Uşaqlarda bronxit və pnevmoniya: fərqlər və müalicə

Uşaqlarda öskürək, hərarət və nəfəs almaqda çətinlik valideynləri narahat edən ən yayğın əlamətlərdəndir. Bu şikayətlər çox vaxt bronxit və ya pnevmoniya ilə əlaqədar olur. Hər iki xəstəlik tənəffüs sistemini təsir etsə də, onların mənşəyi, ağırlığı və müalicə yanaşması fərqli ola bilər. Düzgün fərqi anlamaq vaxtında həkimə müraciət etməyə kömək edir.

Bronxit və pnevmoniya nədir?

Bronxit bronxların, yəni havanı ağciyərlərə aparan yolların iltihabıdır. Uşaqlarda ən çox virus infeksiyasından sonra yaranır və adətən uzun sürən öskürəklə diqqət çəkir. Pnevmoniya isə ağciyər toxumasının, xüsusilə alveolların iltihabıdır. Bu zaman ağciyərin qaz mübadiləsi pozula bilər və uşaq daha ağır vəziyyətdə ola bilər.

Sadə dillə desək, bronxit daha çox “hava yollarının” problemi, pnevmoniya isə “ağciyərin özünün” infeksiyasıdır. Buna görə pnevmoniya çox vaxt daha ciddi qiymətləndirilir və daha yaxın tibbi nəzarət tələb edə bilər.

Əlamətlər necə fərqlənir?

Bronxitin tipik əlamətləri

• Uzunmüddətli öskürək, bəzən bəlğəmli
• Xırıltı və sinədə səsli nəfəsalma
• Yüngül və ya orta hərarət
• Burun axması, boğazda qıcıqlanma
• Ümumi narahatlıq, amma çox ağır halsızlıq olmaya bilər

Pnevmoniyanın tipik əlamətləri

• Yüksək hərarət və üşütmə
• Sürətli və ya çətin nəfəsalma
• Sinə ağrısı və ya nəfəs alarkən ağrı
• Güclü halsızlıq, iştahasızlıq
• Bəzən dodaqlarda göyərmə və ya solğunluq

Qeyd etmək vacibdir ki, uşaqlarda xəstəliklər həmişə “klassik” şəkildə getmir. Kiçik yaşlı uşaqlarda yalnız narahatlıq, yemək istəməmək, yuxululuq və ya sürətli nəfəsalma da ciddi infeksiyanın əlaməti ola bilər. Buna görə təkcə öskürəyin növünə əsasən evdə dəqiq fərq qoymaq düzgün deyil.

Nə vaxt bronxit, nə vaxt pnevmoniya düşünülür?

Bronxit daha çox öskürəyin ön planda olduğu, ümumi vəziyyətin nisbətən stabil qaldığı hallarda düşünülür. Pnevmoniya isə hərarətin yüksək olması, nəfəs darlığı, sürətli tənəffüs və uşağın ümumi halının nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşməsi ilə daha çox şübhə doğurur. Lakin bəzi hallarda bronxit və pnevmoniyanın əlamətləri üst-üstə düşə bilər.

Özəlliklə körpələrdə, xroniki xəstəliyi olan uşaqlarda və immun sistemi zəif olanlarda simptomlar sürətlə ağırlaşa bilər. Buna görə risk qrupundakı uşaqlarda gecikmədən tibbi qiymətləndirmə vacibdir.

Diaqnostika necə aparılır?

Həkim ilk olaraq uşağın şikayətlərini, xəstəliyin neçə gündür davam etdiyini və tənəffüs əlamətlərini soruşur. Sonra fiziki müayinə aparılır: ağciyərlər stetoskopla dinlənilir, nəfəsalma sürəti və oksigenləşmə dəyərləndirilir, lazım gəldikdə hərarət ölçülür.

Bəzi hallarda əlavə müayinələr tələb oluna bilər:

• Sinə rentgeni: pnevmoniyadan şübhələnəndə ağciyər toxumasını qiymətləndirməyə kömək edir.
• Qan analizləri: iltihabın dərəcəsini və infeksiyanın xüsusiyyətini dəyərləndirə bilər.
• Virus testləri: bəzi hallarda səbəbi dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur.
• Oksigen ölçümü: uşağın qanında oksigen səviyyəsinin kifayət edib-etmədiyini göstərir.

