Psoriazın simptomları və nəzarət yolları

Psoriaz nədir?

Psoriaz immun sistemlə əlaqəli, xroniki iltihabi dəri xəstəliyidir. Dəri hüceyrələri normadan daha tez yeniləndiyi üçün dəridə qalın, qızarmış və qabıqlı lövhələr əmələ gələ bilər. Xəstəlik yoluxucu deyil, lakin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər.

Psoriaz müxtəlif yaşlarda başlaya bilər və gedişi hər kəsdə fərqli olur. Bəzən uzun sakit dövrlər olur, bəzən isə alovlanmalar müşahidə edilir. Bu səbəbdən düzgün izlənmə və fərdi müalicə planı vacibdir.

Psoriazın əsas simptomları

Psoriaz simptomları yüngüldən ağıra qədər dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• Qızarmış və qalınlaşmış dəri lövhələri
• Gümüşü-ağ qabıqlanma
• Qaşınma, yanma və narahatlıq hissi
• Dərinin quruluğu və çatlaması
• Kiçik nöqtəvi qanamalar, xüsusən qabıqlar qoparılanda
• Dırnaq dəyişiklikləri: çuxurlanma, qalınlaşma, rəng dəyişikliyi
• Oynaqlarda ağrı, sərtlik və şişkinlik

Ən çox dirsəklər, dizlər, baş dərisi, bel nahiyəsi və dırnaqlar təsirlənə bilər. Bəzi insanlarda səpgilər kiçik sahələrlə məhdudlaşır, digərlərində isə daha geniş yayılır. Oynaq şikayətləri varsa, bu psoriaz artritinin əlaməti ola bilər və vaxtında qiymətləndirilməlidir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Dərinin davamlı səpgisi, qaşınma və ya qabıqlanma bir neçə həftə ərzində keçmirsə, dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Eyni zamanda dırnaq dəyişiklikləri, oynaq ağrısı, səhər sərtliyi, səpgilərin sürətlə yayılması və ya gündəlik həyatı pozması da qiymətləndirmə tələb edir.

Psoriaz başqa dəri problemləri ilə qarışa bilər. Ona görə də dəqiq diaqnoz üçün müayinə vacibdir. Həkim lazım gələrsə, əlavə analiz və ya digər mütəxəssis konsultasiyası tövsiyə edə bilər.

Müalicə variantları

Psoriazın müalicəsi xəstəliyin yayılmasına, simptomların ağırlığına, həyat keyfiyyətinə və yanaşı xəstəliklərə görə seçilir. Məqsəd alovlanmaları azaltmaq, dərini sakitləşdirmək və simptomları idarə etməkdir.

Topikal müalicələr

Yüngül və ya məhdud sahəli psoriazda ilk seçim kimi krem, maz, losyon və ya şampunlar istifadə oluna bilər. Bunlara nəmləndiricilər, iltihabı azaldan preparatlar və dəri hüceyrələrinin yenilənməsinə təsir edən dərmanlar daxil ola bilər. Baş dərisi psoriazında uyğun şampun və tətbiq üsulu önəm daşıyır.

Fototerapiya

Bəzi xəstələrdə nəzarətli ultrabənövşəyi işıq müalicəsi faydalı ola bilər. Fototerapiya yalnız həkim nəzarəti altında aparılır, çünki doza və seans sayı fərdiləşdirilməlidir. Bu üsul xüsusilə topikal müalicəyə kifayət qədər cavab alınmadıqda düşünülə bilər.

Sistemik müalicələr

Daha geniş yayılmış, ağır və ya oynaq tutulumu olan hallarda ağızdan və ya iynə formasında verilən dərmanlar lazım ola bilər. Bu dərmanlar immun sistemin fəaliyyətini tənzimləyir. İstifadə zamanı müntəzəm izlənmə, qan analizləri və yan təsirlərin nəzarəti vacibdir.

Bioloji müalicələr

Bəzi xəstələrdə xüsusi hədəfə yönəlmiş bioloji preparatlar seçilə bilər. Bu müalicələr orta-ağır psoriaz və psoriaz artritində istifadə oluna bilər. Hansı preparatın uyğun olduğunu yalnız həkim xəstənin vəziyyətini qiymətləndirərək müəyyən edir.

