağa prosedurun sadə və qısa olduğunu, həkimin yanında olacağını başa salmaq onun narahatlığını azalda bilər. Kiçik uşaqlarda sakitləşdirici ünsiyyət və lazım gələrsə diqqəti yayındıran üsullar faydalı olur.

Nəticələr nəyi göstərir?

Allergiya testinin nəticəsi orqanizmin müəyyən maddəyə həssas ola biləcəyini göstərir. Müsbət nəticə o demək deyil ki, uşaq mütləq həmin maddəyə hər dəfə reaksiya verəcək. Eyni şəkildə mənfi nəticə də bütün allergik səbəbləri tam istisna etmir. Məsələn, simptomlar allergiya xaricində digər səbəblərlə də bağlı ola bilər.

Həkim nəticəni uşağın şikayətləri ilə birlikdə qiymətləndirir. Əgər testdə bir allergenə həssaslıq görünür, amma uşaq həmin maddə ilə təmasda olduqda heç bir simptom yaşamırsa, bu tapıntı hər zaman klinik allergiya demək deyil. Əksinə, test mənfi olsa da, aydın təkrar reaksiya hekayəsi varsa, əlavə qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Nəticələr necə şərh olunur?

Dəri testində qabarcığın ölçüsü və görünüşü, qan testində isə spesifik IgE səviyyəsi nəzərə alınır. Lakin “daha böyük rəqəm” həmişə “daha ağır reaksiya” demək deyil. Testlərin şərhi yaş, simptomların tipi, reaksiyanın nə zaman başladığı və təmasın şəraiti ilə birlikdə aparılmalıdır. Bu səbəbdən internetdəki siyahılar və özbaşına interpretasiya düzgün seçim olmaya bilər.

Testlər təhlükəsizdirmi?

Pediatrik allergiya testləri uyğun şəraitdə aparıldıqda adətən təhlükəsizdir. Dəri testində yüngül qaşınma və qızartı ola bilər. Qan testi isə adi qan götürülməsi ilə bağlı qısa narahatlıq yarada bilər. Nadir hallarda daha güclü reaksiya riski olduğuna görə testlər ixtisaslı mühitdə, təcili yardım imkanları olan yerdə aparılmalıdır.

Valideynlər nəyi bilməlidir?

• Testin məqsədi səbəbi dəqiqləşdirməkdir, özbaşına pəhriz və ya məhdudiyyət qoymaq deyil.
• Yalnız test nəticəsinə əsasən diaqnoz qoyulmur.
• Uşağın keçmiş reaksiyaları həkim üçün ən vacib məlumatlardandır.
• Əgər nəfəs darlığı, dodaq-üz şişməsi və ya huş itməsi olubsa, bu təcili qiymətləndirmə tələb edir.
• Testdən sonra həkimin verdiyi yazılı tövsiyələrə əməl etmək vacibdir.

Nəticədən sonra nə baş verir?

Həkim nəticələr əsasında allergendən uzaqlaşma planı, qida dəyişiklikləri, mövsümi nəzarət tədbirləri və lazım olduqda dərman müalicəsi tövsiyə edə bilər. Bəzən əlavə testlər və ya təkrar baxış tələb olunur. Məqsəd uşağın həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və potensial təhlükəli reaksiyaların qarşısını almaqdır.

Unutmayın: pediatrik allergiya testi faydalı bir alətdir, amma təkbaşına son qərar vermir. Düzgün diaqnoz üçün uşağın tarixçəsi, müayinəsi və testlər birlikdə qiymətləndirilməlidir.

FAQ

Pediatrik allergiya testi neçə yaşdan aparıla bilər?

Yaşa uyğun seçim həkim tərəfindən edilir. Bəzi testlər hətta kiçik uşaqlarda da mümkündür, amma qərar simptomlara və uşağın vəziyyətinə görə verilir.

Testdən əvvəl allergiya dərmanlarını dayandırmaq lazımdırmı?

Bəzən bəli, xüsusilə dəri testindən əvvəl. Hansı dərmanın nə qədər əvvəl dayandırılacağını yalnız həkim söyləməlidir.

Müsbət nəticə allergiya deməkdirmi?

Həmişə yox. Müsbət nəticə həssaslığı göstərə bilər, amma diaqnoz simptomlar və klinik tarixlə birlikdə qoyulur.

Qan testi dəri testindən daha dəqiqdirmi?

Bir test digərindən həmişə üstün deyil. Hansının uyğun olduğu uşağın vəziyyətindən, şikayətlərdən və dərman istifadəsindən asılıdır.

Testdən sonra evdə nəyə diqqət etməliyəm?

Həkimin verdiyi göstərişlərə əməl edin və güclü səpgi, nəfəs darlığı və ya şişkinlik olarsa təcili yardım axtarın.