Uşaq xəstəliklərində antibiotiklər: nə vaxt lazımdır?

Antibiotiklər uşaqlarda bəzi bakterial infeksiyaların müalicəsində çox vacib dərmanlardır. Amma onlar hər xəstəlik üçün uyğun deyil. Ən böyük səhvlərdən biri antibiotiki qızdırma, öskürək və ya burun axıntısı olan hər uşaqda “tez sağalsın” deyə istifadə etməkdir.

Uşaqlarda xəstəliklərin çoxu viruslar tərəfindən törədilir. Viruslara qarşı antibiotik işləmir. Buna görə də düzgün qərar vermək üçün xəstəliyin səbəbini ayırd etmək vacibdir.

Antibiotik nədir və necə işləyir?

Antibiotiklər bakteriyaları öldürən və ya onların çoxalmasını dayandıran dərmanlardır. Onlar pnevmoniya kimi bəzi ağciyər infeksiyaları, sidik yolu infeksiyaları, bəzi qulaq və dəri infeksiyaları kimi vəziyyətlərdə lazım ola bilər.

Virus infeksiyalarında isə antibiotik xəstəliyin gedişini qısaltmır, ağırlaşmanı azaltmır və uşağın özünü daha tez yaxşı hiss etməsinə kömək etmir.

Antibiotik nə vaxt lazım ola bilər?

Həkim uşağı müayinə etdikdən sonra aşağıdakı hallarda antibiotik təyin edə bilər:

• bakterial boğaz infeksiyası şübhəsi və ya təsdiqi;
• orta qulaq iltihabı bəzi hallarda;
• sidik yolu infeksiyası;
• bakterial pnevmoniya;
• bəzi dəri və yumşaq toxuma infeksiyaları;
• əməliyyatdan və ya xüsusi tibbi vəziyyətlərdən sonra profilaktik ehtiyac.

Burada əsas məqam odur ki, antibiotik qərarı təkcə hərarətə görə verilməməlidir. Həkim simptomları, uşağın yaşını, müayinəsini və lazım gəldikdə analizləri birlikdə qiymətləndirir.

Antibiotik nə vaxt zərərli ola bilər?

Antibiotiklər yanlış istifadə olunanda faydadan çox zərər verə bilər. Ən çox rast gəlinən problemlər bunlardır:

• ishal, ürəkbulanma və qarın ağrısı;
• allergik reaksiyalar;
• dərman səpgiləri;
• bağırsaq florasının pozulması;
• antibiotiklərə davamlılığın yaranması.

Davamlılıq o deməkdir ki, bakteriyalar bəzi antibiotiklərə öyrəşir və gələcəkdə həmin dərmanlar daha az təsirli olur. Bu, yalnız bir uşağa deyil, ailəyə və cəmiyyətə də təsir edən vacib problemdir.

Antibiotiki lazımsız istifadə etmək həm də xəstəliyin əsl səbəbini gizlədə bilər. Məsələn, virus infeksiyası öz təbii gedişində yaxşılaşmalı olduğu halda, valideyn antibiotiki “işə yaramadı” deyə düşünə bilər və ya başqa dərmanlara keçə bilər.

Uşağın xəstəliyinin virus, yoxsa bakteriya olduğunu necə bilmək olar?

Ev şəraitində bunu dəqiq ayırd etmək həmişə mümkün deyil. Bəzi əlamətlər həkimə ipucu verə bilər, amma təkbaşına diaqnoz qoymaq doğru deyil.

Viruslara daha çox uyğun olan hallara nümunə

• burun axıntısı, asqırma, öskürək;
• yüngül və ya orta qızdırma;
• boğaz ağrısı ilə yanaşı öskürək və burun tutulması;
• qripə bənzər ümumi halsızlıq;
• bir neçə gün ərzində tədricən yaxşılaşma.

