Vertigo və başgicəllənmə: qulaq mənşəli səbəblər

Vertigo və başgicəllənmə çox insanın yaşadığı, amma eyni məna daşımayan iki fərqli hissdir. Başgicəllənmə ümumi tarazlıq pozulması, yüngül sərxoşluq hissi və ya zəiflik kimi hiss oluna bilər. Vertigo isə adətən otağın və ya ətrafın fırlandığı, hərəkət etdiyi hissidir. Bu şikayətlərin səbəbi bəzən qulaqda, xüsusilə də daxili qulaqda yerləşən tarazlıq sistemi ilə bağlı olur.

Daxili qulaq bədənin hərəkətini, başın mövqeyini və tarazlığı beyinə ötürür. Bu sistemdə yaranan pozğunluq insanın yeriyərkən, çevrilərkən və ya başını tərpədərkən özünü itirmiş kimi hiss etməsinə səbəb ola bilər. Qulaq mənşəli vertigo düzgün tanınarsa, çox vaxt səbəbə yönəlmiş müalicə ilə simptomlar əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla bilər.

Qulaq mənşəli vertigo nədir?

Qulaq mənşəli vertigo daxili qulaqda yerləşən vestibulyar sistemin zədələnməsi və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranır. Bu sistem başın hərəkətini, sürətini və məkan münasibətini beynə bildirir. Siqnalların uyğunsuzluğu beynin yanlış olaraq hərəkət hissi yaratmasına səbəb olur.

Belə hallarda xəstə aşağıdakıları hiss edə bilər:

• ətrafın fırlandığı hissi
• gözlərin önündə hər şeyin hərəkət etməsi
• ürəkbulanma və bəzən qusma
• tarazlıq itkisinin artması
• başın müəyyən istiqamətə çevrilməsi ilə simptomların güclənməsi

Ən çox rast gəlinən qulaq mənşəli səbəblər

Yaxşıxassəli paroksizmal mövqe vertigosu (BPPV)

BPPV ən çox görülən səbəblərdən biridir. Daxili qulaqda olan xırda kalsium kristalları öz yerindən qoparaq tarazlıq kanallarına düşdükdə, başın müəyyən hərəkətləri ilə qısa, amma güclü vertigo tutmaları yarana bilər. Xüsusilə yataqda çevrilmə, əyilmə və başı arxaya atma zamanı şikayətlər arta bilər.

Vestibulyar neyrit

Bu vəziyyət adətən vestibulyar sinirin iltihabı ilə əlaqələndirilir və qəfil başlayan güclü vertigo yarada bilər. Çox vaxt eşitmə itkisi olmur, amma xəstə yeriməkdə çətinlik çəkə və bir neçə gün davam edən tarazlıq pozuntusu yaşaya bilər.

Labirintit

Labirintit daxili qulağın iltihabıdır və vertigoya əlavə olaraq eşitmə itkisi, qulaqda küy və ya dolğunluq hissi ilə müşayiət oluna bilər. Bəzi hallarda virus infeksiyalarından sonra inkişaf edir. Bu səbəb eşitmə sisteminə də təsir göstərə bildiyi üçün diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

Meniere xəstəliyi

Meniere xəstəliyi təkrarlayan vertigo tutmaları, eşitmənin dalğalanması, qulaqda küy və dolğunluq hissi ilə xarakterizə oluna bilər. Tutmalar bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər. Simptomların aralıq xarakter daşıması diaqnostikada mühüm ipucu verir.

Digər mümkün qulaq səbəbləri

Qulaq infeksiyaları, travma, bəzi dərmanların təsiri və vestibulyar sistemə təsir edən digər nadir hallar da başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Hər vertigo epizodu qulaqdan qaynaqlanmasa da, müşayiət olunan qulaq şikayətləri bu istiqamətdə araşdırmanı vacib edir.

Hansı əlamətlər qulaq mənşəyini düşündürür?

Aşağıdakı əlamətlər qulaqla əlaqəli səbəbləri daha çox düşündürə bilər:

• baş hərəkəti ilə artan vertigo
• qəfil başlayan fırlanma hissi
• qulaqda küy və ya dolğunluq
• eşitmədə dəyişiklik
• ürəkbulanma və balanssızlıq

Əgər başgicəllənmə daha çox zəiflik, göz qaralması, sinə ağrısı və ya huş itirmə ilə bağlıdırsa, səbəb qulaqdan fərqli ola bilər və əlavə müayinə tələb edir.

