Prostat biopsiyası: nədir, necə edilir və nə vaxt lazımdır

Prostat biopsiyası prostat vəzindən kiçik toxuma nümunələrinin götürülüb laboratoriyada araşdırılmasıdır. Bu müayinə əsasən prostat xərçəngi şübhəsini qiymətləndirmək üçün aparılır, lakin hər yüksək PSA nəticəsi mütləq xərçəng demək deyil. Biopsiya qərarı həkimin klinik əlamətlər, analizlər və görüntüləmə nəticələrini birlikdə dəyərləndirməsindən sonra verilir.

Prostat biopsiyası nə vaxt lazımdır?

Biopsiya çox zaman aşağıdakı hallarda tövsiyə edilir:

• PSA analizi normadan yüksək olduqda və ya zamanla artdıqda
• Barmaqla rektal müayinədə şübhəli sərtləşmə, düyün və ya asimmetriya aşkar ediləndə
• MRT və ya digər görüntüləmə müayinələrində şübhəli sahə görünəndə
• Əvvəlki biopsiya mənfi olsa da, şübhə davam etdikdə
• Ailədə prostat xərçəngi tarixi və ya digər risk amilləri olduqda, həkim əlavə qiymətləndirmə lazım bildikdə

Bəzi hallarda həkim dərhal biopsiya yox, analizlərin təkrarı, prostatın MRT-si və ya izləməni seçə bilər. Məqsəd lazımsız invaziv prosedurun qarşısını almaq və eyni zamanda ciddi xəstəliyi vaxtında qaçırmamaqdır.

Prostat biopsiyası necə aparılır?

Prosedur adətən ambulator şəraitdə icra olunur və xəstə həmin gün evə gedə bilir. Əvvəlcə həkim prosedurun gedişini izah edir, razılıq alınır və lazım olduqda antibiotik profilaktikası təyin edilir. Lokal anesteziya tətbiq oluna bilər ki, narahatlıq azalsın.

Ən çox istifadə olunan üsullar

• Transrektal biopsiya: iynə düz bağırsaqdan daxil edilərək prostatdan nümunələr götürülür. Çox geniş istifadə edilən üsullardandır.
• Transperineal biopsiya: iynə aralıq nahiyəsindən daxil edilir. Bəzi mərkəzlərdə infeksiya riskini azaltmaq məqsədilə üstün tutula bilər.

Həkim görüntüləmə nəzarəti altında, adətən ultrasəs köməyi ilə iynəni yönəldir. Bir neçə nöqtədən nümunə götürülür ki, prostatın müxtəlif sahələri dəyərləndirilsin. Prosedurun müddəti istifadə olunan üsula və nümunə sayına görə dəyişə bilər.

Prosedurdan əvvəl nələrə hazırlaşmaq lazımdır?

Hazırlıq qaydaları mərkəzdən-mərkəzə fərqlənə bilər, buna görə həkimin verdiyi təlimatlara əməl etmək vacibdir. Ümumi olaraq aşağıdakılar tələb oluna bilər:

• Qan durulaşdırıcı dərmanlar barədə həkimə məlumat vermək
• Antibiotik və digər təyin olunan dərmanları vaxtında qəbul etmək
• Bağırsağın təmizliyi ilə bağlı verilən göstərişləri yerinə yetirmək
• Prosedur günü rahat geyim seçmək və müşayiətçi ilə gəlmək

Əgər sizdə qanaxma pozğunluğu, allergiya, əvvəlki infeksiya tarixi və ya müntəzəm qəbul etdiyiniz dərmanlar varsa, bunu əvvəlcədən bildirin.

Biopsiyadan sonra nə gözləmək olar?

Biopsiyadan sonra qısa müddətli narahatlıq, sidikdə, spermanın rəngində və ya nəcisdə az miqdarda qan görünməsi ola bilər. Bunlar çox vaxt müvəqqəti olur, amma həkimin verdiyi xəbərdarlıq əlamətləri barədə məlumatlı olmaq lazımdır. Bəzi xəstələrdə sidikdə yanma və ya perineal nahiyədə ağrı da hiss edilə bilər.

Təcili tibbi yardım tələb edə bilən əlamətlər bunlardır: yüksək hərarət, titrətmə, getdikcə artan ağrı, güclü qanaxma, sidik ifraz edə bilməmək və ya ümumi vəziyyətin sürətlə pisləşməsi. Bu hallarda gözləmədən həkimlə əlaqə saxlayın.

Nəticələr nəyi göstərə bilər?

Laboratoriya nəticəsində prostat toxumasında xərçəng hüceyrələri aşkar olunmaya bilər və ya müxtəlif dərəcəli xərçəng təsdiqlənə bilər. Bəzən iltihab, xoşxassəli dəyişikliklər və ya başqa qeyri-xərçəng səbəblər görülür. Nəticəni yalnız analiz kağızı ilə deyil, həkimin klinik vəziyyətlə birlikdə şərh etməsi vacibdir.

Əgər xərçəng aşkarlanarsa, sonrakı addımlar xəstəliyin dərəcəsindən, ümumi sağlamlıq vəziyyətindən və xəstənin üstünlüklərindən asılı olur. Müalicə və izləmə planını uroloq və ya onkoloq fərdi şəkildə müəyyən edir.

Kimlər daha diqqətli olmalıdır?

Aşağıdakı şəxslər əlavə diqqət və fərdi planlama tələb edə bilər:

• Qan durulaşdırıcı dərman qəbul edənlər
• İnfeksiya riski yüksək olanlar
• Əvvəllər prostat biopsiyası keçirmiş şəxslər
• Güclü sidik şikayətləri və ya sidik tutulması olanlar

Bu qruplarda həkim prosedurun vaxtını, üsulunu və hazırlıq qaydasını xüsusi olaraq seçə bilər.

Nəticə

Prostat biopsiyası prostat xəstəliyinin səbəbini dəqiqləşdirmək üçün əsas müayinələrdən biridir. O, hər şübhəli nəticədə tələb olunmur, lakin müəyyən göstərişlər olduqda diaqnozu aydınlaşdırmaq üçün ən etibarlı yollardan sayılır. Ən doğru qərar fərdi risklər, analizlər və müayinə nəticələri əsasında uroloq tərəfindən verilir.

FAQ

Prostat biopsiyası ağrılıdırmı?

Çox vaxt prosedur lokal anesteziya ilə aparıldığı üçün ağrı minimum olur, amma qısa müddətli narahatlıq və təzyiq hissi ola bilər.

Biopsiyadan sonra evə nə vaxt gedə bilərəm?

Əksər hallarda prosedur ambulator aparılır və xəstə həmin gün evə buraxılır, lakin həkimin göstərişi vacibdir.

Mənfi biopsiya prostat xərçəngi olmadığını tam göstərir?

Xeyr. Mənfi nəticə xərçəng ehtimalını azalda bilər, amma bəzi hallarda şübhə davam edərsə əlavə izləmə və ya təkrar müayinə lazım ola bilər.

Biopsiyadan əvvəl bütün dərmanları dayandırmaq lazımdır?

Yox. Xüsusilə qan durulaşdırıcı dərmanlar barədə qərarı yalnız həkim verir; özbaşına dərman dayandırmayın.

Prostat biopsiyasından sonra nə zaman həkimə müraciət etməliyəm?

Yüksək hərarət, titrətmə, güclü qanaxma, sidik saxlaya bilməmək və ya şiddətli ağrı olduqda dərhal həkimə müraciət edin.