Diaqnoz yalnız şikayətə görə deyil, ümumi klinik mənzərə ilə qoyulur. Eyni öskürək müxtəlif səbəblərdən yarana bilər; buna görə antibiotik və ya başqa dərmanların həkim məsləhəti olmadan başlanması düzgün deyil.

Müalicə yanaşmaları necə fərqlənir?

Bronxitin böyük hissəsi virus mənşəli olduğu üçün müalicə əsasən simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəlir. Bol maye qəbulu, istirahət, burun təmizliyi, otağın uyğun nəmləndirilməsi və həkimin tövsiyə etdiyi dərmanlar faydalı ola bilər. Antibiyotik yalnız bakterial infeksiya sübut olunduqda və ya həkim bunu zəruri hesab etdikdə verilir.

Pnevmoniyada isə səbəbdən asılı olaraq müalicə daha fəal aparıla bilər. Bakterial pnevmoniya şübhəsində antibiotik tələb oluna bilər. Uşaqda tənəffüs çətinliyi, susuzlaşma və ya oksigen çatışmazlığı varsa, xəstəxanada müşahidə və müalicə lazım gələ bilər. Bəzi hallarda venadaxili maye və ya oksigen dəstəyi tətbiq olunur.

Valideynlər üçün vacib məqam budur: antibiotik, öskürək siropu və digər preparatlar uşağın yaşına və vəziyyətinə uyğun seçilməlidir. Özbaşına dərman vermək simptomları gizlədə, xəstəliyin gedişini çətinləşdirə bilər.

Ev şəraitində nə etmək olar?

• Uşağın kifayət qədər maye qəbul etməsinə diqqət edin.
• İstirahət üçün sakit şərait yaradın.
• Həkimin yazdığı dərmanları vaxtında verin.
• Burun tutulması varsa, yaşına uyğun yuyucu məhlullardan istifadə barədə həkimdən soruşun.
• Öskürək, hərarət və nəfəs alma dəyişikliklərini izləyin.

Əgər uşaq dərman qəbul etməkdən imtina edir, su içə bilmir və ya vəziyyəti pisləşirsə, yenidən həkimə müraciət etmək lazımdır.

Təcili yardım tələb edən əlamətlər

Aşağıdakı hallarda gözləmədən tibbi yardım alın:

• Nəfəs alma çətinləşirsə və ya sürətlənirsə
• Dodaqlarda, dırnaqlarda göyərmə görünürsə
• Uşaq çox halsızdır, oyandırmaq çətindirsə
• Yüksək hərarət davam edirsə və düşmürsə
• Uşaq maye qəbul edə bilmirsə və susuzlaşma əlamətləri varsa

Nəticə

Uşaqlarda bronxit və pnevmoniya bəzən oxşar başlayır, lakin pnevmoniya çox vaxt daha ciddi gedişli olur. Öskürəyin müddəti, hərarətin səviyyəsi, nəfəsalma sürəti və uşağın ümumi vəziyyəti əsas ipuclarıdır. Dəqiq fərqi yalnız həkim müayinə və lazım olduqda əlavə testlərlə müəyyən edə bilər.

Şübhə yarandıqda erkən müraciət etmək, xüsusilə körpələrdə və risk qrupundakı uşaqlarda, fəsadların qarşısını almaqda ən doğru addımdır.

FAQ

Bronxit və pnevmoniyanı evdə necə ayırmaq olar?

Tam dəqiq ayırmaq olmur. Bronxitdə öskürək daha ön planda ola bilər, pnevmoniyada isə yüksək hərarət, sürətli nəfəsalma və daha ağır halsızlıq diqqət çəkir.

Uşaqda öskürək varsa, həmişə antibiotik lazımdır?

Xeyr. Bir çox bronxit və öskürək halları virus mənşəli olur və antibiotik tələb etmir. Antibiotik qərarını yalnız həkim verir.

Sinə rentgeni nə vaxt tələb olunur?

Həkim pnevmoniyadan şübhələnəndə, nəfəsalma çətinləşəndə və ya müayinə nəticələri bunu göstərdikdə sinə rentgeni istəyə bilər.

Pnevmoniya keçmiş uşaq məktəbə nə vaxt qayıda bilər?

Uşaq hərarətsiz olduqda, ümumi vəziyyəti düzəldikdə və həkim icazə verdikdə məktəbə qayıda bilər.

Nə zaman təcili yardıma müraciət etmək lazımdır?

Nəfəs darlığı, dodaqlarda göyərmə, güclü halsızlıq, susuzlaşma və ya davamlı yüksək hərarət olduqda təcili yardım lazımdır.