Gündəlik nəzarət yolları

Psoriazla yaşamaq yalnız dərmanlardan ibarət deyil. Gündəlik vərdişlər alovlanmaların tezliyini və şiddətini azalda bilər.

• Dərini müntəzəm nəmləndirin, xüsusən duşdan sonra.
• Çox isti sudan və sərt sabunlardan uzaq durun.
• Dərini qaşımaqdan və qabıqları qoparmaqdan çəkinin.
• Stressi azaltmağa çalışın, çünki stress alovlanmanı artıra bilər.
• Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq faydalı ola bilər.
• Rahatsız etməyən, yumşaq və nəfəsalan geyimlər seçin.
• Yuxu rejimini qoruyun və ümumi sağlamlığa diqqət edin.

Tətikləyiciləri izləmək də faydalıdır. Soyuq hava, dərinin zədələnməsi, bəzi infeksiyalar və müəyyən dərmanlar bəzi insanlarda səpgiləri artıra bilər. Özünüzdə hansı amillərin təsir etdiyini qeyd etmək həkimlə müzakirəni asanlaşdırır.

Qidalanma və həyat tərzi

Psoriaz üçün tək bir “uyğun” pəhriz yoxdur. Lakin balanslı qidalanma, çəkiyə nəzarət və ürək-damar sağlamlığını qoruyan həyat tərzi ümumi vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər. Əgər artıq çəki, yüksək təzyiq, şəkər xəstəliyi və ya yağ metabolizması pozğunluğu varsa, bunların da nəzarətdə saxlanması önəmlidir.

Fiziki aktivlik, həkimin məsləhət verdiyi həddə, həm stressin azalmasına, həm də ümumi sağlamlığın dəstəklənməsinə kömək edir. Oynaq ağrısı varsa, uyğun hərəkət planı üçün həkimlə məsləhətləşin.

Psoriazla bağlı vacib məqamlar

Psoriaz yoluxucu deyil və bu xəstəlik şəxsi gigiyena çatışmazlığından yaranmır. Günahlandırıcı yanaşma düzgün deyil; daha önəmli olan erkən diaqnoz, uyğun müalicə və davamlı nəzarətdir. Əlamətləriniz dəyişirsə, müalicəni özbaşına dayandırmayın və ya dəyişməyin.

Ən yaxşı nəticə çox zaman fərdi plan, müntəzəm izlənmə və həyat tərzi dəstəyi ilə əldə olunur. Həkimlə açıq ünsiyyət, simptomların qeyd edilməsi və təyin olunan müalicəyə riayət psoriazın idarə olunmasını asanlaşdıra bilər.

Nəticə

Psoriazın simptomları dəridə qabıqlanma, qızartı, qaşınma və bəzən oynaq şikayətləri ilə özünü göstərir. Müalicə variantları xəstəliyin ağırlığına görə dəyişir və gündəlik nəzarət tədbirləri ilə birlikdə daha yaxşı idarə oluna bilər. Erkən müraciət və davamlı izlənmə psoriazla yaşamağı daha rahat edir.

FAQ

Psoriaz yoluxucudurmu?

Xeyr. Psoriaz yoluxucu deyil və bir insandan digərinə keçmir.

Psoriaz tam sağalırmı?

Psoriaz çox vaxt xroniki xəstəlikdir və tam sağalma zəmanəti yoxdur, amma düzgün müalicə ilə nəzarət altına alına bilər.

Hansı simptomlar təcili diqqət tələb edir?

Genişlənən səpgilər, güclü ağrı, oynaq şişməsi, hərarət və ya gündəlik fəaliyyəti ciddi məhdudlaşdıran əlamətlər qiymətləndirilməlidir.

Dırnaqlarda dəyişiklik psoriaza aid ola bilərmi?

Bəli. Dırnaqlarda çuxurlanma, qalınlaşma və rəng dəyişikliyi psoriazda görülə bilər.

Evdə nə edə bilərəm?

Dərini nəmləndirmək, qıcıqlandırıcı sabunlardan uzaq durmaq, qaşımaqdan çəkinmək və tətikləyiciləri izləmək faydalıdır.