Skolioz əməliyyatı nə vaxt tövsiyə edilir?

Skolioz onurğanın yana doğru əyilməsi və çox zaman fırlanma ilə müşayiət olunan bir vəziyyətdir. Bir çox insanda yüngül və orta dərəcəli skolioz əməliyyatsız, müntəzəm müşahidə, fizioterapiya və lazım gəldikdə breys ilə izlənir. Lakin bəzi hallarda cərrahi müalicə daha uyğun seçim ola bilər.

Skolioz əməliyyatı hər xəstəyə tətbiq edilmir. Əməliyyat qərarı əyriliyin dərəcəsinə, onun artma sürətinə, ağrının səviyyəsinə, nəfəs alma və gündəlik fəaliyyətə təsirinə, həmçinin xəstənin yaşına və skeletin inkişaf mərhələsinə əsasən verilir.

Skolioz əməliyyatı hansı hallarda düşünülür?

Əməliyyatın tövsiyə olunması üçün tək bir meyar yoxdur. Həkimlər bir neçə amili birlikdə qiymətləndirirlər:

• əyriliyin irəliləməsi və izləmə zamanı artması;
• əyriliyin ciddi bucaq ilə olması;
• güclü və davamlı ağrı;
• gündəlik fəaliyyətlərdə məhdudiyyət;
• gövdə balansının pozulması;
• sinə boşluğu və ağciyər funksiyasına təsir şübhəsi;
• mühafizəkar müalicələrin kifayət etməməsi.

Əyrilik sürətlə artırsa

Xüsusilə böyümə dövründə olan uşaqlarda və yeniyetmələrdə skolioz zamanla arta bilər. Əgər rentgen müayinələri əyriliyin izləmə müddətində nəzərəçarpacaq şəkildə böyüdüyünü göstərirsə, cərrahiyyə müzakirə oluna bilər. Bu, gələcək deformasiya və funksional problemlərin qarşısını almaq üçün nəzərdən keçirilir.

Əyrilik çox böyükdürsə

Yüksək dərəcəli əyriliklərdə onurğa balansı pozula bilər və bədən görünüşündə nəzərə çarpan dəyişiklik yaranar. Belə hallarda yalnız müşahidə və breys yetərli olmaya bilər. Cərrah onurğanı daha stabil və düz vəziyyətə gətirmək üçün əməliyyatı təklif edə bilər.

Ağrı və həyat keyfiyyəti pozulursa

Skoliozu olan bəzi insanlarda ağrı yüngül olur və gündəlik həyatla uyğunlaşır. Digərlərində isə ağrı uzunmüddətli ola, oturmaq, ayaqda durmaq, yatmaq və ya fiziki fəaliyyət zamanı çətinlik yarada bilər. Ağrı bütün mümkün qeyri-cərrahi tədbirlərə baxmayaraq davam edirsə, əməliyyat variantı gündəmə gələ bilər.

Nəfəs alma və orqan funksiyasına təsir varsa

Ciddi döş qəfəsi deformasiyası ağciyərlərin genişlənməsinə mane ola bilər. Bu, xüsusilə daha ağır əyriliklərdə narahatlıq doğurur. Həkim tənəffüs dəyərlərini, xəstənin şikayətlərini və ümumi vəziyyəti birlikdə qiymətləndirərək əməliyyatın faydalı olub-olmadığını müəyyənləşdirir.

Hansı hallarda əməliyyat ilk seçim olmur?

Yüngül və stabil skoliozda əməliyyat adətən ilk seçim deyil. Bir çox xəstədə aşağıdakı yanaşmalar daha əvvəl tətbiq edilir:

• davamlı müşahidə və təkrar rentgenlər;
• fizioterapiya və məşq proqramları;
• uşaqlarda və yeniyetmələrdə breys istifadəsi;
• ağrının idarə olunması;
• duruş və hərəkət vərdişlərinin korreksiyası.

