Uşaqlarda dəmir çatışmazlığı anemiyası: nəyi bilməli

Uşaqlarda dəmir çatışmazlığı anemiyası nədir?

Dəmir çatışmazlığı anemiyası orqanizmdə dəmir ehtiyatı azaldıqda yaranan qanazlığıdır. Dəmir hemoglobinin yaranması üçün vacibdir; hemoglobin isə oksigeni toxumalara daşıyır. Uşaqlarda bu vəziyyət böyümə, inkişaf, diqqət və ümumi enerji səviyyəsinə təsir göstərə bilər.

Bu problem xüsusilə sürətli böyümə dövrlərində, qida rasionu dəmirlə zəif olduqda, tez-tez qan itkisində və ya bəzi mədə-bağırsaq sorulma pozğunluqlarında daha çox görülə bilər. Erkən tanı və düzgün müalicə vacibdir, çünki uzunmüddətli dəmir çatışmazlığı uşağın gündəlik fəaliyyətinə və inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Ən çox rast gəlinən simptomlar

Dəmir çatışmazlığı anemiyasının əlamətləri yavaş-yavaş inkişaf edə bilər və bəzən valideynlər tərəfindən ilk mərhələdə hiss olunmur. Simptomlar uşağın yaşı və çatışmazlığın ağırlığına görə dəyişə bilər.

• Solğun dəri və selikli qişalar
• Tez yorulma, oynamaq istəməmək
• İştahanın azalması
• Diqqət və yaddaşda zəifləmə
• Qıcıqlanma, əsəbilik
• Baş ağrısı və ya başgicəllənmə
• Yuxululuq və zəiflik
• Saç tökülməsi, dırnaqlarda kövrəklik
• Bəzi uşaqlarda ayaq hərəkət etdirmə istəyi və ya qeyri-adi qida istəkləri

Körpələrdə əlavə olaraq qidalanmada çətinlik, inkişaf tempində ləngimə və tez-tez narahatlıq müşahidə oluna bilər. Bu əlamətlər başqa xəstəliklərdə də görünə bildiyi üçün yalnız simptomlara əsasən nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Hansı analizlər lazım olur?

Dəqiq diaqnoz üçün həkim müayinə ilə yanaşı laborator analizlər təyin edir. Ən əsas addım ümumi qan analizidir. Bu analizdə hemoglobin səviyyəsi, eritrosit göstəriciləri və hüceyrələrin ölçüsü dəyərləndirilir.

Ən çox istənilən analizlər

• Ümumi qan analizi: anemiyanın olub-olmadığını göstərir.
• Ferritin: bədəndə dəmir ehtiyatını qiymətləndirir.
• Serum dəmir və transferrin saturasiyası: dəmirin qan dövranındakı vəziyyətini göstərir.
• CRP və ya digər iltihab göstəriciləri: ferritinin iltihab zamanı yalnış yüksələ bilməsini nəzərə almaq üçün istifadə oluna bilər.
• Retikulositlər: müalicəyə cavabın izlənməsinə kömək edə bilər.

Bəzən həkim əlavə olaraq qidalanma tarixi, doğuşdan sonrakı vəziyyət, bağırsaq problemləri, qurd infeksiyası riski və ya gizli qan itkisi barədə suallar verə bilər. Bu məlumatlar səbəbi tapmaq üçün önəmlidir.

Müalicə necə aparılır?

Müalicənin əsasını dəmir preparatları təşkil edir, amma onlar yalnız həkim məsləhəti ilə verilməlidir. Uşaqlarda doza yaşa, çəkiyə və çatışmazlığın dərəcəsinə görə seçilir. Preparatın forması və qəbul rejimi də fərqli ola bilər.

Dəmirə əlavə olaraq qidalanmanın düzəldilməsi vacibdir. Qırmızı ət, qaraciyər, yumurta, paxlalılar, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər və dəmirlə zənginləşdirilmiş məhsullar rasionda yer ala bilər. C vitamini dəmirin sorulmasına kömək edə bildiyi üçün həkimin tövsiyəsi ilə qida kombinasiyaları planlaşdırıla bilər.

