Sümük iliyi transplantasiyasından sonra düzgün qidalanma

Niyə qidalanma bu qədər vacibdir?

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra orqanizm bərpa mərhələsində olur və immun sistem bir müddət zəif qala bilər. Bu dövrdə düzgün qidalanma həm sağalmanı dəstəkləyir, həm də infeksiya riskini azaltmağa kömək edir. Eyni zamanda bədəndə enerji, zülal, vitamin və maye ehtiyacları artır.

Transplantasiya sonrası qidalanma yalnız “nə yemək” sualına cavab vermir. Qidanın təhlükəsiz hazırlanması, saxlanması və qəbul zamanı diqqət ediləcək detallar da eyni dərəcədə önəmlidir.

Əsas məqsədlər

• Zülal və kalori ehtiyacını qarşılamaq
• İnfeksiya ehtimalını azaltmaq
• Həzm sistemini yormayan qidalar seçmək
• Ürəkbulanma, ağız yarası, ishal və qəbizlik kimi problemləri idarə etmək
• Çəki itkisini və susuzlaşmanı önləmək

Hansı qidalar üstünlük təşkil etməlidir?

Zülalla zəngin qidalar

Zülal toxumaların bərpası və immun dəstək üçün vacibdir. Xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq aşağıdakı qidalar seçilə bilər:

• Yaxşı bişmiş toyuq, hinduşka, balıq və yağsız ət
• Yumurtalar tam bişmiş halda
• Pasterizə olunmuş süd, qatıq və pendir
• Qurudulmuş lobya, mərcimək və noxud yaxşı bişmiş formada
• Qoz-fındıq pastaları və digər təhlükəsiz, təmiz hazırlanmış variantlar

Enerji verən qidalar

Əgər iştaha azalıbsa, az həcmdə daha çox enerji verən qidalar faydalı ola bilər. Məsələn, sıyıq, kartof püresi, yulaf, düyü, makaron, avokado və zeytun yağı ilə zənginləşdirilmiş yeməklər uyğun ola bilər.

Meyvə və tərəvəz

Meyvə və tərəvəzlər vitamin və lif mənbəyidir, amma transplantasiya sonrası onların təhlükəsizliyi ön plandadır. Adətən yaxşı yuyulmuş, soyulmuş və lazım gələrsə bişirilmiş seçimlər daha uyğundur. Xam salatlar və düzgün yuyulmamış məhsullar bəzi pasiyentlər üçün risk yarada bilər.

Təhlükəsiz qida qaydaları

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra qida təhlükəsizliyi çox önəmlidir. İmmunitet zəif olduqda, adi sağlam insan üçün problem yaratmayan bakteriyalar belə ciddi infeksiya mənbəyinə çevrilə bilər.

• Əlləri yeməkdən əvvəl və sonra sabunla yuyun
• Yeməkləri yaxşı bişirin, xüsusilə ət, balıq və yumurtanı
• Pasterizə olunmamış süd, pendir və şirələrdən uzaq durun
• Çiy və bişmiş qidalar üçün ayrı qab və lövhə istifadə edin
• Qidaları soyuducuda düzgün temperaturda saxlayın
• Vaxtı keçmiş, qoxusu və görünüşü dəyişmiş məhsulları yeməyin

Həkiminiz sizə neytropenik pəhriz və ya xüsusi qida məhdudiyyəti tövsiyə edə bilər. Bu tövsiyələr mərkəzdən mərkəzə və xəstənin analiz nəticələrinə görə dəyişə bilər.

Nədən uzaq durmaq lazımdır?

Bəzi qidalar infeksiya və ya həzm pozuntusu riskini artırdığı üçün məhdudlaşdırıla bilər:

• Çiy və ya az bişmiş ət, balıq və yumurta
• Sushi, sashimi və digər çiy dəniz məhsulları
• Yuyulmamış meyvə-tərəvəz
• Pasterizə olunmamış süd məhsulları
• Bufetdən, açıq satışdan və gigiyenası şübhəli yerlərdən alınan qidalar
• Alkoqol, həkim icazəsi olmadan

Ürəkbulanma, ağız yarası və iştahasızlıq zamanı nə etməli?

Bu şikayətlər transplantasiya sonrası çox rast gəlinir. Qidalanmanı kiçik və tez-tez porsiyalarla təşkil etmək daha rahat ola bilər. Soyuq və ya otaq temperaturunda qidalar bəzən qoxuya həssaslığı azaldır.

