Uşaqlarda dehidratasiya: əlamətlər və təcili yardım

Uşaqlarda dehidratasiya nədir?

Dehidratasiya bədənin qəbul etdiyi mayedən daha çox maye itirməsi deməkdir. Uşaqlarda bu vəziyyət böyüklərə nisbətən daha tez inkişaf edə bilər, çünki onların bədən su ehtiyatı az olur və susuzluq hissini həmişə dəqiq ifadə edə bilmirlər. Ən çox səbəblər arasında ishal, qusma, qızdırma, kifayət qədər maye qəbul etməmək və isti havada uzun müddət qalmaq var.

Yüngül maye itkisi evdə düzələ bilər, amma bəzi hallarda vəziyyət sürətlə pisləşir. Ona görə əlamətləri erkən tanımaq vacibdir.

Uşaqlarda dehidratasiya əlamətləri

Yüngül və orta dərəcəli əlamətlər

• Ağız və dodaqlarda quruluq
• Adi vaxtdan az sidiyə getmə
• Tünd rəngli sidik
• Susuzluğun artması
• Baş ağrısı və ya halsızlıq
• Ağlayarkən göz yaşlarının azalması
• Uşağın adi fəaliyyətinə nisbətən daha sakit və ya yorğun görünməsi

Körpələrdə əlavə olaraq bıngıldağın bir qədər çökməsi, alt bezlərin az islanması və əmizdirməyə və ya qidalanmaya marağın azalması görünə bilər. Bu əlamətlər təkbaşına həmişə ağır vəziyyət demək deyil, amma diqqətlə izlənməlidir.

Ağır dehidratasiya əlamətləri

• Çox az və ya ümumiyyətlə sidik olmaması
• Çox quru ağız və dil
• Gözlərin çuxura düşmüş kimi görünməsi
• Çətin oyandırılma, həddindən artıq yuxululuq və ya çaşqınlıq
• Sürətli nəfəsalma və ya ürəkdöyünmənin artması
• Əllərin və ayaqların soyuması
• Uşağın içə biləcək vəziyyətdə olmaması

Ağır dehidratasiya təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Hansı vəziyyətlərdə təcili yardım lazımdır?

Aşağıdakı hallardan biri varsa, gözləmədən təcili tibbi yardım axtarın:

• Uşaq çox yuxulu, çaşqın və ya oyandırılması çətindirsə
• Nə suyu, nə də oral rehidratasiya məhlulunu saxlaya bilmirsə
• Qusma və ya ishal çox tez-tez təkrarlanırsa
• Sidik çıxışı ciddi şəkildə azalıbsa və ya uzun müddət sidik etməyibsə
• Nəfəs alma çətinləşibsə
• Dodaqlar göyəribsə və ya uşaq huşunu itiribsə
• Qanlı ishal, güclü qarın ağrısı və ya yüksək hərarət varsa
• Körpə 3 aydan kiçikdirsə və susuzlaşma əlamətləri görünürsə

Bu əlamətlər bəzən təkcə susuzlaşma ilə bağlı olmaya bilər və ciddi infeksiya və ya başqa tibbi problem göstərə bilər.

Evdə nə etmək olar?

Əgər uşağın vəziyyəti yüngüldürsə və həkimə müraciət etməyə ehtiyac görünmürsə, əsas məqsəd itirilən mayeni bərpa etməkdir. Kiçik qurtumlarla tez-tez maye vermək faydalı ola bilər. Ən uyğun seçim çox vaxt oral rehidratasiya məhluludur, çünki tərkibində su və duzlar bədənin ehtiyacına uyğun olur.

• Mayeni az-az, amma tez-tez verin
• Qusma varsa, bir neçə dəqiqə fasilə verib yenidən az qurtumlarla başlayın
• Körpədirsə, ana südünü davam etdirin
• Şirin içkilər, qazlı içkilər və çox şəkərli şirələrdən uzaq durun

Əgər uşaq yemək yemirsə, bu, mütləq təhlükəli demək deyil; ən vacibi maye qəbuludur. Lakin uşağın vəziyyəti yaxşılaşmırsa və ya yeni əlamətlər yaranırsa, həkimlə əlaqə saxlayın.

Nələrdən çəkinmək lazımdır?

• Təkcə su ilə çox ağır itkiyi əvəz etməyə çalışmaq
• Şirin və ya qazlı içkilərlə maye bərpası etmək
• Qusma və ishalı olan uşağı izləmədən buraxmaq
• Yuxululuğu və sidik azalmasını adi yorğunluq kimi qiymətləndirmək

Xüsusilə körpələrdə və xroniki xəstəliyi olan uşaqlarda daha tez hərəkət etmək vacibdir.

Dehidratasiya necə qarşısı alınır?

Qızdırma, ishal və qusma zamanı maye qəbuluna daha diqqətli olmaq lazımdır. Uşaq isti havada oynayırsa, fasilələr vermək və müntəzəm içmək xatırlatmaq faydalıdır. Xəstəlik dövründə uşağın sidik sayını, ümumi vəziyyətini və içə bildiyi maye miqdarını izləmək erkən xəbərdarlıq verə bilər.

Əgər uşağınızda təkrar-təkrar ishal, qusma və ya qidalanma çətinliyi olur, bunu pediatrla müzakirə etmək vacibdir. Bəzi hallarda səbəbi tapmaq və planlı müalicə almaq lazımdır.

Nəticə

Uşaqlarda dehidratasiya tez irəliləyə bilər, amma əlamətlər vaxtında tanınsa, ciddi fəsadların qarşısını almaq mümkündür. Ağız quruluğu, az sidik, halsızlıq və ağlama zamanı göz yaşı azalması diqqət tələb edir. Çətin oyandırılma, sidiyin kəsilməsi, nəfəs darlığı və içə bilməmək isə təcili yardım siqnallarıdır.

FAQ

Uşağımın susuzlaşdığını necə anlamaq olar?

Ağız quruluğu, az sidik, tünd sidik, halsızlıq, susuzluğun artması və ağlayarkən göz yaşlarının azalması susuzlaşma əlaməti ola bilər.

Uşağa sadəcə su vermək kifayətdirmi?

Yüngül hallarda maye qəbulunu artırmaq kömək edə bilər, amma ishal və ya qusma varsa oral rehidratasiya məhlulu daha uyğun ola bilər.

Hansı hallarda dərhal təcili yardım çağırmalıyam?

Uşaq çox yuxuludursa, içə bilmirsə, sidiyə çıxmırsa, nəfəs darlığı varsa, huşunu itirirsə və ya vəziyyət sürətlə pisləşirsə, təcili yardım lazımdır.

Körpələrdə susuzlaşma niyə daha təhlükəlidir?

Körpələr maye itkisinə daha həssasdır və vəziyyət onlar arasında daha sürətlə ağırlaşa bilər, buna görə əlamətlərə erkən diqqət yetirmək vacibdir.

Dehidratasiya zamanı uşağı nə ilə qidalandırmaq olar?

Əsas məqsəd maye verməkdir. Körpələrdə ana südü davam etdirilə bilər, böyük uşaqlarda isə həkimin tövsiyəsinə uyğun maye və qida seçilməlidir.