Qaraciyər Transplantasiyasından Sonra İnfeksiya Riski

Qaraciyər transplantasiyasından sonra orqanizmin yeni orqanı qəbul etməsi üçün immuniteti zəiflədən dərmanlar istifadə olunur. Bu dərmanlar transplantın qorunmasına kömək etsə də, bədənin infeksiyalarla mübarizə qabiliyyətini azalda bilər. Buna görə də transplantasiyadan sonrakı dövrdə infeksiyanı erkən tanımaq və qarşısını almaq çox vacibdir.

Niyə infeksiya riski artır?

Transplantasiya sonrası əsas səbəb immunosupressiv müalicədir. Bu dərmanlar immun sistemin yeni qaraciyəri rədd etməsinin qarşısını alır, lakin eyni zamanda bakteriya, virus, göbələk və parazitlərə qarşı həssaslığı artırır. Xüsusilə əməliyyatdan sonrakı ilk aylar və dərman dozalarının dəyişdiyi dövrlər daha diqqətli nəzarət tələb edir.

Riskə təsir edən digər amillər bunlardır:

• əməliyyat yaralarının sağalma mərhələsi
• xəstəxanada uzun qalma və invaziv kateterlər
• əvvəlki xroniki xəstəliklər
• qidalanma zəifliyi və yorğunluq
• peyvənd statusunun natamam olması

Hansı əlamətlərə diqqət etməlisiniz?

İnfeksiya bəzən çox açıq əlamətlərlə, bəzən isə yüngül şikayətlərlə başlayır. Transplantasiya olunmuş xəstələrdə infeksiya sürətlə ağırlaşa bildiyi üçün kiçik dəyişikliklər belə önəm daşıyır.

Ümumi xəbərdarlıq əlamətləri

• qızdırma və ya üşütmə
• artmış tərləmə
• qəfil halsızlıq və zəiflik
• iştahsızlıq
• əbədi davam edən və ya artan ağrı

Yara və dəridə əlamətlər

• əməliyyat yerində qızartı, şişlik və ya isti olma
• yaradan axıntı və ya pis qoxu
• dəridə səpkilər, səpginin yayılması
• toxunanda ağrı

Tənəffüs və sidik yolları əlamətləri

• öskürək, nəfəs darlığı, sinə ağrısı
• burun axması ilə birlikdə qızdırma
• sidikdə yanma, tez-tez sidiyə getmə
• qarında ağrı və ya ishal

Bəzən infeksiya qızdırmasız da gedə bilər. Ona görə də özünüzü “sadəcə yorğunam” deyib izləmək əvəzinə, yeni və izah olunmayan simptomları komandanıza bildirin.

Özünüzü necə qoruya bilərsiniz?

İnfeksiyadan qorunma gündəlik vərdişlərdən başlayır. Məqsəd tam təcrid deyil, ağıllı və nizamlı qorunmadır.

1. Əl gigiyenasına ciddi əməl edin

Əlləri sabun və su ilə müntəzəm yumaq ən sadə və ən effektiv addımlardandır. Xüsusilə yeməkdən əvvəl, tualetdən sonra, evə gəldikdə və yaraya toxunmazdan öncə əllərinizi yuyun.

2. Dərmanları dəqiq qəbul edin

İmmunosupressiv dərmanların dozasını özbaşına artırmaq, azaltmaq və ya buraxmaq olmaz. Dərman planına düzgün əməl etmək həm rədd reaksiyasının, həm də infeksiya ilə bağlı qarışıqlığın azalmasına kömək edir. Hər hansı yan təsir hiss edirsinizsə, əvvəlcə həkimlə əlaqə saxlayın.

3. İnsanlarla təmasda ehtiyatlı olun

Xüsusilə qrip, soyuqdəymə, suçiçəyi və ya mədə-bağırsaq infeksiyası olan insanlarla yaxın təmasdan qaçın. Qonaq qəbul edərkən xəstə olan şəxsləri uzaq saxlamaq və izdihamlı yerlərdə maska istifadəsi barədə həkimin tövsiyəsinə əməl etmək faydalı ola bilər.