Diaqnostika necə aparılır?

Diaqnostika həkim müayinəsi və simptomların diqqətli təhlili ilə başlayır. Həkimdən tutmaların nə vaxt başladığı, nə qədər davam etdiyi, baş hərəkəti ilə dəyişib-dəyişmədiyi və qulaq şikayətlərinin olub-olmadığı soruşulur. Fiziki və nevroloji qiymətləndirmə ilə yanaşı, lazım gəldikdə aşağıdakı müayinələr aparıla bilər:

• eşitmə testi
• tarazlıq və göz hərəkəti müayinələri
• BPPV üçün mövqedəyişmə testləri
• zərurət olduqda laborator və görüntüləmə müayinələri

Bəzi hallarda qulaqdan qaynaqlanan vertigonun başqa sinir sistemi xəstəliklərindən fərqləndirilməsi üçün əlavə yanaşma tələb olunur. Diaqnozda məqsəd yalnız simptomu deyil, onun səbəbini tapmaqdır.

Müalicə üsulları

Müalicə səbəbdən asılı olaraq seçilir. BPPV-də xüsusi mövqedəyişmə manevrləri tətbiq edilə bilər və bu manevrlər kristalların düzgün yerə qayıtmasına kömək edir. Labirintit və ya vestibulyar neyritdə həkim səbəbə uyğun dərman müalicəsi və dəstəkləyici yanaşmalar təyin edə bilər. Meniere xəstəliyində isə qidalanma və həyat tərzi düzəlişləri, həkim nəzarətində dərmanlar və izləm planı önə çıxa bilər.

Vestibulyar reabilitasiya bəzi pasiyentlərdə faydalı ola bilər. Bu, tarazlıq sisteminin beyində yenidən uyğunlaşmasına kömək edən məşqlərdən ibarətdir. Özbaşına dərman qəbul etmək və ya uzun müddət simptomları gizlətmək müalicəni gecikdirə bilər.

Evdə nə etmək olar?

• Qəfil baş hərəkətlərindən ehtiyatla istifadə edin.
• Düşmə riskini azaltmaq üçün evdə dayaq nöqtələrini təhlükəsiz edin.
• Yetərli maye qəbuluna diqqət edin.
• Simptomları başladan vəziyyətləri qeyd edin.
• Həkim tövsiyəsi olmadan güclü sakitləşdirici dərmanlardan istifadə etməyin.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli?

Başgicəllənmə ilə yanaşı, qəfil nitq pozulması, üz və ya əl-ayaqda gücsüzlük, güclü baş ağrısı, huş dəyişməsi, sinə ağrısı və ya yeni yaranmış ciddi eşitmə itkisi olduqda dərhal tibbi yardım lazımdır. Bu əlamətlər daha ciddi vəziyyətlərin göstəricisi ola bilər.

Nəticə

Qulaq mənşəli vertigo və başgicəllənmə çox vaxt müalicə oluna bilən səbəblərlə bağlı olur. BPPV, labirintit, vestibulyar neyrit və Meniere xəstəliyi kimi hallar düzgün anamnez və müayinə ilə fərqləndirilə bilər. Dəqiq diaqnoz uyğun müalicənin əsasını təşkil edir və gündəlik həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir.

FAQ

Qulaq mənşəli vertigo nə qədər davam edir?

Davametmə müddəti səbəbdən asılıdır. BPPV-də tutmalar adətən qısa olur, Meniere xəstəliyi və digər vestibulyar pozğunluqlarda isə daha uzun çəkə bilər.

Başımı tərpədərkən fırlanma hissi olursa, bu BPPV ola bilər?

Bəli, baş hərəkəti ilə artan qısa vertigo epizodları BPPV-ni düşündürə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün həkim müayinəsi lazımdır.

Qulaqda küy və vertigo birlikdə olarsa, nəyi düşünmək lazımdır?

Bu birlik Meniere xəstəliyi və ya başqa daxili qulaq problemlərini düşündürə bilər. Eşitmə testi və həkim qiymətləndirməsi vacibdir.

Vertigo üçün hər zaman görüntüləmə müayinəsi lazımdırmı?

Xeyr, hər pasiyentə lazım olmur. Həkim şikayətlərə, müayinə nəticələrinə və digər əlamətlərə əsasən qərar verir.