• Gündə 5-6 kiçik yemək yeməyə çalışın
• Quru və kəskin ədviyyəli qidalardan uzaq durun
• Ağız yarası varsa yumşaq, ilıq və asan çeynənən yeməklər seçin
• Su, duru şorbalar və evdə hazırlanmış təhlükəsiz içkilərlə maye qəbulunu artırın

Əgər qəbul çətinləşirsə, həkim və dietoloq yüksək kalorili əlavələr və ya xüsusi pəhriz planı tövsiyə edə bilər.

İshal və qəbizlik zamanı qidalanma

İshal olduqda yağlı, çox şirin və çox lifli qidalar bəzi insanlarda şikayəti artıra bilər. Həkim uyğun görərsə, düyü, banan, alma püresi və tost kimi daha sadə seçimlər kömək edə bilər. Qəbizlik zamanı isə kifayət qədər maye, yüngül hərəkət və uyğun lif qəbulu vacibdir, amma lif miqdarı mütləq fərdi vəziyyətə görə tənzimlənməlidir.

Maye qəbulu və təhlükəsizlik

Susuzlaşma transplantasiya sonrası daha tez problem yarada bilər. Gün ərzində kifayət qədər maye qəbul etmək, xüsusilə hərarət, ishal və qusma olduqda önəmlidir. Su, həkim tərəfindən uyğun sayılan içkilər və təhlükəsiz şorba növləri faydalı ola bilər.

Nümunə gündəlik qidalanma yanaşması

Hər xəstənin menyusu fərqli olsa da, aşağıdakı yanaşma faydalı ola bilər:

• Səhər: yaxşı bişmiş yumurta, yulaf sıyığı, pasterizə olunmuş süd
• Aralıq: qatıq və ya təhlükəsiz meyvə püresi
• Nahar: yaxşı bişmiş toyuq, düyü, bişmiş tərəvəz
• Aralıq: kraker, pendir və ya qidalandırıcı ara yemək
• Axşam: balıq, kartof püresi, yumşaq tərəvəz

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda müalicə komandası ilə əlaqə saxlayın:

• Davamlı qusma və ya ishal
• Yemək və maye qəbul edə bilməmək
• Hərarət
• Ağızda ciddi yaralar və ya udma çətinliyi
• Qəfil çəki itkisi
• Qida qəbulundan sonra qarın ağrısı, səpgilər və ya allergik əlamətlər

Nəticə

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra qidalanma təhlükəsizliyə, zülal ehtiyacına və fərdi simptomların idarəsinə əsaslanmalıdır. Ən doğru plan sizin klinik vəziyyətinizə, analizlərinizə və qəbul etdiyiniz dərmanlara görə həkim və dietoloq tərəfindən hazırlanır. Şübhə yarandıqda, yeni qida əlavə etməzdən əvvəl mütləq müalicə komandanızla məsləhətləşin.

FAQ

Sümük iliyi transplantasiyasından sonra çiy salat yeyə bilərəmmi?

Bəzi hallarda çiy salatlar infeksiya riski yarada bilər. Həkiminiz icazə verənə qədər yaxşı yuyulmuş, soyulmuş və ya bişirilmiş tərəvəzlər daha təhlükəsiz seçimdir.

Transplantasiyadan sonra süd məhsulları olar?

Pasterizə olunmuş süd məhsulları adətən daha təhlükəsiz sayılır. Pasterizə olunmamış məhsullardan isə çəkinmək lazımdır.

İştaham yoxdursa nə etməliyəm?

Kiçik və tez-tez yemək, yüksək kalorili təhlükəsiz ara yeməklər seçmək və qoxusu az qidalar qəbul etmək kömək edə bilər. Davam edərsə, dietoloqa müraciət edin.

Neytropenik pəhriz hamıya lazımdırmı?

Xeyr. Bu, xəstənin qan göstəricilərinə, infeksiya riskinə və mərkəzin protokoluna görə dəyişir. Yalnız komandanızın tövsiyə etdiyi qaydalara əməl edin.

Alkoqol içə bilərəmmi?

Alkoqol bəzi dərmanlarla uyğun olmaya bilər və qaraciyərə yük sala bilər. İcazə yalnız müalicə həkiminizdən alınmalıdır.