Radioterapiya ilə Kimyaterapiyanın Fərqi Nədir?

Radioterapiya və kimyaterapiya xərçəng müalicəsində ən çox istifadə olunan üsullardan ikisidir, lakin eyni şey deyillər. Hər ikisinin məqsədi xərçəng hüceyrələrini nəzarətə almaq, onların böyüməsini yavaşlatmaq və ya məhv etməkdir. Buna baxmayaraq, işləmə mexanizmi, tətbiq forması və orqanizmə təsiri fərqlənir.

Radioterapiya nədir?

Radioterapiya, yüksək enerjili şüalardan istifadə edərək xərçəng hüceyrələrini zədələyən müalicə üsuludur. Bu şüalar adətən şişin yerləşdiyi konkret sahəyə yönəldilir. Məqsəd həmin bölgədəki xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasını dayandırmaq və onları məhv etməkdir.

Radioterapiya daha çox lokal müalicə sayılır, yəni əsas təsir bədənin müəyyən hissəsində olur. Bu səbəbdən bəzi hallarda cərrahi əməliyyatla birlikdə, bəzən də əməliyyatdan əvvəl və ya sonra tətbiq edilir.

Kimyaterapiya nədir?

Kimyaterapiya xərçəng hüceyrələrini öldürmək və ya onların bölünməsini ləngitmək üçün dərmanlardan istifadə edən müalicədir. Bu dərmanlar damar daxilindən, ağızdan və ya başqa yollarla verilə bilər. Kimyaterapiya çox vaxt sistemik müalicə hesab olunur, çünki dərmanlar qan dövranı ilə bütün bədənə yayılır.

Bu xüsusiyyətinə görə kimyaterapiya yalnız əsas şişə deyil, bədənin digər yerlərinə yayılmış xərçəng hüceyrələrinə də təsir göstərə bilər. Ona görə də metastazlı və ya yayılma riski olan hallarda tez-tez seçilir.

Əsas fərqlər nələrdir?

• Təsir sahəsi: Radioterapiya əsasən müəyyən nahiyəyə təsir edir, kimyaterapiya isə bütün orqanizmə yayıla bilər.
• İstifadə olunan üsul: Radioterapiyada şüadan, kimyaterapiyada dərmandan istifadə olunur.
• Planlaşdırma: Radioterapiya dəqiq görüntüləmə və istiqamətləndirmə tələb edir, kimyaterapiyada isə doza və dövrlər dərman sxeminə uyğun seçilir.
• Yan təsirlərin tipi: Radioterapiyanın yan təsirləri çox vaxt müalicə olunan sahə ilə əlaqəli olur, kimyaterapiyanın təsirləri isə daha geniş yayıla bilər.
• Müalicə məqsədi: Hər ikisi sağaltma, şişi kiçiltmə və ya simptomları yüngülləşdirmə məqsədi ilə istifadə oluna bilər.

Radioterapiya necə tətbiq olunur?

Radioterapiya çox vaxt seanslarla aparılır. Hər seans qısa çəkə bilər, amma ümumi müalicə planı bir neçə həftə davam edə bilər. Pasiyent müalicə zamanı adətən xüsusi cihaz altında uzanır və şüa verilir. Proses ağrısız olur, amma müalicə olunan sahədə dəri qızarması, yorğunluq və ya başqa yerli təsirlər yarana bilər.

Radioterapiya xaricdən verilən şüa ilə aparıla bilər. Bəzi hallarda isə şüa mənbəyi bədənin daxilinə yaxın yerləşdirilir. Hansı üsulun seçilməsi şişin növündən, yerindən və mərhələsindən asılıdır.

Kimyaterapiya necə tətbiq olunur?

Kimyaterapiya müxtəlif sxemlərlə verilə bilər. Bəzi dərmanlar damar daxilinə infuziya şəklində tətbiq edilir, digərləri isə tablet və ya kapsul formasında ola bilər. Müalicə çox vaxt dövrlərlə aparılır: dərman verilir, sonra bədənin toparlanması üçün fasilə qoyulur.