Bu tədbirlər əyriliyi tam aradan qaldırmasa da, bəzi xəstələrdə onun artma riskini azaltmağa və simptomları yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.

Əməliyyat qərarı necə verilir?

Qərar tək bir müayinəyə əsaslanmır. Ortoped və ya onurğa cərrahı xəstənin şikayətlərini dinləyir, fiziki müayinə aparır və görüntüləmə nəticələrini qiymətləndirir. Bəzən əlavə olaraq tənəffüs testləri, nevroloji qiymətləndirmə və digər müayinələr tələb oluna bilər.

Həkim aşağıdakı sualları cavablandırmağa çalışır: Əyrilik artmağa davam edirmi? Skelet inkişafı başa çatıb, yoxsa davam edir? Ağrı və ya funksional məhdudiyyət nə dərəcədədir? Əməliyyatın gözlənilən faydası mümkün risklərdən üstündürmü?

Əməliyyatın məqsədi nədir?

Skolioz əməliyyatının əsas məqsədi onurğanın vəziyyətini daha sabitləşdirmək, deformasiya irəliləyişini dayandırmaq və mümkün qədər düzgün düzülüş əldə etməkdir. Bəzi xəstələrdə ağrı və bədən balansı da yaxşılaşa bilər. Bununla belə, hər bir xəstədə nəticə fərqli ola bilər və tam düzəlmə həmişə mümkün olmur.

Kimlər xüsusilə diqqətlə izlənməlidir?

• yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı olanlar;
• ailəsində skolioz olanlar;
• əyriliyi müntəzəm olaraq artanlar;
• sinə deformasiyası və ya tənəffüs şikayəti olanlar;
• güclü ağrısı və gündəlik funksiyada azalması olanlar.

Həkimə nə vaxt müraciət etməli?

Çiyinlər arasında asimmetriya, kürəkdə qabarıqlıq, belin bir tərəfə meyli, bel ağrısı, tez yorulma və ya nəfəs darlığı varsa, qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət etmək vacibdir. Əgər skolioz artıq diaqnoz olunubsa, planlı nəzarət mütləqdir.

Nəticə

Skolioz əməliyyatı əsasən əyrilik irəlilədikdə, ciddi deformasiya yarandıqda, ağrı və funksional məhdudiyyət artdıqda və ya tənəffüsə təsir olduqda tövsiyə edilir. Ən doğru qərar fərdi qiymətləndirmə ilə verilir və hər xəstə üçün yanaşma fərqli ola bilər.

FAQ

Skolioz əməliyyatı hər skolioz xəstəsinə lazımdır?

Xeyr. Bir çox yüngül və orta dərəcəli hallarda müşahidə, fizioterapiya və breys kifayət edə bilər. Əməliyyat adətən daha ciddi və ya irəliləyən hallarda düşünülür.

Əyriliyin hansı dərəcəsində əməliyyat düşünülür?

Tək bir rəqəm bütün xəstələr üçün keçərli deyil. Qərar əyriliyin dərəcəsi ilə yanaşı artma sürəti, yaş, simptomlar və tənəffüsə təsirə görə verilir.

Skolioz əməliyyatı ağrını tam aradan qaldırırmı?

Mütləq deyil. Bəzi xəstələrdə ağrı azalır, amma nəticələr fərqli ola bilər. Əməliyyatın məqsədi əsasən deformasiya və irəliləməni nəzarət altına almaqdır.

Əməliyyat olunmazsam nə baş verə bilər?

Bu, skoliozun növü və gedişinə bağlıdır. Bəzi hallarda əyrilik sabit qala bilər, bəzilərində isə arta və daha çox simptom yarada bilər. Mütəmadi nəzarət vacibdir.

Əməliyyata qərar verməzdən əvvəl nə edilməlidir?

Ortoped və ya onurğa cərrahı müayinəsi, rentgen qiymətləndirməsi və lazım gələrsə əlavə testlər aparılmalıdır. Qərar fərdi risk və fayda əsasında verilir.