4. Qida və su təhlükəsizliyinə diqqət yetirin

Yaxşı bişməmiş ət, pasterizə olunmamış süd məhsulları və yuyulmamış tərəvəzlər infeksiya riskini artıra bilər. Təmiz su içmək, qidaları yaxşı yumaq və bişirmə qaydalarına əməl etmək vacibdir.

5. Peyvənd planını həkimlə dəqiqləşdirin

Transplantasiyadan sonra bütün peyvəndlər uyğun vaxtda verilmir. Bəzi canlı peyvəndlər sizin üçün uyğun olmaya bilər. Ona görə peyvənd planını yalnız transplant komandanızla razılaşdırın.

6. Yaraya və kateterlərə diqqətlə qulluq edin

Yara sarğısını və digər tibbi cihazları yalnız sizə göstərilən qaydada idarə edin. Qızartı, axıntı, ağrı və ya sarğının tez-tez islanması müşahidə olunarsa, gecikməyin.

Hansı hallarda təcili müraciət etməlisiniz?

Aşağıdakı hallarda transplantasiya mərkəzi ilə dərhal əlaqə saxlayın və ya təcili yardım üçün müraciət edin:

• 38°C və ya daha yüksək qızdırma
• nəfəs darlığı və ya sinə ağrısı
• şiddətli üşütmə və ya çaşqınlıq
• əməliyyat yerindən irinli axıntı
• tezləşən ishal, qusma və susuzlaşma
• sidikdə yanma ilə birlikdə qızdırma

İmmunosupressiv müalicə alan xəstələrdə gecikmə riskli ola bilər. Simptomlar yüngül görünsə belə, vəziyyəti özbaşına izləmək əvəzinə həkimə xəbər vermək daha təhlükəsizdir.

Gündəlik həyatda faydalı vərdişlər

• yuxu və istirahətə vaxt ayırın
• həkimin tövsiyə etdiyi fiziki aktivliyi tədricən bərpa edin
• siqaret və spirt istifadəsindən uzaq durun
• evdə səthləri təmiz saxlayın
• ev heyvanları ilə təmasda gigiyena qaydalarına əməl edin
• müntəzəm nəzarət müayinələrini buraxmayın

Nəticə

Qaraciyər transplantasiyasından sonra infeksiya riski gerçəkdir, amma düzgün nəzarət və gündəlik ehtiyat tədbirləri ilə bu risk azaldıla bilər. Əlamətləri vaxtında tanımaq, dərmanlara sadiq qalmaq və transplant komandasının tövsiyələrinə əməl etmək sağlamlığın qorunmasında əsas rol oynayır.

Ən yaxşı yanaşma: yeni simptomları ciddiyə alın, gigiyenaya diqqət edin və şübhə olduqda gecikmədən həkimlə əlaqə saxlayın.

FAQ

Qaraciyər transplantasiyasından sonra ən çox hansı infeksiyalar olur?

Ən çox yara infeksiyaları, tənəffüs yolu infeksiyaları, sidik yolu infeksiyaları və bəzi hallarda virus infeksiyaları görülə bilər. Risk dövr və dərman rejiminə görə dəyişir.

Qızdırma olmasa da infeksiya ola bilərmi?

Bəli. İmmunosupressiv dərmanlar səbəbindən bəzi infeksiyalar qızdırmasız da inkişaf edə bilər. Yeni yaranan halsızlıq, öskürək, ağrı və ya yara dəyişikliklərini diqqətlə izləmək vacibdir.

Peyvəndləri transplantasiyadan sonra edə bilərəmmi?

Bəzi peyvəndlər edilə bilər, amma vaxt və növ çox önəmlidir. Peyvənd planını yalnız transplant həkiminizlə razılaşdırın, çünki bəzi canlı peyvəndlər uyğun olmaya bilər.

İnfeksiyadan qorunmaq üçün antibiotik içməliyəm?

Antibiotiklər yalnız həkim təyinatı ilə istifadə olunmalıdır. Özbaşına qəbul həm faydasız ola bilər, həm də yan təsir və müqavimət riski yaradar.

Nə vaxt təcili yardım lazımdır?

Yüksək qızdırma, nəfəs darlığı, çaşqınlıq, irinli yara axıntısı və sürətlə pisləşən vəziyyət olduqda dərhal tibbi yardım alın.