Kimyaterapiya zamanı ürəkbulanma, saç tökülməsi, iştahın azalması, infeksiyalara meyllilik və yorğunluq kimi yan təsirlər yarana bilər. Hər pasiyentdə eyni təsirlər olmur; dərmanın növü, dozası və fərdi həssaslıq vacibdir.

Hansını nə vaxt seçirlər?

Müalicə seçimi xərçəngin növündən, mərhələsindən, yerləşdiyi yerdən, yayılıb-yayılmamasından və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Bəzən yalnız radioterapiya kifayət edir, bəzi hallarda yalnız kimyaterapiya lazım olur. Çox vaxt isə bu üsullar bir-birini tamamlayır.

Məsələn, radioterapiya şişin yerli nəzarətini gücləndirmək üçün istifadə oluna bilər, kimyaterapiya isə bədəndə gizli qalmış xərçəng hüceyrələrinə qarşı əlavə təsir göstərə bilər. Müalicə planını onkoloq fərdi olaraq hazırlayır.

Yan təsirlərə necə yanaşmaq lazımdır?

Hər iki müalicənin yan təsirləri ola bilər, amma bunlar idarə oluna bilər. Vacib olan, simptomları vaxtında həkimə bildirməkdir. Məsələn, güclü halsızlıq, davamlı qusma, nəfəs darlığı, yüksək hərarət və ya müalicə sahəsində ciddi dəri dəyişiklikləri varsa, gecikmədən tibbi yardım almaq lazımdır.

Həkim komandasının məsləhətlərinə əməl etmək, qidalanmaya diqqət yetirmək, kifayət qədər maye qəbul etmək və istirahətə vaxt ayırmaq müalicə dövründə faydalı ola bilər. Lakin hər vəziyyət fərqlidir; fərdi tövsiyə mütləq həkim tərəfindən verilməlidir.

Pasiyentlər üçün vacib suallar

Müalicəyə başlamazdan əvvəl həkimdən soruşmaq faydalıdır: Bu müalicənin məqsədi nədir? Mənə nə üçün bu üsul seçilib? Hansı yan təsirləri gözləməliyəm? Gündəlik həyatımda nələrə diqqət etməliyəm? Bu suallar müalicə prosesini daha aydın və rahat başa düşməyə kömək edir.

Nəticə

Radioterapiya ilə kimyaterapiyanın əsas fərqi ondan ibarətdir ki, biri şüa ilə lokal təsir göstərir, digəri isə dərmanlarla daha sistemik təsir yaradır. Hər iki üsul xərçəng müalicəsində mühüm rol oynayır və çox vaxt birlikdə və ya ardıcıl şəkildə istifadə olunur. Hansı müalicənin uyğun olduğunu yalnız onkoloji komanda fərdi qiymətləndirmə əsasında müəyyən edir.

FAQ

Radioterapiya və kimyaterapiya eyni vaxtda verilə bilərmi?

Bəli, bəzi xərçəng növlərində həkimlər bu iki müalicəni birlikdə və ya ardıcıl şəkildə planlaya bilərlər.

Radioterapiya ağrılıdırmı?

Adətən ağrılı olmur. Lakin müalicə olunan sahədə sonradan qıcıqlanma və ya yorğunluq hiss edilə bilər.

Kimyaterapiyanın yan təsirləri hamıda eyni olurmu?

Xeyr. Yan təsirlər dərmana, dozaya və pasiyentin fərdi vəziyyətinə görə dəyişə bilər.

Hansı müalicə daha güclüdür: radioterapiya, yoxsa kimyaterapiya?

Bu, vəziyyətdən asılıdır. Hansının daha uyğun olduğu xərçəngin növünə, mərhələsinə və yayılmasına görə müəyyən edilir.