Sümük iliyi transplantasiyasından sonra hansı infeksiyalar daha çox rast gəlinir?

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra orqanizmin müdafiə sistemi bir müddət zəiflədiyi üçün infeksiya riski artır. Bu dövrdə ən çox rast gəlinən problemlər bakterial, viral və göbələk infeksiyalarıdır. İnfeksiyanın hansı növünün daha çox görülməsi transplantasiya növündən, qəbul edilən dərmanlardan, neytrofil sayından və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Transplantasiyadan sonra niyə infeksiya riski artır?

Transplantasiya zamanı verilən preparatlar və sonrakı müalicə immun sistemini zəiflədə bilər. Bu, bədənin mikroblara qarşı müdafiəsini azaldır. Xüsusilə neytropeniya, yəni ağ qan hüceyrələrinin azalması olduqda infeksiyalar daha sürətlə yayıla bilər. Ağız selikli qişası, bağırsaq divarı və dəri baryeri zədələndikdə mikrobların bədənə daxil olması asanlaşır.

Ən çox rast gəlinən infeksiya növləri

Bakterial infeksiyalar

Ən tez-tez görülən infeksiyalardan biri bakterial infeksiyalardır. Bunlara qan axını infeksiyaları, sidik yolu infeksiyaları, ağciyər infeksiyaları və kateterlə əlaqəli infeksiyalar daxil ola bilər. Yüksək hərarət, üşütmə, öskürək, sidikdə yanma, yara yerində qızartı bakterial infeksiyanın əlaməti ola bilər.

Viral infeksiyalar

Viruslar da transplantasiya sonrası dövrdə aktivləşə bilər. Xüsusilə herpes virusları, sitomeqalovirus və respirator viruslar diqqət tələb edir. Bəzi viruslar gizli vəziyyətdə orqanizmdə qala və immunitet zəiflədikdə yenidən aktivləşə bilər. Dodaq ətrafında yaralar, halsızlıq, öskürək, boğaz ağrısı, ishal və görmə problemləri kimi əlamətlər yarana bilər.

Göbələk infeksiyaları

Göbələk infeksiyaları da mühüm risk yaradır. Ağız boşluğunda kandidiaz, ağciyərdə göbələk infeksiyaları və dəridə göbələk dəyişiklikləri baş verə bilər. Ağızda ağ ərp, udma çətinliyi, davamlı öskürək, nəfəs darlığı və izah olunmayan qızdırma bu qrup üçün xəbərdarlıq əlamətləridir.

Parazitar və nadir infeksiyalar

Daha az rast gəlinməsinə baxmayaraq, bəzi xəstələrdə parazitar və digər fürsətçi infeksiyalar da inkişaf edə bilər. Bu risk uzunmüddətli immunosupressiv müalicə alanlarda daha yüksək ola bilər. Həkimlər xəstənin yaşadığı regionu, səyahət tarixçəsini və əvvəlki infeksiyaları da nəzərə alırlar.

Hansı yerlərdə infeksiya daha çox yaranır?

Transplantasiya sonrası infeksiyalar müəyyən orqan və sistemlərdə daha tez-tez görünə bilər:

• Ağız və boğaz: selikli qişa yaraları, kandidiaz, herpes lezyonları

• Ağciyərlər: pnevmoniya, viral respirator infeksiyalar, göbələk mənşəli ağciyər infeksiyaları

• Qan axını: kateter və ya neytropeniya ilə bağlı bakteriemiya

• Sidik yolları: sidikdə bakterial çoxalma və iltihab

• Dəri və yara yerləri: qızartı, axıntı, ağrı və lokal infeksiya

Kimlər daha yüksək risk altındadır?

Bəzi xəstələrdə infeksiyaya meyl daha çox olur. Buna uzun müddət aşağı neytrofil sayı, güclü immunosupressiv dərmanlar, mərkəzi ven kateteri, ağır selikli qişa zədələnməsi, GVHD və əvvəlki ciddi infeksiyalar səbəb ola bilər. Uşaqlar, yaşlılar və yanaşı xəstəliyi olanlar da daha yaxından izlənir.

Hansı əlamətlərə diqqət etməlisiniz?

Transplantasiya sonrası dövrdə hərarət ən vacib xəbərdarlıq əlamətlərindən biridir. Aşağıdakı hallarda dərhal transplantasiya komandası ilə əlaqə saxlamaq lazımdır:

• 38°C və ya daha yüksək hərarət

• Üşütmə və titrətmə

• Nəfəs darlığı və ya sinə ağrısı

• Davamlı öskürək və ya boğaz ağrısı

• Sidikdə yanma, tez-tez sidiyə getmə

• Ağızda ağ ləkələr, yaralar və ya udma çətinliyi

• Yara yerində qızartı, şişlik, axıntı

• Qarışıqlıq, güclü halsızlıq və ya yeni başlayan ishal

İnfeksiyaların qarşısını necə almaq olar?

Profilaktika transplantasiya sonrası qayğının əsas hissəsidir. Həkimin verdiyi antibiotik, antiviral və ya antifungal dərmanlar təyin olunduğu kimi qəbul edilməlidir. Əlləri tez-tez yumaq, izdihamlı yerlərdən uzaq durmaq, qida gigiyenasına riayət etmək və ağız baxımını düzgün aparmaq vacibdir.

Kateterin təmiz saxlanması, dərmanların vaxtında qəbulu və evdə gigiyena qaydalarına əməl edilməsi riski azalda bilər. Bəzi xəstələr üçün peyvənd planı sonradan bərpa olunur, lakin bu qərarı yalnız transplantasiya həkimi verir.

Nə vaxt təcili yardım lazımdır?

Yüksək hərarət, nəfəs darlığı, huşda dəyişiklik, güclü titrətmə, qanlı öskürək, şiddətli qarın ağrısı və ya sürətlə pisləşən vəziyyət təcili qiymətləndirmə tələb edir. Transplantasiya sonrası infeksiyalar sürətlə ağırlaşa bildiyi üçün gecikməmək önəmlidir.

Nəticə

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra ən çox bakterial, viral və göbələk infeksiyaları görülür. Risk ən yüksək olduğu dövrdə diqqətli müşahidə, profilaktik dərmanlar və vaxtında həkimlə əlaqə xəstənin təhlükəsizliyi üçün çox vacibdir. Hərarət və ya yeni simptom olduqda gözləmədən transplantasiya komandanıza müraciət edin.

FAQ

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra ən çox hansı infeksiyalar olur?

Ən çox bakterial, viral və göbələk infeksiyaları rast gəlinir. Xüsusilə neytropeniya və immunosupressiv müalicə bu riski artırır.

Hərarət transplantasiyadan sonra niyə önəmlidir?

Çünki hərarət ciddi infeksiyanın ilk əlaməti ola bilər və tez müdaxilə tələb edir. Transplantasiya sonrası hərarətə laqeyd yanaşmamaq lazımdır.

Ağızda ağ ləkələr nəyi göstərə bilər?

Bu, çox vaxt göbələk infeksiyasının, xüsusilə kandidiazın əlaməti ola bilər. Həkim müayinəsi lazımdır.

İnfeksiyadan qorunmaq üçün nə etmək olar?

Əlləri tez-tez yumaq, qida gigiyenasına riayət etmək, dərmanları vaxtında qəbul etmək və həkimin verdiyi profilaktik qaydalara əməl etmək vacibdir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməliyəm?

38°C və yuxarı hərarət, nəfəs darlığı, üşütmə, sürətlə pisləşən halsızlıq, sidikdə yanma və ya ağızda ağır yaralar olduqda dərhal əlaqə saxlayın.