Uşaqlarda qusma və ishal: susuzlaşma və evdə qulluq

Uşaqlarda qusma və ishal nədir?

Uşaqlarda qusma və ishal çox vaxt mədə-bağırsaq infeksiyası, qida həssaslığı və ya başqa yüngül səbəblərlə yaranır. Əksər hallarda əsas təhlükə xəstəliyin özü deyil, bədənin maye və duz itkisi nəticəsində susuzlaşmasıdır. Uşaqlar, xüsusən də körpələr, maye itkisinə böyüklərdən daha həssasdır.

Bu vəziyyət adətən evdə düzgün qulluqla yüngülləşə bilər, amma bəzi hallarda tibbi yardım vacib olur. Məqsəd uşağın maye qəbulunu saxlamaq, vəziyyətin pisləşməsini vaxtında görmək və ehtiyac olduqda həkimə müraciət etməkdir.

Susuzlaşmanın əsas əlamətləri

Susuzlaşma bədənin ehtiyac duyduğu qədər maye ala bilməməsi deməkdir. Uşaqlarda bu, sürətlə inkişaf edə bilər. Aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirin:

• az sidiyə çıxma və ya bezin uzun müddət quru qalması;
• quru ağız və dodaqlar;
• göz yaşının azalması və ya olmaması;
• halsızlıq, yuxululuq və ya əsəbilik;
• gözlərin batıq görünməsi;
• başgicəllənmə və ayağa qalxanda zəiflik;
• körpələrdə bıngıldağın içəri çökməsi.

Əgər uşaq çox halsızdırsa, ayılmırsa, nəfəsi sürətlidirsə və ya sidik ifrazı xeyli azalıbsa, bu, təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Evdə qulluq necə olmalıdır?

Maye itkisini bərpa edin

Ən önəmli addım uşağa maye verməkdir. Ən yaxşı seçimlərdən biri oral rehidratasiya məhluludur. Bu məhlullar su, duz və qlükozanın uyğun nisbətini təmin etməyə kömək edir. Uşağa az-az, tez-tez vermək daha yaxşıdır; böyük miqdarda birdən vermək qusmanı artıra bilər.

Əgər uşaq qusursa, 5-10 dəqiqə gözləyib yenidən kiçik qurtumlarla başlayın. Südvermə ya da yaşına uyğun qidalanma çox vaxt davam etdirilə bilər, amma uşaq dözüm göstərmirsə, həkim məsləhəti vacibdir.

Qidalanmanı tam dayandırmayın

İshal zamanı uşağın tam aclıqda saxlanması adətən lazım deyil. Yaşına uyğun, yüngül və həzmə rahat qidalar təklif etmək olar. Körpələrdə ana südü davam etdirilməlidir. Məqsəd uşağın enerjisini və maye balansını qorumaqdır.

• tez-tez və kiçik porsiyalar;
• yaşına uyğun sadə qidalar;
• yağlı, çox şirin və ağır yeməklərdən uzaq durmaq.

Dərmanlara diqqətli yanaşın

Həkim məsləhəti olmadan qusma və ishalı dayandıran dərmanlar verməyin. Bəzi dərmanlar uşaqlar üçün uyğun olmaya bilər və vəziyyəti gizlədə bilər. Antibiotiklər yalnız həkim təyin edərsə istifadə olunmalıdır, çünki bütün qusma-işhal halları bakterial olmur.

Nə zaman həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda uşağı həkimə göstərmək lazımdır:

• uşaq maye saxlaya bilmirsə və davamlı qusur;
• nəcisdə qan və ya qara rəng varsa;
• qusma ilə yanaşı yüksək hərarət varsa;
• şiddətli qarın ağrısı və ya qarında gərginlik yaranırsa;
• susuzlaşma əlamətləri artırsa;
• uşaq çox kiçikdirsə, xüsusən körpədirsə;
• qusma və ishal bir neçə gündən çox davam edirsə;
• uşaq yuxuludur, çaşqındır və ya reaksiya vermir.

Körpələrdə, xroniki xəstəliyi olan uşaqlarda və immun sistemi zəif olanlarda daha erkən tibbi qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Təcili yardım tələb edən əlamətlər

Bəzi əlamətlər təcili yardım tələb edir. Uşağın nəfəsi çətinləşirsə, huşu bulanıqdırsa, sidik tam dayanıbsa, dodaqları göyərirsə və ya çox ciddi susuzlaşma görünürsə, gecikməyin. Eyni zamanda, güclü qarın ağrısı, qarnın şişməsi, davamlı qanlı qusma və ya qanlı nəcis də təcili qiymətləndirmə səbəbidir.

Valideynlər üçün faydalı məsləhətlər

• Mayeni az-az, amma müntəzəm verin.
• Uşağın sidiyini, davranışını və ümumi vəziyyətini izləyin.
• Gigiyenaya diqqət edin: əlləri yuyun, istifadə olunan səthləri təmiz saxlayın.
• Uşağı istirahətə buraxın, amma vəziyyətini nəzarətsiz qoymayın.
• Evdə ilk yardım kifayət etmirsə, gecikmədən həkimlə əlaqə saxlayın.

Nəticə

Uşaqlarda qusma və ishal çox vaxt qısa müddətli olsa da, susuzlaşma riski səbəbilə diqqətlə izlənməlidir. Evdə düzgün maye qəbulu, uyğun qidalanma və təhlükəli əlamətlərin vaxtında tanınması uşağın daha təhlükəsiz sağalmasına kömək edir. Şübhə olduqda, xüsusən də körpələrdə, həkim məsləhəti almaq ən doğru addımdır.

FAQ

Uşaq qusursa, ona su verim, yoxsa məhlul?

Ən uyğun seçim oral rehidratasiya məhluludur. Su da faydalı ola bilər, amma məhlul itirilən duz və qlükozanı daha düzgün bərpa edir.

İshal zamanı uşağı yeməkdən saxlamaq lazımdır?

Adətən yox. Uşağın yaşına uyğun, yüngül qidalanması davam etdirilə bilər. Körpələrdə ana südü adətən davam etməlidir.

Susuzlaşmanı evdə necə izləyə bilərəm?

Sidiyin azalmasına, ağız quruluğuna, göz yaşının azalmasına, halsızlığa və gözlərin batıq görünməsinə diqqət edin.

Qusma və ishal üçün dərman verə bilərəm?

Həkim məsləhəti olmadan dərman verməyin. Bəzi dərmanlar uşaqlar üçün uyğun deyil və səbəbi gizlədə bilər.

Nə vaxt təcili yardım çağırmalıyam?

Uşaq çox halsızdırsa, sidik ifrazı dayanıbsa, nəfəsi çətinləşirsə, qanlı qusma və ya qanlı nəcis varsa təcili yardım lazımdır.