Bakterial infeksiyadan şübhələndirə bilən hallar

• şiddətli və davamlı qulaq ağrısı;
• sidik ifrazında yanma və ya tez-tez sidiyə getmə;
• yüksək hərarət və nəfəs darlığı;
• bir bölgədə qızartı, şişkinlik, irin;
• uzun sürən və ya pisləşən vəziyyət.

Bunlar sadəcə ehtimaldır. Dəqiq qərar üçün pediatrın müayinəsi lazımdır.

Valideynlər antibiotiklə bağlı hansı səhvlərdən çəkinməlidir?

• Həkim məsləhəti olmadan antibiotik başlamaq.
• Qohumun və ya əvvəlki reseptin dərmanını istifadə etmək.
• Övlad yaxşılaşan kimi kursu yarımçıq dayandırmaq.
• Dozanı özbaşına azaltmaq və ya artırmaq.
• Qızdırma olana görə hər dəfə antibiotik istəmək.

Antibiotik yalnız düzgün dərman deyil, düzgün dozada və düzgün müddətdə istifadə edildikdə faydalıdır. Həkim təyin edibsə, göstərişlərə dəqiq əməl etmək vacibdir.

Antibiotikdən sonra nəyi izləmək lazımdır?

Dərman veriləndən sonra uşağın vəziyyətini izləyin. Dəridə səpgi, nəfəs almaqda çətinlik, dodaq və üz şişməsi, güclü ishal, davamlı qusma kimi əlamətlər olduqda dərhal tibbi yardım alın.

Əgər uşaq bir neçə gün ərzində yaxşılaşmırsa və ya vəziyyəti pisləşirsə, yenidən həkimə müraciət etmək lazımdır. Bəzən diaqnoz yenidən qiymətləndirilməlidir.

Antibiotikin yerinə nə kömək edir?

Virus xəstəliklərində əsas müalicə çox vaxt simptomları yüngülləşdirməkdən ibarətdir. Buraya kifayət qədər maye qəbulu, dincəlmə, qızdırmanın həkimin tövsiyə etdiyi qaydada idarə olunması və burun tutulmasına dəstək tədbirləri daxil ola bilər.

Hər bir uşağın yaşı, xəstəliyi və ümumi vəziyyəti fərqli olduğuna görə, hansı dəstəkləyici müalicənin uyğun olduğunu pediatr müəyyən etməlidir.

Nəticə

Uşaqlarda antibiotiklər yalnız bakterial infeksiyalar üçün dəyərlidir, virus xəstəliklərində isə kömək etmir və zərər verə bilər. Ən doğru yol özbaşına dərman verməmək, uşağı müayinə etdirib həkimin tövsiyəsinə əsaslanmaqdır. Bu yanaşma həm uşağın təhlükəsizliyi, həm də antibiotiklərin gələcəkdə təsirli qalması üçün vacibdir.

FAQ

Hər qızdırmada uşağa antibiotik vermək lazımdır?

Xeyr. Qızdırma həm virus, həm də bakterial infeksiyada ola bilər. Antibiotik yalnız bakterial infeksiya şübhəsi və ya təsdiqi olduqda istifadə olunur.

Boğaz ağrısında antibiotik nə vaxt lazımdır?

Bəzən boğaz ağrısı virusdan olur və antibiotik gərəkmir. Streptokok kimi bakterial səbəb şübhəsində həkim müayinə və testlərdən sonra qərar verir.

Antibiotiki vaxtından əvvəl dayandırmaq olar?

Yox, həkim başqa cür deməyibsə, kursu tamamlamadan dayandırmaq düzgün deyil. Yarımçıq müalicə bakterial müqavimət riskini artıra bilər.

Uşaqda antibiotik allergiyası necə görünə bilər?

Səpgi, qaşınma, dodaq və üz şişməsi, nəfəs darlığı və ya qəfil pisləşmə ola bilər. Belə hallarda dərhal tibbi yardım alınmalıdır.

Soyuqdəymədə antibiotik kömək edirmi?

Xeyr. Soyuqdəymə adətən virus mənşəlidir və antibiotik təsir etmir. Müalicə çox vaxt simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəlir.