Uşaqlarda allergiya müayinəsi: testlər və hazırlıq

Uşaqlarda allergiya müayinəsi nə üçün vacibdir?

Uşaqlarda burun axması, asqırma, qaşınma, səpgi, göz sulanması, qarın ağrısı və ya nəfəs darlığı kimi əlamətlər müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər. Allergiya müayinəsi bu şikayətlərin həqiqətən allergiyadan qaynaqlandığını, hansı maddənin rol oynadığını və hansı müalicə və ya uzaqlaşma tədbirlərinin lazım olduğunu aydınlaşdırmağa kömək edir.

Ən vacib məqam budur ki, allergiya diaqnozu tək bir testlə qoyulmur. Həkim uşağın şikayətlərini, ailə anamnezini, simptomların nə vaxt başladığını və hansı mühitdə artdığını birlikdə qiymətləndirir. Bəzən testlərə ehtiyac olmur, bəzən isə düzgün test seçimi müalicə planını daha dəqiq edir.

Hansı hallarda allergiya müayinəsi lazım ola bilər?

Aşağıdakı hallarda pediatr və ya allerqoloq müayinəni tövsiyə edə bilər:

• Tez-tez təkrarlanan burun axması, asqırma və burun tutulması
• Mövsümi və ya ilboyu göz qaşınması, sulanma
• Dəri səpgiləri, ekzema və ya səbəbi bilinməyən qaşınma
• Müəyyən qidadan sonra dodaq şişməsi, qusma, qarın ağrısı, səpgi
• Heyvan tükü, toz, kif, polen və ya müəyyən qida ilə əlaqəli şikayətlər
• Astma şübhəsi və ya allergiya ilə bağlı öskürək, xırıltı

Uşaqlarda hansı allergiya testləri edilir?

1. Dəri prick testi

Bu, ən çox istifadə olunan testlərdən biridir. Dərinin üzərinə az miqdarda şübhəli allergen damızdırılır və çox səthi iynə ilə dəriyə toxundurulur. Əgər orada allergik həssaslıq varsa, qısa müddət ərzində qızartı və kiçik şişkinlik yarana bilər. Test adətən tez aparılır və nəticə elə həmin gün qiymətləndirilir.

Dəri testi daha çox inhalyasiya allergenləri üçün istifadə oluna bilər: toz gənələri, polen, heyvan tükləri, kif və bəzən bəzi qidalar.

2. Qan analizi: spesifik IgE

Spesifik IgE qan testi müəyyən allergenlərə qarşı anticisimlərin olub-olmadığını araşdırır. Bu üsul dəridə test etmək mümkün olmadıqda, dərinin ağır ekzeması olduqda, uşağın dərmanlarını dayandırmaq mümkün olmadıqda və ya bəzi digər hallarda seçilə bilər. Qan analizi xüsusilə kiçik uşaqlarda və dəri testi üçün uyğun olmayan vəziyyətlərdə faydalı ola bilər.

Vacibdir: qan testində müsbət nəticə həmişə klinik allergiya demək deyil. Nəticə uşağın şikayətləri ilə birlikdə şərh olunmalıdır.

3. Yamaq testi

Yamaq testi daha çox kontakt dermatit şübhəsində istifadə edilir. Məsələn, metal, kosmetik məhsullar, bəzi kimyəvi maddələr və ya dəri ilə təmas edən digər vasitələrə reaksiyanı araşdırmaq üçün dəriyə xüsusi yamaqlar yapışdırılır. Bu test dərhal deyil, bir neçə gün ərzində qiymətləndirilə bilər.

4. Qida provokasiya testi

Bəzi hallarda uşağın müəyyən qidaya allergiyası olub-olmadığını dəqiqləşdirmək üçün nəzarətli provokasiya testi aparılır. Bu, xəstəxana və ya klinika şəraitində, həkim nəzarəti altında edilir. Uşağa çox kiçik dozadan başlayaraq şübhəli qida verilir və reaksiyalar izlənir. Bu test yalnız uyğun hallarda və təhlükəsizlik tədbirləri ilə aparılmalıdır.

5. Digər qiymətləndirmələr

Bəzən əlavə olaraq qida gündəliyi, simptom jurnalı, tənəffüs funksiyası müayinələri və ya dəri vəziyyətinin qiymətləndirilməsi lazım olur. Həkim hansı testlərin həqiqətən gərəkli olduğunu uşağın vəziyyətinə görə müəyyən edir.

Testdən əvvəl necə hazırlaşmaq lazımdır?