Bəzi hallarda dəmir ağızdan qəbul edildikdə kifayət etməz və ya sorulma problemi olarsa, başqa müalicə üsulları nəzərdən keçirilə bilər. Bu qərar yalnız pediatr və ya uşaq hematoloqu tərəfindən verilir.

Müalicə müddəti nə qədər çəkir?

Müalicə müddəti anemiyanın səbəbindən, dəmir çatışmazlığının dərinliyindən, uşağın yaşından və preparata cavabından asılıdır. Qan göstəriciləri düzəlməyə başlasa da, bədəndəki dəmir ehtiyatlarının bərpası daha uzun çəkə bilər.

Çox vaxt həkimlər hemoglobin normallaşdıqdan sonra da müalicəni bir müddət davam etdirməyi tövsiyə edirlər ki, dəmir anbarları yenidən dolsun. Buna görə uşağın özünü daha yaxşı hiss etməsi ilə müalicənin bitməsi eyni şey deyil.

Dəqiq müddəti yalnız nəzarət analizləri əsasında həkim müəyyən edir. Valideynin dərmanı vaxtından əvvəl dayandırması çatışmazlığın təkrarlanmasına səbəb ola bilər.

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda pediatra müraciət etmək vacibdir:

• uşaqda davamlı solğunluq və yorğunluq varsa
• iştaha kəskin azalıbsa
• inkişaf və ya çəki artımında gerilik müşahidə olunursa
• dəmir preparatı qəbul etdikdən sonra vəziyyət yaxşılaşmırsa
• qarın ağrısı, qara nəcis, qanaxma və ya tez-tez infeksiya əlamətləri varsa

Həzm sistemi xəstəlikləri, gizli qan itkisi və ya digər hematoloji problemlər anemiyanın arxasında dayana bilər. Ona görə özbaşına müalicə etməmək və səbəbi araşdırmaq önəmlidir.

Valideynlər üçün praktik tövsiyələr

• Dəmirlə zəngin qidaları gündəlik menyuya daxil edin.
• Dəmir preparatını həkimin dediyi qaydada verin.
• Nəzarət analizlərini plan üzrə etdirin.
• Müalicəni özbaşına dayandırmayın.
• Şübhəli simptomlarda gecikmədən həkimə müraciət edin.

Dəmir çatışmazlığı anemiyası vaxtında aşkarlandıqda və düzgün izlənildikdə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Əsas məqsəd yalnız hemoglobini artırmaq deyil, dəmir ehtiyatını bərpa etmək və çatışmazlığın səbəbini aradan qaldırmaqdır.

FAQ

Uşaqlarda dəmir çatışmazlığı anemiyasının ilk əlaməti nə olur?

Çox vaxt ilk əlamətlər solğunluq, tez yorulma və iştahasızlıq olur. Bəzi uşaqlarda isə qıcıqlanma və diqqət azalması ön plana çıxır.

Dəqiq diaqnoz üçün hansı analizlər vacibdir?

Əsas analiz ümumi qan analizidir. Həkim adətən ferritin, serum dəmir və bəzən iltihab göstəricilərini də istəyir.

Müalicə neçə müddətə yaxşılaşma verir?

Dəqiq müddət uşağın vəziyyətindən asılıdır. Hemoglobin düzələ bilər, amma dəmir ehtiyatını bərpa etmək daha uzun çəkə bilər.

Dəmir preparatını özbaşına vermək olarmı?

Xeyr. Uşaqlarda doza çəkiyə və analiz nəticələrinə görə seçilməlidir, artıq qəbul zərər verə bilər.

Müalicədən sonra təkrar anemiya ola bilərmi?

Bəli, əgər səbəb aradan qalxmasa və ya qidalanma düzəlməsə təkrarlana bilər. Buna görə nəzarət və səbəbin araşdırılması vacibdir.