Hazırlıq aparılacaq testdən asılıdır. Buna görə həkimin verdiyi fərdi təlimatlar əsasdır. Ümumi olaraq aşağıdakı məsləhətlər faydalı ola bilər:

• Uşağın istifadə etdiyi bütün dərmanları həkimə əvvəlcədən bildirin.
• Antihistamin preparatlar bəzi dəri testlərinin nəticəsinə təsir edə bilər; onları dayandırmaq lazım gəlsə, bunu yalnız həkim göstərişi ilə edin.
• Uşaqda ekzema, dəri qıcıqlanması və ya son günlərdə xəstəlik varsa, bunu mütləq qeyd edin.
• Test günü rahat geyim seçin, xüsusən qol və ya bel nahiyəsinə çıxış lazım ola bilər.
• Kiçik uşağı sakit saxlamaq üçün sevdiyi oyuncağı və ya kitabı götürmək faydalı ola bilər.

Qan testi üçün adətən xüsusi aclıq tələb olunmur, amma bəzi laboratoriyalar fərqli qaydalar verə bilər. Dəri və yamaq testləri üçün isə bəzi dərmanlardan əvvəlcədən fasilə verilməsi lazım gələ bilər. Həkim təyinatını özbaşına dəyişməyin.

Test zamanı və sonra nə gözlənilir?

Dəri prick testində uşaq yüngül sancma və ya qaşınma hiss edə bilər, amma adətən qısa davam edir. Testdən sonra dəri bir müddət müşahidə olunur. Qan analizi zamanı isə sadə venadan qan götürülür. Yamaq testində uşaq bir neçə gün ərzində yamaqları saxlamalı ola bilər və həmin müddətdə həmin sahəni islatmamaq vacibdir.

Bəzi testlərdən sonra dəridə yüngül qızartı və qaşınma ola bilər. Bu, gözlənilən reaksiyadır. Lakin nəfəs darlığı, dodaq və ya üz şişməsi, güclü səpgi, halsızlıq kimi əlamətlər yaransa, təcili tibbi yardım lazımdır.

Nəticələr necə şərh olunur?

Allergiya testinin nəticəsi təkbaşına diaqnoz demək deyil. Məsələn, bir allergenə qarşı həssaslıq aşkar olunsa da, uşaqda həmin maddə ilə təmasda real simptom olmaya bilər. Eyni zamanda test mənfi çıxsa belə, həkim klinik əlamətlərə əsasən əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Həkim nəticələri uşağın yaşına, şikayətlərin tarixçəsinə və mümkün risklərə əsasən izah edəcək. Lazım gələrsə, qida pəhrizi, mühitdən qorunma, dərman müalicəsi və ya sonrakı müşahidə planı hazırlanır.

Valideynlər üçün vacib məsləhətlər

• Simptomları nə vaxt başladığını, nədən sonra artdığını qeydə alın.
• Qida, səpgi və ya nəfəs simptomlarını ayrı-ayrılıqda izləyin.
• Özbaşına uzunmüddətli qida məhdudiyyəti tətbiq etməyin.
• Test nəticəsini internet məlumatları ilə deyil, həkimlə birlikdə qiymətləndirin.
• Təcili reaksiyalar üçün risk varsa, həkimin verdiyi planı dəqiq anlayın.

Nəticə

Uşaqlarda allergiya müayinəsi düzgün test seçimi, diqqətli hazırlıq və nəticələrin peşəkar şərhi ilə daha faydalı olur. Ən doğru yanaşma, şikayətlərin səbəbini aydınlaşdırmaq üçün pediatr və ya allerqoloqla birlikdə planlı şəkildə irəliləməkdir.

FAQ

Uşaqlarda allergiya testi ağrılıdırmı?

Dəri prick testi adətən yüngül sancma və qaşınma hissi yaradır, amma qısa çəkir. Qan analizi isə adi qan götürülməsi kimidir.

Allergiya testindən əvvəl dərmanları dayandırmaq lazımdır?

Bəzi dərmanlar, xüsusən antihistaminlər dəri testinə təsir edə bilər. Dərmanı yalnız həkimin göstərişi ilə dayandırmaq lazımdır.

Müsbət test nəticəsi mütləq allergiya deməkdir?

Xeyr. Nəticə uşağın şikayətləri və klinik tarixçəsi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Kiçik uşaqlarda hansı test daha uyğundur?

Bu, simptomlara və şübhə olunan allergenə bağlıdır. Bəzən qan testi daha uyğun ola bilər, bəzən dəri testi seçilir.

Test günü aclıq lazımdırmı?

Çox vaxt allergiya testləri üçün aclıq tələb olunmur, amma laboratoriya və ya həkim fərqli göstəriş verə bilər.